زمان دستوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از زمان (دستور زبان))
پرش به: ناوبری، جستجو

زمان دستوری مقوله‌ای دستوری است که موقعیت زمانی را تعیین می‌کند؛ به عبارت دیگر زمان دستوری شکل دستوری شده زمان تقویمی است. زمان دستوری جزو مقولات اساسی‌ای است که همراه با عناصر واژگانی و دیگر اشارات مربوط به زمان، شنونده را قادر می‌سازد تا ارتباطی موقتی میان موقعیت گفتار و موقعیتی که در جمله توصیف شده را بازسازی کند. همچنین زمان دستوری شنونده را قادر می‌سازد تا ترتیب نسبی موقعیت‌های توصیف شده در متن را نیز بازسازی کند.[۱][۲]

زمان دستوری در زبان فارسی[ویرایش]

زبان فارسی دارای سه زمان دستوری اصلی است: گذشته (ماضی)، حال (مضارع)، و آینده (مستقبل).[۳] در فارسی دری همه افعال از دو بن ماضی و مضارع ساخته می شوند.بن مضارع فارسی دری همان ماده فارسی میانه است که گاه با هم اختلاف تلفظ جزیی دارند.[۴] فعل ها از دو بن ماضی و مضارع ساخته می شوند.

بن ماضی= مصدر بدون _َ ن پایانی : دیدن ← دید ، کاشتن← کاشت

بن مضارع= فعل امر بدون ب آغازی : ببین ← بین، بکار ← کار

انواع ماضی[ویرایش]

ماضی ساده= بن ماضی + شناسه فعل : رفتم، رفتی ، رفت

ماضی استمراری= می + ماضی ساده: می رفتم، می رفتی، می رفت

ماضی بعید= صفت مفعولی + بودم، بودی، بود ، بودیم، بودید، بودند: رفته بودم، رفته بودی، رفته بود

ماضی التزامی= صفت مفعولی + باشم، باشی، باشد، باشیم، باشید ، باشند: رفته باشم، رفته باشی، رفته باشد

ماضی نقلی= صفت مفعولی+ ام، ای ، (است) ، ایم ، اید ، اند: رفته ام، رفته ای ، رفته (است)

انواع مضارع[ویرایش]

مضارع اخباری= می +بن مضارع+ شناسه مضارع: می روم ، می روی ، می رود

مضارع التزامی= ب + بن مضارع + شناسه های مضارع:بروم ، بروی، برود

مضارع استمراری= دار + شناسه مضارع + مضارع اخباری: دارم می روم، داری می روی، دارد می رود، داریم می رویم، دارید می روید، دارند می روند

آینده[ویرایش]

خواهم، خواهی، خواهد، خواهیم، خواهید،خواهند+ بن ماضی: خواهم رفت، خواهی رفت ، خواهد رفت[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. Fabricius-Hansen, 2006: p. 566.
  2. comrie, 1985: p. 9.
  3. انوری و احمدی گیوی، ۱۳۸۸: ص. ۲۲.
  4. تاریخ زبان فارسی،محسن ابولقاسمی، ص274
  5. زبان فارسی 1، ص41

منابع[ویرایش]

  • انوری، حسن، و حسن احمدی گیوی. دستور زبان فارسی ۲. انتشارات فاطمی. ۱۳۸۸.
  • رحیمیان، جلال. ساخت زبان فارسی. دانشگاه شیراز. ۱۳۸۹.
  • C. Fabricius-Hansen, Tense, In Encyclopedia of Language & Linguistics (Second Edition), edited by Keith Brown, Elsevier, Oxford, 2006, Pages 566-573, ISBN 9780080448541, [۱].
  • Comrie, Bernard. Tense, Cambridge University Press, 1985.

جستارهای وابسته[ویرایش]