ریگی (طایفه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

طایفه ریگی

از بزرگترین طوایف بلوچ سیستان و بلوچستان می‌باشد.

تاریخچه[ویرایش]

طایفه ریگی در منطقه وسیعی که شامل ۳ کشور ایران، پاکستان وافغانستانمی باشد پراکنده شده‌اند ودرگذشته وحال ازطریق زندگی کوچ نشینی وعشایری وهمچنین کشاورزی ارتزاق می‌نمایند وبادگرگونیهای اجتماعی دهه‌های اخیر تعداد زیادی ازآنها یکجانشین وشهرنشین شده‌اند. جمعیت ایل طایفه ریگی بالای ۳۰۰۰۰۰ نفر تخمین زده شده است که این طایفه بیش از ۳۲ تیره را شامل می‌شود. قابل ذکر است قسمتی از منطقه نفوذ این طایفه که قسمتهای وسیعی از بلوچستان را شامل می‌شود قبلاً جزء ایران بوده ولی با تقسیم بلوچستان به ۳ قسمت از پیکره امپراطوری بزرگ ایران جدا شده‌اند.

مرکز اصلی طایفه ریگی منطقه لادیز واطراف آن می‌باشد که قدیمیترین آثارزندگی انسانها درایران که بیش از یکصد هزار سال قدمت دارد ومربوط به عصر یخبندان ودوران نو سنگی می‌باشد در آن کشف شده است که نشان از مدینیت وپیشینه تاریخی این منطقه دارد. در تحقیقاتی که درسال ۱۳۴۴ هجری شمسی پیرامون منطقه بلوچستان به وسیله دانشگاه مینه سوتا به سرپرستی گاری هیوم درتراس رودخانه لادیز صورت گرفت ابزارهاودست ساخته‌های بشری پیدا شد که قدمتی بس کهن داشتند. به دلیل برای اولین بار این ابزارها ودست ساخته‌های بشری درلادیز دیده شدند این مجموع درادبیات باستانی به لادیزین مشهور شده است وبسیاری از دانشمندان معتقدند که ردپای انسان اولیه و غارهایی راکه درآن سکنی داشتند را دراین منطقه می‌توان یافت.

قدمت[ویرایش]

قدمت تاریخی طایفه ریگی با استناد به مدارک موجود بیش ازهزار سال می‌باشد درکتاب تاریخ بیهقی که تصنیف محمد بن حسین بیهقی دبیر می‌باشد در جایی که ذکر ولایت مکران (نام قدیمی بلوچستان) بیان می‌گردد از طایفه ریگی نام برده شده است به این مضمون که چون والی مکران یعنی معدان وفات می‌کند میان دو فرزندش ابوالعسکر وعیسی بر سرجانشینی درگیری ایجاد شده که برادر مخلوع باپناهده شدن به دربار سلطان غزنوی زمینه جنگ بین دربار ووالی مکران را ایجاد می‌کند که دراین کارزارطایفه ریگی با کمک طایفه کیچ به حمایت از عیسی با لشکر جرار دربار غزنوی درگیر می‌شود. درتاریخ تیمور لنگ که در۷۰۰ سال پیش نوشته شده است ونسخه دستی آن درحال حاضر درکتابخانه وزارت امور خارجه موجود می‌باشد نیز از طایفه ریگی نام برده شده است وهمچنین نامه‌های متعددی از پادشاهان وقت وجود دارد که با سران طایفه ریگی در زمان خویش مکاتبه نموده‌اند از جمله نامه‌ای به مهر کریم خان زند که برای میر احمد خان ریگی نوشته شده است.

سبز علی جد بزرگ شماری، از ریگی‌ها(حسین بر)که از نظر نژادی خود را اصالتاً از جالق سراوان می‌دانند، در زمان سردار شریف خان نارویی از بلوچستان به سیستان منتقل شده‌اند. از سبزعلی پسری به نام جلائی مشهور است وی مرد ی سرمایه دار و قدرتمندی بوده که شریف‌آباد را در اختیار داشته‌است و ریگی‌های جلائی از اعقاب وی هستند.

چرا به این طایفه ریگی می‌گویند[ویرایش]

اقوال مختلفی دراین خصوص وجود دارد ولی به نظر می‌رسد که صحیح‌ترین موارد این باشد که

انسان همواره خود را متعلق به مکان معینی از سیاره زمین می‌داند وسعی می‌کند در معرفی خود از پدیده‌های طبیعی محل زندگی ونسبت دادن خود به آنها استفاده نمایدوباتوجه به قرار گرفتن منطقه جنوب شرق وشرق ایران بر روی کمربند بیابانی دنیا یعنی تا عرض ۳۰ درجه شمالی این منطقه شن زارها وریگستانهای متعددی رادر برمی گیرد وبه همین دلیل ریگی یعنی کسی که در ریگستان و صحرا زندگی می‌کند

مانند عرب بدوی یا بیابان نشین که به محل زندگی خود نسبت داده می‌شود

نسبت و شجره نامه طایفه ریگی[ویرایش]

ریگی‌ها باتوجه به شجره نامه موجود از سادات حسنی و منتسب به آقا امام حسن مجتبی (رض) می‌باشند وبه همین دلیل به آنها لقب میر که دراین جا معنی آن حاکم وسید اصل می‌باشد داده‌اند. مترادف شدن این دوکلمه به خاطر باور مردم بود که معتقد بودند حکومت وسروری قوم ازآن سادات است وبس در شجره نامه کلمه خان که در القاب به کرات مشاهده می‌شود با مفهوم خان که باعث تداعی کلماتی چون ظلم، ستم، جور درذهن می‌شود متفاوت است بزرگان طایفه ریگی خان نان بوده‌اند نه خان نام ودرزمان قحطی وگرسنگی سفره گسترده آنها برای مستضعفین، فقرا وضعفا پهن بوده است و به همین دلیل به آنها این لقب را اختصاص داده‌اند.

قسمتی از شجره نامه طایفه ریگی به شرح ذیل می‌باشد

لازم به ذکراست اکثر تیره‌های این طایفه از اصل واحدی نشأت گرفته اندو به همین جهت شجره نامه را با ذکر نام رادمرد بزرگ عصر حاضراین طایفه شروع کنیم

۱-سردارمهر الله خان ریگی فرزند سردار تاج محمد خان ریگی

۲- سردار تاج محمد خان ریگی فرزند سردار محمد رضا خان ریگی

۳- سردار محمد رضا خان ریگی فرزند سردار غلامعلی خان ریگی

۴- سردار غلامعلی خان ریگی فرزند سردار ابراهیم خان ریگی

۵-سردار ابراهیم خان ریگی فرزند سردار مراد خان ریگی

۶-سردار مراد خان ریگی فرزند سردار صاحبداد خان ریگی

۷-سردار صاحبداد خان ریگی فرزند سردار میر شمس خان ریگی

۸-سردار میر شمس خان ریگی فرزند سردار میر عالی خان ریگی

۹-سردار میر عالی خان ریگی

10- سردار کریم بخش جری زهی

به علت اطاله کلام از اینجا گریز می‌زنیم تا اینکه می‌رسیم به

سردار میر بولان ریگی

که ایشان سپه سالار ارتش ایران دردوره نادر شاه افشار بوده‌اند که بااندیشیدن ترفندی نظامی زمینه فتح هندوستان رافراهم می‌نماید. شجره نامه پس از ۴۷ نسل یابه اصطلاح پشت به

حضرت امام حسن مجتبی (رض) خلیفه پنجم مسلمین می‌رسد دراین شجره نامه بعضی از افراد ازدیگران شاخص ترند که در ادامه مختصری از وصف حال ایشان خواهید شنید که عبارتند از:

۱-سید عبدالقادر جیلانی

که سر سلسله تصوف قادریه می‌باشد و مرقدش مأمنی برای مریدان بارگاهش در شهر بغداد است

۲- میر چاکر:

که در وصفش سروده‌اند:

 چاکر بدین مردی نهنت  لک وکرور واجهنت

وی اولین شخصی است که حکومتی یکپارچه دربلوچستان ایجاد می کندفتح هندوستان نیز درکارنامه افتخارات وی ثبت است و همچنین داستان حماسی میرچاکر همیشه در محافل نقالی می‌شود

۳-میر حمّل:

ایشان شهید وقهرمان راه مبارزه با پرتغالیهاست ومدافع سواحل جنوبی که جان خویش را نثار حفاظت وحراست از وطن نمود.

شاعر جوان بلوچستان جناب آقای سعد ملکزایی چه زیبا دروصف ایشان می سر آیدکه

یک تنه رفتن به جنگ پرتغال دست خالی با مسلسل‌ها جدال

از که آید جز زشاه کلمتی حمل غیور و صاحب غیرتی

قابل به ذکر است که با تهدیدات وتطمیعات، پرتغالیها نتوانستند این پهلوان وقهرمان نامدار را مطیع خود سازند وی درجواب فرمانده پرتغال که پیشنهاد ازدواج با دخترش رابه وی می‌دهد اینچنین می‌گوید

جن پرنگانی حمل دوست نه بنت چم شودنت نه خدایی نام گرفت

این رشید مرد سپس به دست پرتغالیها شهید می‌شود ولی قبول نمی‌کند که سواحل جنوب را به آنها واگذار نماید.

۴- میر بولان ریگی:

میر بولان ریگی سپه سالار ارتش ایران درزمان نادر شاه افشار می‌باشد که درزمان حیات خود مدافع شرق ایران بوده است وی با اندیشیدن ترفندی نظامی که حکایت از نبوغ فکری وذهنی وی داشت باعث شد که ارتش ایران بتواند از گذرگاه بولان وکوهستان بولان عبور کرده ووهندوستان را فتح نماید ماجرا از این قرار بود که سواره نظام ارتش ایران اسب سوار بودند وسواره نظام ارتش هندوستان فیل سوار اسبها درمواجه با فیلها دچار وحشت شده ورم کرده پا به فرار می‌گذاشتند وارتش ایران ناکام می‌شد تا اینکه میر بولان ریگی به چند هزار شتر سوار که تحت فرمان خود داشت دستور داد کوره کوچکی بر روی کوهان شترها ببندند وپراز خار وخاشاک کنند وبه محض رسیدن به فیل سواران ارتش هندوستان کوره‌ها را آتش کنند این کار باعث شد گرمای کوره‌ها کوهان شترها را بسوزد و سروصدای آنها بلند شده ودود کوره‌ها وغرش شترها باعث ایجاد رعب ووحشت درفیلها شده ونظم سواره نظام ارتش هند برهم خورده دراین زمان ارتش ایران از فرصت به وجود آمده بهره بردای نموده وتنگه بولان رابدست می‌گیرد به پاس این خدمات دولت ایران منطقه سرحد بلوچستان را که زادگاه اصلی میربولان ریگی می‌باشد را به نام وی به عنوان چراگاه سند می‌نماید درحال حاضر موارد متعددی مزین به نام این بزرگ‌مرد سلحشور می‌باشد

ازجمله:کوهستان بولان-گذرگاه بولان- خط قطار بولان معروفترین دانشکده پزشکی پاکستان به نام بولان مدیکل آکادمی شهر میرجاوه که دراصل میرجاه بوده-میرکوه-مردان میرکوه-بولانی

منابع[ویرایش]

مختصری از تاریخ ایل ریگی برگرفته ازمقاله ارائه شده درهمایش ایل ریگی

نوشته شده توسط ایل ریگی و منتشر شده منتشر شده در جمعه، ۰۳ شهریور ۱۳۹۱ ۱۷:۳۱

مقاله و توضیحات بالا نوشته شده توسط دانشجوی دکتری جغرافیا وبرنامه ریزی شهری آقای احسان الله ریگی.