علم به زبان ساده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

علم به زبان ساده، علم عامه‌فهم یا علم عامه‌پسند که گاهی ادبیات علمی نیز نامیده می‌شود، تفسیری است از علم که برای مخاطبان عمومی در نظر گرفته‌شده‌است. در حالیکه روزنامه‌نگاری علمی بر توسعه‌های اخیر علمی تمرکز دارد، علم عامه‌فهم پهنای عریضی دارد که اغلب توسط دانشمندان و همچنین روزنامه‌نگاران نوشته‌شده‌ و در قالب‌های مختلفی چون کتاب‌ها، مستندات تلویزیونی، مقالات مجله‌ها و صفحات وب ارائه می‌شود.[۱]

نقش ساده‌سازی علم[ویرایش]

زمانی که علم از منشور رسانه‌های عمومی عبور می‌کند، درست مانند نوری که از منشور عبور کرده باشد، به اجزای تشکیل دهنده اش تقسیم می‌شود و مانند رنگین کمانی جذاب توجه عامه مردم را به آسمان علم جلب می‌کند. این رنگین کمان که مانند یک پل افکار مردم عامه را به جذابیت‌های علمی پیوند می‌دهد.

هدف از ادبیات علمی، اطلاع رسانی و متقاعد کردن همسالان به اعتبار مشاهدات و نتیجه‌گیری و اثربخشی دادگستری روش‌ها است. ساده‌سازی علم فرایندی است که در آن تلاش می‌شود تا بیگانگان علمی (گاهی اوقات همراه با دانشمندان در زمینه‌های دیگر) اهمیت داده‌ها و نتیجه گیری‌ها را جلب کند و نتایج را جشن بگیرند. بیانیه‌ها در ادبیات علمی که اغلب واجد شرایط و تدریجی هستند، تأکید می‌کنند که مشاهدات و نتایج جدید سازگار و مشابه دانش پایه‌ای است که در آن دانشمندان واجد شرایط تشخیص ارتباط هستند. در مقابل، ساده‌سازی علم بر منحصر به فرد بودن و عمومی بودن تأکید دارد، و تناقض حقوقی واقعی را که در ادبیات علمی وجود دارد ندارد. مقایسه‌های بین گزارش‌های علمی اصلی، روزنامه‌نگاری علمی مشتق شده و علوم رایج، حداقل برخی از سطح تحریف و اعمال بیش از حد را نشان می دهد که اغلب می‌تواند بسیار چشمگیر باشد، حتی با موضوعات سیاسی علمی بی‌طرف.

ادبیات علمی محبوب می‌تواند توسط غیر دانشمندان نوشته شود که ممکن است درک محدودی از موضوعی که آن‌ها تفسیر می‌کنند داشته باشند و غیر متخصصان بتوانند علایق گمراه‌کننده را شناسایی کنند که ممکن است مرز بین علم واقعی و شبه علم را هم تضعیف کند. با این حال، گاهی اوقات غیر دانشمندان با یک زمینه علمی منصفانه که توانایی نویسندگی دارند و از طرفی از مهارت کافی در ارتباطات اجتماعی برخوردارند، سریع تر و راحت تر جای خود را در محیط‌های غیر رسمی(مردم کوچه و بازار) باز می‌کنند.

رایج‌ترین شیوه‌های ساده‌سازی علم[ویرایش]

برخی از ویژگی‌های معمول از محصولات علمی محبوب عبارتند از:

  • تأکید بر ارزش سرگرمی یا ارتباط شخصی با مخاطب
  • تأکید بر انحصار و رادیکال بودن موضوع علمی که قصد ارائه آن وجود دارد
  • تأکید بر بررسی ایده‌هایی که توسط متخصصان نادیده گرفته شده یا در خارج از رشته‌های مبتنی بر تأسیس قرار گرفته اند
  • تأکید بر مفاهیم علمی متداول
  • با تأکید بر مخاطبان با پس زمینه کمی یا بی سواد
  • با تأکید بر سنتز ایده‌های جدید که متضمن چندین زمینه و ارائه برنامه‌های کاربردی جدید در دیگر تخصص‌های علمی است
  • با تأکید بر استفاده از استعاره‌ها و آنالوگ‌ها برای توضیح مفاهیم علمی دشوار یا انتزاعی

برجسته‌ترین ساده سازان علم در ایران[ویرایش]

ردیف نام و نام خانوادگی شاخص‌ترین فعالیت و فعالیت‌ها در ساده‌سازی علم
۱ سیاوش صفاریان پور با تهیه و تولید برنامه تلویزیونی آسمان شب، که به ترویج علم نجوم برای مخاطبان عام می‌پردازد و پایه‌گذاری جایزه چراغ(جایزه‌ای خصوصی که از سال ۱۳۹۵ برای تجلیل از مروجان علم ایران پایه‌گذاری شد)
۲ پژمان نوروزی پایه‌گذاری جایزه چراغ(اولین جایزه بخش خصوصی ایران برای مروجان علم در حوزه نجوم، که هر شب یلدا مراسم آن برگزار می‌شود و هیئت داوران متشکل از بنیان گذاران و برگزیدگان سال گذشته هستند)
۳ مجید میرزا وزیری ریاضی دان، استاد ریاضی دانشگاه فردوسی مشهد و بنیان‌گذار شهر ریاضی
۴ محمد باقری مورخ علمی که با سفر به اقصی نقاط ایران به ترویج علم می‌پردازد
۵ محمد رضا صیاد عمومی‌سازی و ارائه روش‌هایی ساده برای استخراج تقویم 
۶ بهرام مبشر ترویج کیهان‌شناسی برای علاقمندان به کیهان و عموم مردم
۷ نفیسه نعیمی پور
۸ اسمعیل کهرم ترویج علوم مرتبط با محیط زیست میان مردم و جلب توجه عموم مردم به مسایل زیست محیطی
۹ مقصود فراست خواه
۱۰ علی رجالی راه اندازی انجمن علمی-آموزشی معلمان در اصفهان
۱۱ تهمینه رزمجویی ترویج علم میان دانش آموزان عشایری
۱۲ محمد علیزاده خالق و بازیگر کاراکتر آقای آزمایش، که با انجام آزمایش‌های هیجان انگیز شیمی-فیزیک مردم را به پدیده‌های شیمیایی و فیزیکی علم علاقمند می‌کند
۱۳ علیرضا خنجری خلق کاراکتر تلویزیونی دانشپز(دانشپز مطالب علمی را جوری می پزه که سر دل کسی نمونه و همه بتونن اون رو هضم کنن :)
... ... ...

منابع[ویرایش]

  1. Wikipedia contributors, "Popular science," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Popular_science&oldid=536704547 (accessed February 9, 2013).