فراداده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فراداده،[۱] داده‌نما یا مِتاداده (به انگلیسی: Metadata) به آن دسته از داده‌ها گفته می‌شود که جزئیات یک دادهٔ دیگر را تشریح می‌کند. به عبارت دیگر فراداده‌ها، داده‌هایی هستند دربارهٔ داده‌های دیگر. برخی این واژه را اَبَرداده یا فوق‌داده هم ترجمه کرده‌اند.

در کتابداری، برگه‌های داده‌نما معمولاً شامل اطلاعاتی همچون نام نویسندهٔ کتاب، تاریخ چاپ، تعداد صفحات، شمارگان، زبان کتاب، نام مترجم، کلیدواژه‌ها و غیره هستند. هدف از داده‌نمایی، دستیابی آسان‌تر و بهتر به داده‌های موجود است.

مزایا و کاربردهای فراداده اساس کاربرد فراداده، کاوش، بازیابی، دسترسی، کشف، مستندسازی، ارزیابی، و انتخاب منابع الکترونیکی بویژه منابع شبکه‌ای است که باعث افزایش دقت در بازیابی می‌گردد. مهم ترین کاربردهای فراداده را این چنین توصیف کرد: ۱. فراهم نمودن امکان نمایه سازی طیف گسترده‌ای از انوع منابع اطلاعاتی شبکه‌ای، ۲. کمک به کشف و بازیابی موثر اطلاعات، ۳. امکان‌پذیر ساختن تشخیص مطابقت منابع بازیابی شده با نیاز کاربران، ۴. کنترل اطلاعات محدود از لحاظ دسترسی، جلوگیری از دسترسی برخی کاربران به داده ها (مانند کودکان)، ۵. ارائه تاریخ داده‌ها تاثیر می‌گذارد نظیر: شرایط قانونی، سن، اندازه و... ، ۶. ارائه تاریخ داده‌ها مانند: منبع اصلی و هرگونه تغییر شکل بعدی، ۷. ارائه اطلاعاتی در مورد مالک یا پدیدآورنده منبع مانند نشانی پست الکترونیکی، ۸. نشان دادن روابط منابع با دیگر منابع از قبیل: پیوندهایی به نسخه‌های قبلی و بعدی، ۹. کمک به تصمیم گیری در مورد اینکه چه شکل و قالبی از داده‌ها باید بازیابی شوند (در صورت وجود قالب‌های متعدد)، ۱۰. تطبیق، اشتراک، و یکپارچه سازی منابع اطلاعاتی ناهمگن شبکه‌ای، ۱۱. کنترل مدیریت داده‌ها.

متادیتا در داده‌های دیجیتالی[ویرایش]

در داده‌های دیجیتالی متادیتاها نقش دیگری را نیز بر عهده دارند که عبارتست از روایی داده‌های موجود در فایل‌ها به این صورت که با وجود متادیتا در یک داده‌ی دیجیتال آن داده می‌تواند از روایی و اعتبار لازم برخوردار باشد؛ به‌عنوان‌نمونه، دوربین‌های دیجیتال به‌همراه فایل‌های تصویری که از یک شیء می‌گیرند مقداری داده نیز به آن می‌افزایند که شامل اطلاعاتی همچون مُدل دوربین دیجیتال و کارخانه‌ی سازنده‌ی آن می‌باشد که همراه با فایل اصلی یا اورژینال ذخیره می‌گردد و با باز نمودن و ویرایش یک فایل دیجیتال توسط برنامه‌های کامپیوتری، متادیتاهای موجود در فایل اورژینال از بین رفته و بدین‌صورت فایل روایی اورژینال خود را از دست می‌دهد و به‌عنوان یک فایل دست‌کاری‌شده و غیراصل درمیآید. این متادیتاها فایل‌هایی متنی می‌باشند که همراه با عکس و در درون فایل آن ذخیره می‌گردند و درحالت عادی هنگام مشاهده‌ی فایل عکس قابل‌مشاهده نمی‌باشند. تاریخچه‌ی این پدیده به دورانی برمی‌گردد که در آن شرکت‌های سازنده برای اثبات اینکه آیا یک تصویر گرفته‌شده با کیفیت مشخص مربوط به دوربین‌های دیجیتالی ساخت این شرکت می‌باشد یا خیر، به فایل‌های موجود متادیتا را می‌افزودند که البته امروزه برای اثبات اورژینال و اصل بودن یک تصویر دیجیتال نیز از آن استفاده می‌گردد. به‌عنوان‌نمونه، فرض نمائید تصویری را به شما نشان می‌دهند و از شما می‌خواهند تا اثبات نمائید که آیا این تصویر یک تصویر واقعی و اورژینال می‌باشد و یا اینکه یک تصویر ساخته‌شده و یا دست‌کاری‌شده توسط برنامه‌های کامپیوتری می‌باشد که برای انجام این عمل با مراجعه به متادیتاهای موجود در فایل دیجیتال پی می‌بریم که این فایل از چه نوعی می‌باشد>[۲].

پانویس[ویرایش]

  1. مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی
  2. پیگ، انریک، دل‌گاو، جیم. "کاربرد میان‌کنشی متادیتاها در ذخیره و بازیابی منابع مولتی‌مدیا". دوره چهاردهم، سال 2003: 141-134.

منابع[ویرایش]

الگو:۱. یادکرد-ویکی ۲. فهرستنویسی رایانه‌ای، فتاحی رحمت‌الله؛ طاهری سید مهدی، تهران:نشرکتابدار،۱۳۸۸،۲۶۶ص.