تابش زمینه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تابش زمینه یا تابش نهانی یا پرتوزایی زمینه یک تابش یونیزاسیون است که در محیط پخش می شود و می‌تواند منبعی طبیعی یا مصنوعی داشته باشد. منابع طبیعی آن شامل پرتوهای کیهانی و تابش طبیعی از موادی مانند رادون است. منابع مصنوعی نیز شامل باران رادیواکتیو در نتیجه آزمایش جنگ‌افزارهای هسته‌ای و حادثه هسته ای (رویدادی در مکان هایی مانند نیروگاه‌های هسته‌ای که پی آمدهای مهمی برای مردم و محیط و دستگاه ها به دنبال دارد) می باشد.

تعریف[ویرایش]

واژه تابش زمینه یا تابش نهانی، معانی مختلفی دارد بر حسب اینکه آیا دوز تابش محیط در نظر گرفته شده، یا تفاوت بین حادثه هسته ای زمینه و منبع خاصی از تابش.

برای مثال، در مفهوم ایمنی تابش، آژانس بین المللی انرژی اتمی، تابش نهانی را اینطور تعریف می کند: تابش نهانی مقداری است قابل اختصاص به همه منابع غیر از آن منبع یا منابعی که مشخص شده اند.[۱] پس تفاوتی است بین مقدار کل منابعی که عارضه هسته ای در یک مکان هستند که بعنوان تابش نهانی تعریف می شوند و مقدار یک منبع خاص. اهمیت این جایی است که اندازه گیری تابش باید از یک منبع خاص تابش صورت پذیرد و عارضه نهانی بر اندازه گیری آن تاثیر می گذارد. مثال آن تشخیص آلودگی رادیواکتیو در اشعه گامای نهانی است، که سبب افزایش جمع مقدار خوانده شده بالاتر از مقدار مورد انتظار در آلودگیِ تنها می شود.

به هر روی، اگر منبع تابش خاصی در نظر گرفته نشده باشد، آنگاه جمع مقدار اندازه گیری شده در یک مکان، بطور کلی تابش نهانی یا تابش زمینه گفته می شود. این مورد معمولا در جایی استفاده می شود که مقدار محیطی در مبحث محیط زیست اندازه گیری می شود.

نمونه هایی از مقدار تابش زمینه یا نهانی[ویرایش]

تابش نهانی در زمان ها و مکان های مختلف، متفاوت است. در این جدول نمونه هایی آمده است:




میانگین سالانه در معرض قرار گرفتن انسان در برابر تابش یونوزاسیون بر حسب میلی سیورت (mSv) در سال
منبع تابش جهانی[۲] امریکا[۳] ژاپن[۴] ملاحظه
استنشاق از هوا 1.26 2.28 0.40 بطور عمده از گاز رادون, depends on indoor accumulation
بلعیدن از طریق غذا و آب 0.29 0.28 0.40 (K-40, C-14, etc.)
تابش زمینی از خاک 0.48 0.21 0.40 وابسته به خاک و مصالح ساختمانی
تابش کیهانی از فضا 0.39 0.33 0.30 وابسته به ارتفاع
جمع موارد طبیعی 2.40 3.10 1.50 گروه های جمعیتی قابل ملاحظه ای 10 تا 20 mSv دریافت می کنند
پزشکی 0.60 3.00 2.30 worldwide figure excludes radiotherapy;
US figure is mostly CT scans and nuclear medicine.
موارد مصرفی - 0.13 سیگار، سفر هوایی ، مصالح ساختمانی و غیره
آزمابش هسته ای در اتمسفر 0.005 - 0.01 peak of 0.11 mSv in 1963 and declining since; higher near sites
در ارتباط با شغل 0.005 0.005 0.01 worldwide average to workers only is 0.7 mSv, mostly due to radon in mines;[۲]
US is mostly due to medical and aviation workers.[۳]
حادثه چرنوبیل 0.002 - 0.01 peak of 0.04 mSv in 1986 and declining since; higher near site
چرخه سوخت هسته ای 0.0002 0.001 up to 0.02 mSv near sites; excludes occupational exposure
دیگر موارد - 0.003 صنعتی، امنیتی، پزشکی، آموزشی و تحقیقاتی
جمع موارد مصنوعی 0.61 3.14 2.33
جمع کل 3.01 6.24 3.83 میلی سیورت (mSv) در سال

منابع طبیعی تابش[ویرایش]

ایستگاه هواشناسی خارج از موزه آزمایش اتمی در یک روز داغ تابستانی. سطح تابش گاما را 9.8 μR/h یا (0.82 mSv/a) نشان می دهد. که بسیار نزدیک به مقدار میانگین جهانی تابش زمینه 0.87 mSv/a از منابع کیهانی و زمینی است.

مواد رادیواکتیو در سراسر طبیعت وجود دارند که در خاک، سنگ، آب، هوا و گیاهان قابل شناسایی هستند و بوسیله استنشاق یا بلعیدن به داخل بدن راه پیدا می کنند. علاوه بر اینکه انسان ها از داخل بدن در معرض آنها قرار می گیرند، بصورت خارجی نیز در معرض مواد رادیواکتیو خارج از بدن و فضا (تابش کیهانی) هستند. میانگین مقدار طبیعی آن در حدود 2.4 میلی سیورت در سال است.[۲] این مقدار چهار برابر مقدار میانگین جهانی رادیواکتیو مصنوعی است، که در سال 2008 مقدار آن در حدود 0.6 mSv در سال داشته است. در برخی کشورهای ثروتمند، به دلیل استفاده زیاد از تصویربرداری پزشکی، مقدار میانگین مصنوعی بیشتر از مقدار رادیواکتیو طبیعی است. در اروپا، رادیواکتیو طبیعی از زیر 2 mSv در سال در کشور انگلستان تا بیش از 7 mSv در سال برای بعضی از گروه ها در کشور فنلاند متغیر است.

آژانس بین المللی انرژی اتمی بیان می دارد:

"قرار گرفتن در معرض پرتوهای رادیواکتیو تولید شده از منابع طبیعی، در زندگی روزمره غیر قابل گریز است. اما در بعضی موقعیت های ویژه، لزوم آشناسازی و معرفی رسمی معیارهای سلامتی باید درنظر گرفته شود. برای مثال در موقعیت هایی که با اورانیوم یا ثوریوم و دیگر مواد پرتوزای طبیعی (NORM) کار می شوند، توجه و تمرکز بیشتر آژانس را در سال های اخیر موجب می شوند." [۵]

مناطقی با تابش زمینه طبیعی بالا[ویرایش]

بعضی از مناطق حاوی دوز یا مقدار بالایی از میانگین کشوری هستند. بطور کلی در جهان، مکان هایی با تابش زمینه طبیعی بالا شامل رامسر در ایران، گوآراپری در برزیل، کروناگاپالی در هند، آرکارولا در استرالیا و یانگ جانگ در چین هستند.

منابع مصنوعی تابش[ویرایش]

نمایشگرها میزان تابش محیطی را 0.120 تا 0.130 μSv در ساعت یا (1.05-1.14 mSv/a) در یک نیروگاه‌ هسته‌ای نشان می دهند، که شامل تابش زمینه طبیعی از منابع کیهانی و زمینی می شود.

مقدار میانگین قرار گرفتن در معرض تابش مصنوعی 0.6 mSv/a است، که منبع اصلی آن تصویر برداری پزشکی است که بسته به میزان مراقبت های پزشکی و جمعیت یک کشور متغیر است. از دیگر موارد می توان از اثرات سیگار، سفرهای هوایی(برای پرسنل پرواز)، مصالح ساختمانی پرتوزا، آزمایش جنگ افزار های هسته ای در طول تاریخ، حوادث نیروگاه های هسته ای و عملکرد صنعت هسته ای نام برد.

آزمایش هسته ای در اتمسفر[ویرایش]

انفجار های هسته ای در بالای سطح زمین بین دهه های 1940 و 1960 باعث پراکنده شده مقدار قابل توجهی از رادیواکتیو و آلودگی شدند. بعضی از این آلودگی ها محلی هستند و بصورت سریع پخش می شوند در حالیکه بعضی دیگر، مسافت طولانی را طی می کنند و بعنوان باران رادیواکتیو شناخته می شوند؛ برخی از این مواد در سراسر جهان پخش می شوند. افزایش تابش زمینه زمانی بود که به دلیل این آزمایش ها در سال 1963 به اوج خود، به مقدار تقریبی 0.15 mSv/a جهانی، یا 7% مقدار میانگین تابش زمینه همه منابع رسید. پیمان منع جزئی آزمایش هسته‌ای در سال 1963، از آزمایش های فوق سطح زمین جلوگیری کرد، که سرانجام این مقدار در سال 2000 به 0.005 mSv در سال کاهش یافت.

حوادث هسته ای[ویرایش]

در حالت معمولی ، رآکتورهای هسته ای با رها سازی مقدار کمی از گازهای رادیواکتیو، سبب پخش مقدار پایینی از پرتوها به عموم مردم می شوند. رویداد های طبقه بندی شده در مقیاس بین‌المللی حادثه هسته‌ای همگی باعث انتشار مواد زاید رادیواکتیو به محیط نمی شوند بلکه حجم بالای انتشار رادیواکتیو از رآکتورهای هسته ای بندرت اتفاق می افتد. تا به حال دو حادثه بزرگِ غیر نظامی - حادثه چرنوبیل و فوکوشیما 1 سبب آلودگی قابل توجهی شده اند. حادثه چرنوبیل تنها مورد مرگ سریع بود.

مقدار انتشار یافته توسط حادثه چرنوبیل از 10 تا 50 mSv در مناطق تحت تاثیر در طول 20 سال متغیر بود که در سال های اولیه بیشترین مقدار را داشت و برای برچینندگان نظامی و غیرنظامی سایت چرنوبیل در اتحاد جماهیر شوروی تاثیری بالای 100 mSv را به همراه داشت که موجب مرگ عده ای گشت.

سوخت هسته ای ، و زغال.

[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. IAEA Safety Glossary 2007. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation (2008). Sources and effects of ionizing radiation. New York: United Nations (published 2010). p. 4. ISBN 978-92-1-142274-0. Retrieved 9 November 2012. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Ionizing radiation exposure of the population of the United States. Bethesda, Md.: National Council on Radiation Protection and Measurements. 2009. ISBN 978-0-929600-98-7. NCRP No. 160. 
  4. Ministry of Education, Culture, Sports, Science, and Technology of Japan "Radiation in environment" retrieved 2011-6-29
  5. . http://www-ns.iaea.org/tech-areas/rw-ppss/exposure-to-natural-radiation.asp?s=3. 
  6. مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی. «Background Radiation».