پرش به محتوا

مردم بومی قاره آمریکا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سرخ‌پوست)
سرخ‌پوستان
مردم بومی آمریکا
کل جمعیت
تقریباً ۷۰ میلیون
مناطق با جمعیت چشمگیر
 مکزیک۲۵/۷ میلیون[۱]
 پرو۱۴٫۴ میلیون[۲]
 بولیوی۶٫۸ میلیون[۳]
 گواتمالا۶ میلیون[۴]
 اکوادور۳٫۴ میلیون
 ایالات متحده آمریکا۳–۵ میلیون[۵]
 شیلی۲ میلیون[۶]
 کانادا۱٫۴ میلیون[۷]
 کلمبیا۱٫۴ میلیون[۸]
 آرژانتین۹۵۵٬۰۰۰[۹]
 برزیل۸۱۸٬۰۰۰[۱۰]
 ونزوئلا۵۲۴٬۰۰۰[۱۱]
 هندوراس۵۲۰٬۰۰۰[۱۲]
 نیکاراگوئه۴۴۴٬۰۰۰[۱۳]
 پاناما۴۵۰٬۰۰۰[۱۴]
 پاراگوئه۹۵٬۰۰۰[۱۵]
 السالوادور۷۰٬۰۰۰[۱۶]
 کاستاریکا۱۱۴٬۰۰۰[۱۷]
 گویان۶۰٬۰۰۰[۱۸]
 گرینلند۵۱٬۰۰۰[۱۹]
 بلیز۴۰٬۰۰۰ (مایا)[۲۰]
 گویان فرانسه۱۹٬۰۰۰[۲۱]
 سورینام۱۲٬۰۰۰–۲۴٬۰۰۰
 دومینیکا۳٬۰۰۰
 سنت وینسنت و گرنادین‌ها۲٬۰۰۰[۲۲]
 ترینیداد و توباگو۱٬۵۰۰[۲۳]
زبان‌ها
زبان‌های بومی آمریکا، انگلیسی، اسپانیایی، پرتغالی، فرانسوی، دانمارکی، آلمانی
دین

سُرخ‌پوست یا بومیان آمریکا یا هندی‌های سرخ به مردم بومی قاره آمریکا گفته می‌شود که قبل از استعمار اروپا در آمریکا در آنجا زندگی می‌کردند.[۲۴] منشأ سرخ‌پوست‌ها به آسیای شرقی بازمی‌گردد. اولین مواجهه با سرخ‌پوستان توسط مردمان خارج از قارهٔ آمریکا در طول تاریخ مربوط به ارتباط تعدادی از دریانوردان وایکینگ است که از طریق جزایر شمال اقیانوس اطلس به قارهٔ آمریکا راه یافتند. این ارتباط بلندمدت نبود و تا اواخر قرن پانزدهم ارتباطی بین آمریکا و اروپا برقرار نبود. کریستف کلمب، پس از اکتشاف و ورود به قارهٔ آمریکا با این گونهٔ نژادی مواجه شد. در حال حاضر میلیون‌ها نفر از بومیان آمریکا به علاوهٔ میلیون نفرها از ترکیب نژادی اروپایی و بومی در قاره آمریکا زندگی می‌کنند به این افراد مستیسو می‌گویند.

اصطلاح‌شناسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
هند غربی (یا آنتیل) در ارتباط با قاره‌های آمریکا
پسری از ناواهو در بیابان در دره یادبود در آریزونا امروزی، با سازند صخره‌ای «سه خواهر» در پس‌زمینه، سال ۲۰۰۷
جمعیت‌های سرخ‌پوستان آمریکا، بومیان آلاسکا و اینوئیت‌ها در قاره آمریکا در سال ۲۰۲۴
جمعیت‌های بومی قاره آمریکا در سال ۲۰۲۴

کاربرد اصطلاح «ایندین» (هندی) از کریستف کلمب منشأ گرفت؛ او در جستجوی هند بود و به قاره آمریکا رسید، اما تصور می‌کرد به هند شرقی رسیده است.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰]

این جزایر به نام «هند غربی» (یا «آنتیل») شناخته شدند؛ نامی که هنوز نیز برای توصیف این جزایر استفاده می‌شود. این موضوع به شکل‌گیری اصطلاحات کلی «Indies» و «Indians" (اسپانیایی: indios; پرتغالی: índios; فرانسوی: indiens; هلندی: indianen) برای ساکنان بومی انجامید که نوعی وحدت قومی یا فرهنگی را میان مردمان بومی قاره آمریکا القا می‌کرد. این مفهوم یکپارچه، که در قانون، دین و سیاست تثبیت شد، در ابتدا توسط گروه‌های متنوع بومی پذیرفته نشد، اما طی دو قرن گذشته بسیاری آن را پذیرفته یا تحمل کرده‌اند.[۳۱] اصطلاح First Nations در کانادا برای اشاره به این نوع از مردمان بومی به کار می‌رود.

اصطلاح «Indian» (یا First Nations در کانادا) معمولاً شامل مردمان بومی متمایز از نظر فرهنگی و زبانی در مناطق قطبی قاره آمریکا، از جمله آلئوتها، اینوئیت و یوپیک نمی‌شود. این مردمان در موجی متأخرتر از مهاجرت، چند هزار سال بعد وارد قاره شدند و اشتراکات ژنتیکی و فرهنگی جدیدتری با مردمان بومی سیبری دارند. با این حال، این گروه‌ها نیز جزو «مردمان بومی قاره آمریکا» محسوب می‌شوند.[۳۲]

اصطلاح Amerindian، که یک تکواژ چندوجهی از «American Indian» است، در سال ۱۹۰۲ توسط انجمن انسان‌شناسی آمریکا ابداع شد. این اصطلاح از همان ابتدا بحث‌برانگیز بود؛ برخی اعضای برجسته انجمن آن را رد کردند و با وجود پذیرش توسط برخی، هرگز به‌طور عمومی پذیرفته نشد.[۳۳] اگرچه این واژه در میان خود جوامع بومی محبوب نبود، هنوز در میان برخی انسان‌شناسان، به‌ویژه در برخی مناطق کانادا و کارائیب انگلیسی‌زبان، ترجیح داده می‌شود.[۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]

«بومیان کانادا» به‌عنوان نام جمعی برای اقوام اولیه کانادا، اینوئیت و متیس به‌کار می‌رود.[۳۸][۳۹]

مناقشه نام‌گذاری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
زنان وایو در شبه‌جزیره گوآخیرا در کلمبیا و ونزوئلا
زنان کچوا با لباس‌های جشن در جزیره تاکیله در دریاچه تیتیکاکا در پرو

ملت‌ها، قبایل و گروه‌های مختلف بومیان قاره آمریکا ترجیحات متفاوتی در نام‌گذاری خود دارند.[۴۰] در حالی که تفاوت‌های منطقه‌ای و نسلی در ترجیح اصطلاحات کلی وجود دارد، به‌طور کلی بیشتر بومیان ترجیح می‌دهند با نام ملت، قبیله یا گروه خاص خود شناخته شوند.[۴۰][۴۱]

ساکنان اولیهٔ اروپایی اغلب اصطلاحاتی را به کار بردند که برخی قبایل برای یکدیگر استفاده می‌کردند، بدون آنکه بدانند این‌ها واژه‌هایی تحقیرآمیز هستند. در نام‌گذاری گروه‌های گسترده‌تر، معمولاً زبان مشترک، منطقه یا روابط تاریخی مبنا قرار گرفته است.[۴۲]

از اواخر قرن بیستم، بومیان قاره آمریکا با صدای بلندتری دربارهٔ نحوه خطاب قرار گرفتن خود سخن گفته‌اند و برای کنار گذاشتن اصطلاحاتی که منسوخ، نادرست یا نژادپرستانه تلقی می‌شوند تلاش کرده‌اند. در این دوره و هم‌زمان با رشد جنبش حقوق سرخ‌پوستان، دولت فدرال ایالات متحده استفاده از اصطلاح «سرخ‌پوستان آمریکا» (Native American) را پیشنهاد داد.[۴۳]

از دهه ۱۹۷۰، واژه «Indigenous» (با حرف بزرگ) به‌تدریج به‌عنوان یک اصطلاح کلی ترجیحی رواج یافته است تا بر برابری فرهنگی و اجتماعی این مردمان با سایر قاره‌ها تأکید شود.[۴۱][۴۴]

درصد سرخ‌پوست‌ها در کشورهای آمریکای لاتین.

ورود سرخ‌پوستان به آمریکا را نزدیک به سی هزار سال پیش برآورد کرده‌اند. این اقوام در هنگام سرما و یخبندان از آسیا و از تنگهٔ برینگ وارد قارهٔ آمریکای شمالی شده‌اند و بعد از چندین نسل به جنوب آمریکا نیز راه یافتند. در کرانه‌های کالیفرنیا جامانده‌هایی از احتراق آتش پیدا شده که طبق داده‌های باستان‌شناسی به ۲۵۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. زندگی مدرن و شهرنشینی در آمریکای باستان از حدود سال‌های برابر با میلاد مسیح آغاز می‌شود و در سال ۸۰۰ میلادی با تمدن مایا به اوج شکوفایی خود می‌رسد. در سال‌های پس از آن تمدن‌های دیگری مانند اولمک و آزتک در آمریکای شمالی و تمدن اینکا در آمریکای جنوبی سال‌های درخشانی را به‌ویژه در زمینهٔ معماری و هنر تجربه می‌کنند. با ورود اروپاییان در سال ۱۴۹۲ به قاره آمریکا در پی کشتارهای جمعی و شیوع بیماری‌های متعدد، تمدن‌های اینکا و آزتک کم‌کم رنگ باختند و به نابودی دچار شدند.[۴۵] سرخ‌پوستان با ورود اروپاییان با بیماریهای همه‌گیر،[۴۶] نابودی فرهنگ[۴۷] و از دست رفتن خاک روبرو شدند.[۴۸]

جنگجویان سرخ‌پوست کمابیش نام‌های برگرفته از خوی‌های جانوران دارند. نام‌هایی چون «گاو نشسته»، «اسب دیوانه» و «خرس ایستاده» نام‌هایی پرافتخار در تاریخ سرخ‌پوستان هستند.[۴۹]

یک نقاشی از گروه‌های نژادیِ گوناگونِ بومی قارهٔ آمریکا در اوایل سدهٔ بیستم میلادی

هنر در میان سرخ‌پوستان آمریکا به‌ویژه در تمدن‌های موجود در آمریکای مرکزی اهمیت بسزایی داشت. دورهٔ هنری در آمریکای مرکزی از ۱۵۰۰ پیش از میلاد آغاز و تا سده ۱۶ مطابق با زمان فتح مکزیک به‌دست ارنان کورتس اسپانیایی ادامه می‌یابد؛ که اوج آن در دوره ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلادی بوده است. هنر اصلی این گونه پیکرتراشی و تندیس‌سازی بود و امروزه تندیس‌ها و صورتک‌های بسیاری از آن دوره که به‌نظر می‌رسد کاربرد مذهبی داشته به جای مانده است.

تمدن و معماری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
سرخ‌پوستان ایالات متحده آمریکا

در گوشه و کنار قارهٔ آمریکا آثار بایسته‌ای از تمدن‌های بشری به‌چشم می‌خورد که در میان آن‌ها نام تمدن تئوتی‌هواکان و تمدن قوم مایا، تمدن اولمک و تمدن اینکاها و در نهایت آزتک‌ها شهرت بیشتری دارد. بیشتر این شهرت به‌خاطر معماری‌های شگفت‌انگیزی است که از آن‌ها باقی مانده است. وجود بناهای بلند و با شکل هندسی دقیق مانند بنای مونته آلبان در مکزیک و نیز زیگورات چیچن ایتسا نمونه‌هایی از این معماری است. در آمریکای جنوبی نیز ال دورادو یا شهر گمشدهٔ طلا و شهر باستانی کوسکو در پرو از دورهٔ تمدن اینکاها شناخته شده‌اند. اکثر این بناها با سرستون‌ها و تزئینات رنگی مختلف تزیین شده‌اند که عموم آن‌ها طی چندصد سال رنگ باخته‌اند.[۴۵]

مایاها از نخستین اقوامی بودند که از خط بهره بردند. گونه‌ای خط هیروگلیفی اندیشه‌نگاشت از ایشان به‌جا مانده است که امروزه تقریباً رمزگشایی شده است. مایاها همچنین بیش از هزار جلد کتاب را که بیشتر آن‌ها تاشوی آکاردئونی بودند، از خود به جای گذاشته‌اند که امروزه تنها تعداد انگشت‌شماری از آن‌ها به جامانده است و بیشتر آن‌ها در درازای زمان یا به‌دست استعمارگران اروپایی از بین رفته‌اند.

زبان‌های رایج

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
دختر سرخ‌پوست، اثر پی. رومر

در آمریکای باستان زبان‌های فراوانی رواج داشته است که همگی به عنوان اعضای خانوادهٔ زبان‌های پیوندی شناخته می‌شوند. اما تاکنون هیچ خویشاوندی نزدیکی میان زبان‌های این گروه از اقوام با دیگر دسته زبان‌ها شناخته نشده است. امروزه شمار گویش‌وران این زبان در مکزیک به ۲ میلیون نفر و در ایالات متحده به نزدیک ۱/۵ میلیون نفر می‌رسد. در کشورهای دیگری مانند گواتمالا، پرو، بولیوی، پاراگوئه، اکوادور و آلاسکا جمعیت بسیاری به یکی از زبان‌های بومیان آمریکایی گفتگو می‌کنند. این زبان‌ها در آمریکای مرکزی شامل ناهواتل (آزتکی نو) در ایالات متحده و مکزیک و زبان‌های مایایی در نواحی گواتمالا و پاناما همچنین گوارانی در برزیل و پاراگوئه، آیمارا و کچوا در بولیوی پرو و اکوادور می‌باشد. حتی زبان آیمارا در پرو و گوارانی در پاراگوئه طی برهه‌ای در دو دهه پیش به‌عنوان زبان بومی رسمی شناخته شده‌اند. گوارانی هم‌اکنون نیز در پاراگوئه زبان پراستفاده است.

برخی قبایل سرخ‌پوستان به مدت دو قرن در بردگی سفیدپوستان بودند.[۵۰] سران قبیله‌های سرخ‌پوست در کانادا با فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها پیمان‌نامه‌هایی امضا کردند تا صلح در مناطق سرخ‌پوستی برقرار شود.

سرخ‌پوستان آمریکای شمالی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سرخ‌پوستان کانادا

تعدادی از قبیله‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 2015-12-12.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (رده)
  2. "Composición Étnica del Perú". Retrieved 14 January 2017.
  3. "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Archived from the original on 11 دسامبر 2018. Retrieved 23 February 2011.
  4. http://www.ine.gob.gt/sistema/uploads/2014/02/26/L5pNHMXzxy5FFWmk9NHCrK9x7E5Qqvvy.pdf
  5. United States Census Bureau. The American Indian and Alaska Native Population: 2010
  6. http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf%7B%7Bfull بایگانی‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine citation needed|date=November 2015}}
  7. Canada 2011 Census
  8. DANE 2005 National Census
  9. "Población indígena o descendiente de pueblos indígenas u originarios en viviendas particulares por sexo, según edad en años simples y grupos quinquenales de edad" (xls). INDEC (in Spanish). 2010. Retrieved 2 May 2015.
  10. "2010 Census graphics of Brazil government". IBGE(Brazilian Institute of Geograph and Statistic. 2015-02-09.
  11. "About this Collection" (PDF). The Library of Congress. Retrieved 29 July 2015.
  12. "CIA – The World Factbook – Honduras". Cia.gov. Archived from the original on 15 مه 2020. Retrieved 2013-12-03.
  13. 2005 Census
  14. "CIA – The World Factbook". Cia.gov. Archived from the original on 3 ژانویه 2019. Retrieved 23 February 2011.
  15. "8 LIZCANO" (PDF). Archived from the original (PDF) on 20 September 2008. Retrieved 2014-05-22.
  16. "Una comunidad indígena salvadoreña pide su reconocimiento constitucional en el país". soitu.es. Retrieved 23 February 2011.
  17. "Costa Rica: Ethnic groups". Cia.gov. Archived from the original on 13 مه 2020. Retrieved 21 December 2010.
  18. Lector de Google Drive. Docs.google.com. Retrieved 12 July 2013.
  19. The World Factbook بایگانی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine. Cia.gov. Retrieved 12 July 2013.
  20. Redatam::CELADE, ECLAC – United Nations. Celade.cepal.org. Retrieved 12 July 2013.
  21. بایگانی‌شده در ۲۰ اوت ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine
  22. «CIA Factbook». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  23. https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf بایگانی‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine | page 15
  24. «Indigenous Peoples of North America». بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۱۶ ژوئن ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۳ اوت ۲۰۲۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده)
  25. Wilton, David (2 December 2004). Word Myths: debunking linguistic urban legends. Oxford University Press. p. 163. ISBN 978-0-19-517284-3. Retrieved 3 July 2011.
  26. Adams, Cecil (25 October 2001). "Does "Indian" derive from Columbus's description of Native Americans as "una gente in Dios"?". The Straight Dope. Archived from the original on 28 June 2011. Retrieved 3 July 2011.
  27. Zimmer, Ben (12 October 2009). "The Biggest Misnomer of All Time?". VisualThesaurus. Archived from the original on 19 April 2012. Retrieved 3 July 2011.
  28. Hoxie, Frederick E. (1996). Encyclopedia of North American Indians. Houghton Mifflin Harcourt. p. 568. ISBN 978-0-395-66921-1.
  29. Herbst, Philip (1997). The Color of Words: An Encyclopaedic Dictionary of Ethnic Bias in the United States. Intercultural Press. p. 116. ISBN 978-1-877864-97-1.
  30. Gómez-Moriana, Antonio (12 May 1993). "The Emerging of a Discursive Instance: Columbus and the invention of the "Indian"". Discourse Analysis as Sociocriticism: The Spanish Golden Age. University of Minnesota Press. pp. 124–132. ISBN 978-0-8166-2073-9. Retrieved 4 July 2011.
  31. Grey, CGP (24 November 2019). 'Indian' or 'Native American'? [Reservations, Part 0] (YouTube video). Archived from the original on 21 December 2021. Retrieved 13 August 2022.
  32. Sutton, M.Q. (2021). An Introduction to Native North America. Taylor & Francis. p. 30. ISBN 978-1-00-034916-0. Archived from the original on 8 July 2023. Retrieved 5 July 2023.
  33. "Americanists in dispute" (PDF). The New York Times. 22 October 1902. Archived (PDF) from the original on 25 February 2021. Retrieved 14 January 2009.
  34. "Terminology". Survival International. Archived from the original on 9 December 2012. Retrieved 30 March 2012.. "Aborigen" بایگانی‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine Diccionario de la Real Academia Española. Retrieved 8 February 2012.
  35. Reid, Basil. "Tracing Our Amerindian Heritage". www2.sta.uwi.edu. Archived from the original on 16 February 2016. Retrieved 10 February 2016.
  36. "The Abbreviated History of Barbados". www.barbados.org. Archived from the original on 16 January 2000. Retrieved 10 February 2016.
  37. Unique Media Design Limited. "diGJamaica :: Amerindian Jamaica". diGJamaica.com. Archived from the original on 23 February 2016. Retrieved 10 February 2016.
  38. McKay, Celeste (April 2015). "Briefing Note on Terminology". University of Manitoba. Archived from the original on 25 October 2016. Retrieved 2 July 2020.
  39. Joseph, Bob (21 September 2016). "Indigenous or Aboriginal: Which is correct?". CBC News. Archived from the original on 22 September 2016. Retrieved 28 September 2022.
  40. 1 2 Mann, Charles C. (2006). 1491: New Revelations of the Americas Before Columbus. Knopf Doubleday Publishing. ISBN 978-1-4000-3205-1.
  41. 1 2 loprespub (20 May 2020). "Indigenous Peoples: Terminology Guide". HillNotes (in American English). Archived from the original on 20 January 2021. Retrieved 10 September 2021.
  42. Hock, Hans Henrich; Joseph, Brian D. (22 July 2019). Language History, Language Change, and Languas Relationship. De Gruyter. ISBN 978-3-11-060969-1.
  43. Scott, James C.; Tehranian, John; Mathias, Jeremy (2002). "The Production of Legal Identities Proper to States: The Case of the Permanent Family Surname". Comparative Studies in Society and History. 44: 4–44. doi:10.1017/S0010417502000026. ISSN 0010-4175. S2CID 146687944.
  44. "Why Capitalize "Indigenous"?". SAPIENS (in American English). 19 May 2020. Archived from the original on 25 June 2021. Retrieved 25 June 2021.
  45. 1 2 خلاصه تاریخ هنر، پرویز مرزبان، نشر علمی و فرهنگی
  46. Admin، توسط (۲۰۲۱-۰۱-۰۸). «سرخپوستان آمریکا». بهترین پاسخ. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ سپتامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  47. فردریش انگلس، منشأ خانواده، نشر جامی
  48. «بررسی سرخپوستان آمریکا و زندگی با طبیعت (انسان، طبیعت، معماری) پاور پوینت | 273725». tutorials.educow.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  49. اسب دیوانه: احداث بزرگ‌ترین مجسمه جهان در قلمرو سرخپوستان، بی‌بی‌سی فارسی
  50. Marcel Trudel et Micheline D'Allaire, Deux siècles d'esclavage au Québec

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

پیوند به بیرون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]