ثعلبیان
| ثعلبیان | |
|---|---|
 | |
| نقاشی رنگی از ارنست هکل | |
| ردهبندی علمی | |
| فرمانرو: | |
| (طبقهبندینشده): | |
| (طبقهبندینشده): | |
| راسته: | |
| تیره: | ثعلبیان (Orchidaceae؛ تیره ارکیده) |
| زیرگونهها | |
Cypripedioideae Kosteletzky Epidendroideae Kosteletzky Orchidoideae Eaton Vanilloideae Szlachetko | |
 | |
| نقشه پراکندگی تیره ارکیده | |
ثعلبیان (نام علمی: Orchidaceae)، تیرهای بزرگ و جهانی از مارچوبهسانان از گیاهان گلدار تکلپهای است. ثعلبیان گاه تیره ارکیده (در یونانی کهن: ὄρχις، orchis، به معنای بیضه؛ به خاطر شکل بخش میانی و آویزان گل) نامیده میشود. نامهای دیگر آن در فارسی تیره ثعلب، تیره صعلب، خُصَیالثعلب (بیضه روباه)، ثعلبی، شاطریون، و سعلب است.[۱] به نظر میرسد ثعلبیان دومین تیره بزرگ گیاهان گلدار باشد (فقط گلستارهای بزرگتر است)، که فقط بین ۲۱٬۹۵۰ و ۲۶٬۰۴۹ گونه قبول شده در خود دارد.[۲][۳] تعداد گونههای زیررده ارکیده دوبرابر تعداد گونههای پرندگان و چهار برابر تعداد گونههای پستانداران است؛ که حول و حوش ۶–۱۱٪ تمام گیاهان دانهدار را شامل میشود.[۴]
ثعلبیان (ارکیدهها) با حدود ۸۵۰ سرده و نزدیک به ۲۶۰۰۰ گونه، دومین تیره بزرگ گیاهان گلدار بهشمار میآید[۵] و شامل گونههای چندساله زمینی، رورست یا بالارونده است که دارای غدههای گوشتی یا پایه با گلهای نامنظم، ساختار زیستی خاص و دانههای بسیار ریز هستند.
تیره ثعلبیان (ارکیدهها)
[ویرایش | اشتراکگذاری]تیره ثعلبیان (Orchidaceae) که بر اساس پژوهشهای سنتی گیاهشناسی در ایران (مانند آثار ولیالله مظفریان) ساختار یکپارچهای داشت، در سالهای اخیر و پس از انتشار سیستم ردهبندی مدرن مولکولی گیاهان (APG IV) در سال ۲۰۱۶، بر پایه مطالعات فیلوژنیک و دستاوردهای ژنتیکی (DNA) دچار تحول ساختاری بنیادین شد. امروزه این خانواده بزرگ گیاهی به ۵ زیرتیره اصلی تقسیم میشود که با توجه به حضور برخی از آنها در فلور ایران، شناخت این آرایهها اهمیت بالایی دارد. این پنج زیرتیره عبارتند از:
- آپوستازیوئیده (Apostasioideae): قدیمیترین و ابتداییترین شاخه ارکیدهها.
- وانیلوئیده (Vanilloideae): کلاد باستانی و مستقل که سرده معروف وانیل در آن قرار دارد.
- سیپریپدیوئیده (Cypripedioideae): معروف به ارکیدههای کفشکوهی با لب گل کیسهایشکل.
- ثعلبواران (Orchidoideae): زیرتیره بسیار مهمی که اکثر ارکیدهها و ثعلبهای بومی ایران (مانند سردههای هرمی و نئوتینیا) را در خود جای داده است.
- رودرختواران (Epidendroideae) یا اپیدندروئیده: بزرگترین زیرتیره ارکیدههای جهان که بخش عمده گونههای گرمسیری و رورست را شامل میشود.[۶][۷]
گونهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]محل پیدایش ارکیدهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]بهطور طبیعی بسیاری از ارکیدهها در مناطق گرمسیری و جنگلهای مرطوب میرویند به ندرت ارکیدهها در کوههای یخبندان، بیابانها یا نهرها آبگیرها دیده میشوند برای مثال گلهای گونه pleione سر از زیر برفها درمیآورند میرویند. درایران گونههای وحشی ارکیده یافت میشوند لیکن گونههای قابل کشت جهت گلهای بریده، بومی مناطق گرمسیری اند و باید در گلخانهها پرورش یابند. گونههای وحشی در شمال ایران رشد میکنند؛ نوعی گونهای ثعلب در کوههای باغرو (ادامه سلسله کوههای البرز به سمت آستارا و اردبیل) وجود دارد که دارای نوعی اسانس برای تهیه بستنی است از آن استخراج میشود و همچنین برخی گونهها نیز مصارف دارویی دارند.
پروش گل ارکیده
[ویرایش | اشتراکگذاری] | این مقاله ممکن است نیازمند تمیزکاری باشد تا با استانداردهای کیفی ویکیپدیا همخوانی پیدا کند. |
بعضی از گونههای ارکیده مناسب برای داخل خانه میباشند. بهطور کلی اُرکیده هائی که دارای برگهای کاملاً سبز هستند کمتر در برابر شرایط نامساعد حساسیت نشان میدهند.
برای پروش ارکیده باید نکات زیر را رعایت کرد:
گیاه را در اسفندماه به گلدانی حاوی مخلوطی از خاک برگ، پیت و خاک معمولی منتقل نموده در ابتدا به میزان کمآب بدهند. در همان حال به دفعات زیاد با آب فاقد مواد قلیایی بر روی برگها آب پاشیده یا گلدان را در محل مرطوبی برابر نور و بدور از تابش مستقیم آفتاب قرار دهند. در نیمه دوم فروردین ماه هنگامی که ریشهها به اندازه کافی رشد کردند، آب فراوان به آنها داده شود. در این هنگام چنانچه بخواهند بر روی گیاه آب بپاشند بایستی دقت نمایند تا فقط برگها خیس شوند.
حرارت مناسب برای اُرکیده ۱۵ درجه سانتیگراد است.
زمستانها گلدان را در مکان سردی تحت ۸ درجه سانتیگراد حرارت قرار داده و از میزان آب بکاهند.
تکثیر اُرکیده به روش تقسیم در بهار امکانپذیر است.
ازدیاد ارکیده ارکیدهها به دو روش جنسی و غیر جنسی تکثیر میشوند: ۱-ازدیاد جنسی تکثیر جنسی گیاهان شامل ترکیب یاختههای جنسی نر و ماده و تشکیل بذر میباشد. ۲-ازدیاد غیر جنسی قلمه قلمه اکثر ارکیدههای منو پودیال یا تک پایه مانند Vanda و Arachnis را میتوان با قلمه انتهایی تکثیر نمود. معمولاً قلمههای ارکیده بزرگتر از ۵/۷ الی ۱۰ سانتیمتر در نظر گرفته میشوند. قلمه انتهای vanda معمولاً به طول ۳۰ تا ۳۷ سانتیمتر بوده و باید دارای ۱۲ برگ و چند ریشه هوایی باشد. قلمههای Arachnis به طول ۴۵ تا ۶۰ سانتیمتر در نظر گرفته میشوند که باید ریشه هوایی نیز داشته باشند. دو جنس phalaenopsis و phaius را میتوان با قلمههای گلدار ازدیاد کرد. درجنس phalaenopsis گره زیر اولین گل، دارای یک جوانه گل است و گره پایین دوام چندانی ندارد. پاجوش برخی گونههای ارکیده پاجوش تولید میکنند. جنسهایی مانند Dendrobium و Epidendrum پاجوشهایی دارند که دارای ریشه هوایی نیز هست و از آنها برای تکثیر ارکیده استفاده میشود. تقسیم بوته این روش ازدیاد برای گیاهانی انجام میگیرد که ۶ پیاز کاذب یا بیشتر داشته باشند. محل برش ریزوم از بین سومین و چهارمین پیاز کاذب بوده و هر دو قسمت را به صورت گیاهانی مجزا در گلدان میکارند .Paphiopedilum و cymbidium نیز بدین صورت تکثیر میشوند.
کاربرد
[ویرایش | اشتراکگذاری]از ثعلب در تولید بستنی سنتی ایرانی استفاده میشود.[۸] همچنین با آرد ثعلب در ترکیه نوشابه ثعلب درست میشود. گونههایی از ثعلب مانند Orchis morio L. کاربرد دارویی داشت که امروزه سعی میکنند مواد دیگری را جایگزین آن کنند. غدههای ریشه آن را جمعآوری کرده و خشک میکردند و بعداً از آن لعاب ثعلب درست میکردند. این لعاب (لیزاب) هیدرولیز شده و به مانوز و گلوکوز تبدیل میشود و دارای ۳۰٪ نشاسته، آلبومین و قند است. در گذشته در پزشکی سنتی از لعاب رقیق ثعلب برای ناراحتیهای روده و معده، تقویت قدرت جنسی استفاده میکردند ولی امروزه مواد دیگری را جایگزین ثعلب میکنند. به دلیل جمعآوری بیش از اندازه این گیاه در معرض خطر نابودی قرار گرفت.[۹] گونهٔ Orchis Maculata L. نیز نوشته شدهاست.[۱]
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- 1 2 لغتنامه دهخدا، سرواژه ثعلب
- ↑ Stevens, P. F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website Version 9, June 2008 Mobot.org
- ↑ گل ارکیده و نگهداری از آن مقاله منتشر شده در نادی گاردن
- ↑ Taxonomic exaggeration and its effects on orchid conservation[پیوند مرده]
- ↑ "List of plants in the family Orchidaceae". Encyclopedia Britannica (in English).
- ↑ The Angiosperm Phylogeny Group (2016). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV". Botanical Journal of the Linnean Society (in English). 181 (1): 1–20. doi:10.1111/boj.12385.
- ↑ Chase, Mark W.; Cameron, Kenneth M. (2015). "An updated classification of Orchidaceae". Botanical Journal of the Linnean Society (in English). 177 (2): 151–174. doi:10.1111/boj.12234.
- ↑ «رئیس اتحادیه آبمیوه و بستنی فروشان مشهد: استفاده از مقدار کم صعلب در بستنیها مجاز است». ایسنا خراسان. ۵ خرداد ۱۳۹۲. بایگانیشده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۴. دریافتشده در ۱۹ فروردین ۱۳۹۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ ولاگ، ژاک (۱۳۷۴). گیاهان دارویی. ترجمهٔ ساعد زمان. ققنوس.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
-جهانشاهی-شهره، ارکیده معجزه طبیعت سحرانگیز، ناشر مؤلف، ۱۳۹۴
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]