توپولوژی جبری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
یک چنبره، این شیء یکی از رایج ترین اشیاء مورد مطالعه در توپولوژی جبریست

توپولوژی جبری شاخه ای از ریاضیات است که از ابزارهای جبر مجرد به منظور مطالعه فضاهای تپولوژیکی بهره می برد. هدف بنیادین در این شاخه، پیدا کردن ناورداهای جبری است که فضاهای توپولوژیکی را در حد هومئومورفیسم دسته بندی کند، گرچه که اغلب این دسته بندی در حد هموتوپی خواهد بود.

گرچه که توپولوژی جبری در وهله اول از جبر برای مطالعه مسائل توپولوژی استفاده می کند، استفاده از توپولوژی برای حل مسائل جبری نیز برخی مواقع امکان پذیر است. به عنوان مثال، توپولوژی جبری امکان ارائه اثبات مناسبی برای این حقیقت که "هر زیر گروه یک گروه آزاد، آزاد است" را فراهم می کند.

شاخه‌های اصلی[ویرایش]

در زیر لیستی از شاخه های اصلی مورد مطالعه در توپولوژی جبری آمده است:

گروه‌های هموتوپی[ویرایش]

در ریاضیات، گروه‌های هموتوپی در توپولوژی جبری برای دسته بندی فضاهای توپولوژیکی مورد استفاده قرار گرفته اند. اولین و ساده ترین گروه های هموتوپی، گروه بنیادی است که اطلاعات مربوط به حلقه‌ها (به انگلیسی: Loops) ی درون فضای مورد نظر را در خود می گنجاند. به طور شهودی، گروه‌های هموتوپی، اطلاعات مربوط به شکل پایه و سوراخ های یک فضای توپولوژی را ثبت می کنند.

نظریه گره‌ها[ویرایش]

نظریه گره به مطالعه گره های ریاضیاتی می پردازد. در حالی که گره ها از زندگی روزمره، مثل گره بند کفش یا تناب الهام گرفته شده است، گره ریاضیدانان دارای این تفاوت است که باید دو انتهای آزاد تناب هم به هم وصل شوند چنان که نتوان گره را باز کرد.

مجتمع‌ها[ویرایش]

یک مجتمع سادکی فضای توپولوژیکی از نوع خاصی است که با "به هم چسباندن" نقاط، پاره خط ها، مثلث ها و اشیاء n-بعدی متناظرشان بدست می آید.

کاربردها[ویرایش]

کاربردهای کلاسیک توپولوژی جبری شامل موارد زیر است:

  • قضیه نقطه ثابت براور: هر نگاشت پیوستته از یک n-دیسک به خودش دارای نقطه ثابت است.
  • رتبه آزاد n-مین گروه همولوژی یک مجتمع سادکی، n-مین عدد بتی است که امکان محاسبه مشخصه های اویلر-پوانکاره را می دهد.
  • می توان از ساختار دیفرانسیلی منیفلدهای هموار از طریق کوهمولوژی درام، چخ یا کوهمولوژی بافه‌ای برای بررسی حلپذیری معادلات دیفرانسیلی که روی منیفلد مورد سؤال تعریف شده اند استفاده کرد.

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Allegretti, Dylan G. L. (2008), Simplicial Sets and van Kampen's Theorem (Discusses generalized versions of van Kampen's theorem applied to topological spaces and simplicial sets).
  • Bredon, Glen E. (1993), Topology and Geometry, Graduate Texts in Mathematics, 139, Springer, ISBN 0-387-97926-3.
  • Brown, R. (2007), Higher dimensional group theory (Gives a broad view of higher-dimensional van Kampen theorems involving multiple groupoids).
  • Brown, R.; Razak, A. (1984), "A van Kampen theorem for unions of non-connected spaces", Archiv. Math., 42: 85–88, doi:10.1007/BF01198133. "Gives a general theorem on the fundamental groupoid with a set of base points of a space which is the union of open sets."
  • Brown, R.; Hardie, K.; Kamps, H.; Porter, T. (2002), "The homotopy double groupoid of a Hausdorff space", Theory Appl. Categories, 10 (2): 71–93.
  • Brown, R.; Higgins, P.J. (1978), "On the connection between the second relative homotopy groups of some related spaces", Proc. London Math. Soc., S3-36 (2): 193–212, doi:10.1112/plms/s3-36.2.193. "The first 2-dimensional version of van Kampen's theorem."
  • Brown, Ronald; Higgins, Philip J.; Sivera, Rafael (2011), Nonabelian Algebraic Topology: Filtered Spaces, Crossed Complexes, Cubical Homotopy Groupoids, European Mathematical Society Tracts in Mathematics, 15, European Mathematical Society, arXiv:math/0407275, ISBN 978-3-03719-083-8, archived from the original on 2009-06-04 This provides a homotopy theoretic approach to basic algebraic topology, without needing a basis in singular homology, or the method of simplicial approximation. It contains a lot of material on crossed modules.
  • Fraleigh, John B. (1976), A First Course In Abstract Algebra (2nd ed.), Reading: Addison-Wesley, ISBN 0-201-01984-1
  • Greenberg, Marvin J.; Harper, John R. (1981), Algebraic Topology: A First Course, Revised edition, Mathematics Lecture Note Series, Westview/Perseus, ISBN 9780805335576. A functorial, algebraic approach originally by Greenberg with geometric flavoring added by Harper.
  • Hatcher, Allen (2002), Algebraic Topology, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-79540-0. A modern, geometrically flavoured introduction to algebraic topology.
  • Higgins, Philip J. (1971), Notes on categories and groupoids, Van Nostrand Reinhold, ISBN 9780442034061
  • Maunder, C. R. F. (1970), Algebraic Topology, London: Van Nostrand Reinhold, ISBN 0-486-69131-4.
  • tom Dieck, Tammo (2008), Algebraic Topology, EMS Textbooks in Mathematics, European Mathematical Society, ISBN 978-3-03719-048-7
  • van Kampen, Egbert (1933), "On the connection between the fundamental groups of some related spaces", American Journal of Mathematics, 55 (1): 261–7, JSTOR 51000091

برای مطالعه بیشتر[ویرایش]