زبان گوارانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
گوارانی
avañeẽ
زبان بومی درپاراگوئه، بولیوی، آرژانتین، برزیل
قومیتگوارانی
شمار گویشوران
ناشناخته (۴٫۸۵ میلیون اشاره‌شده ۱۹۹۵)e19
الفبای گوارانی (خط لاتین)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 پاراگوئه
 بولیوی
 آرژانتین (استان کورینتس)[۱]
 برزیل (ماتوگروسو جنوبی)
مرکوسور بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی
تنظیم‌شده توسطآکادمی زبان گوارانی (Avañeẽ Rerekuapavẽ)
کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹gn
ایزو ۳–۶۳۹gug
گلاتولوگpara1311[۲]
زبان‌شناسی88-AAI-f
{{{mapalt}}}
پراکندگی گویشوران گوارانی
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

زبان گوارانی (avañeʼẽ) از زبان‌های بومی آمریکای جنوبی است که توسط سرخپوستان و مردم مستیزو به ویژه در پاراگوئه و مناطق همجوار آن تکلم می‌شود. زبان گوارانی یکی از زبان‌های رسمی کشور پاراگوئه می‌باشد.

مهمترین نکته قابل بیان دربارهٔ زبان گوارانی این است که این زبان تنها زبان بومی قاره آمریکا است که توسط غیر سرخپوستان و اروپاییان مهاجر نیز به عنوان زبان مادری تکلم می‌شود. با توجه به رواج پدیده تغییر زبانی در قاره آمریکا در امتداد کشف آن توسط اروپاییان، بیشتر زبان‌های سرخپوستان به سرعت به نفع اسپانیایی، انگلیسی و پرتغالی عقب‌نشینی کردند و به گروه‌های اقلیت در مناطق عمدتاً روستایی محدود شدند. با این‌حال گوارانی نه تنها در میان مردم بومی پاراگوئه باقی‌ماند بلکه بسیاری از اروپاییان مهاجر به پاراگوئه گوارانی‌زبان شدند و امروزه اکثریت قاطع مردم پاراگوئه را گوارانی زبانان تشکیل می‌دهند. زبان اسپانیایی نیز در کنار گوارانی جزو زبان‌های رسمی کشور پاراگوئه است.[۳]

واج‌شناسی[ویرایش]

هجاهای گوارانی از یک همخوان به همراه یک واکه یا یک واکه تنها ساخته می‌شوند. در این زبان هرگز هجاها با همخوان پایان نمی‌یابند.

واکه‌ها[ویرایش]

واکه‌های گوارانی عبارتند از: /a/, /e/, /i/, /o/, /u/؛ گرچه گاه واج‌گونه‌های [ɛ], [ɔ] نیز استفاده می‌شوند. نویسه y همانند لهستانی واکه ɨ را نشان می‌دهد.

جلویی مرکزی پشتی
بسته i, ĩ ɨ, ɨ̃ u, ũ
میانه e, o, õ
باز a, ã

همخوان‌ها[ویرایش]

همخوان‌های گوارانی عبارتند از:[۴]

لبی لثوی لثوی‌کامی نرم‌کامی لبی‌شده چاکنایی
انسدادی بی‌واک p t k
ku
ʔ
'
واک‌دار ᵐb~m
mb~m
ⁿd~n
nd~n
ᵈj~ɲ
j~ñ
ᵑɡ~ŋ
ng
ᵑɡʷ~ŋʷ
ngu
سایشی s ɕ
ch
x ~ h
h
ناسوده ʋ
v
ɰ ~ ɰ̃
g ~
w ~
gu ~ g̃u
زنشی ɾ
r

سامانه نوشتاری[ویرایش]

یک تابلوی دولتی دوزبانه در آسونسیون پاراگوئه

الفبای گوارانی برگرفته از خط لاتین است و برای نخستین بار با تلاش‌های مبلغین مذهبی اسپانیایی ایجاد شد. الفبای کنونی از سی و سه حرف تشکیل شده‌است:

A, Ã, CH, E, Ẽ , G, G̃ , H, I, Ĩ, J, K, L, M, MB , N, ND, NG, NT, Ñ, O, Õ, P, R, RR, S, T, U, Ũ, V, Y, Ỹ, '.

متن نمونه[ویرایش]

ماده یک اعلامیه جهانی حقوق بشر به گوارانی:

Mayma yvypóra ou ko yvy ári iñapytyyre ha eteĩcha tekoruvicharenda ha akatúape jeguerekópe; ha ikatu rupi oikuaa añetéva ha añeteyva, iporãva ha ivaíva, tekotevẽ pehenguéicha oiko oñondivekuéra.[۵]
همه انسان‌ها آزاد زاده شده و در حرمت و حقوق با هم برابرند. عقلانیت و وجدان به آن‌ها ارزانی شده و لازم است تا با یکدیگر عادلانه و برادرانه رفتار کنند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «Guaraní is stablished as "idioma oficial alternativo" ("co-official language") of Corrientes» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۹ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۲. بیش از یک پارامتر |پیوند بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |تاریخ بایگانی= و |archive-date= داده‌شده است (کمک)
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Paraguayan Guaraní". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  3. Guarani language
  4. Michael, Lev, Tammy Stark, Emily Clem, and Will Chang (compilers). 2015. Phonological inventory of Paraguayan Guarani. In South American Phonological Inventory Database v1.1.4. Survey of California and Other Indian Languages Digital Resource. Berkeley: University of California.
  5. "Guarani language, alphabet and pronunciation". Omniglot.com. Retrieved 2013-08-26.