بختیار وهاب زاده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بختیار وهاب زاده
Bəxtiyar Vahabzadə.jpg
نام اصلی
بختیار محمداوغلو وهاب‌زاده
زاده۱۶ اوت ۱۹۲۵
شکی، جمهوری آذربایجان
درگذشته۱۳ فوریه ۲۰۰۹
باکو
آرامگاهپارک مفاخر باکو
پیشهشاعر و مدرّس
زمینه کاریشعر، نویسندگی
ملیت جمهوری آذربایجان
امضا

بختیار وهاب زاده (زاده ۱۶ اوت سال ۱۹۲۵ در شکی – متوفی ۱۳ فوریه ۲۰۰۹ در باکو) شاعر و نویسنده آذربایجانی بوده‌است.[۱][۲][۳][۴]

زندگی

وی در ۹ سالگی با پدر و مادرش به باکو مهاجرت کرد. پس از تحصیلات متوسطه، وارد دانشگاه باکو شد و در رشته زبان‌شناسی و ادبیات ادامه تحصیل داد. پایان‌نامه‌اش را در سال ۱۹۶۴ نوشت که موضوع آن تحلیلی دربارهٔ آثار یکی از شاعران برجسته آذربایجان به نام «صمد وورغون» بود. بختیار وهاب‌زاده مدتی در دانشگاه‌های آذربایجان به تدریس ادبیات پرداخت. او یکی از پرکارترین شاعران معاصر آذربایجان است که در زمینه‌های ترجمه، نمایش‌نامه، منظومه و تحقیق و نقد و بررسی و مقالات متفاوت ادبی و علمی نیز آثار فراوانی را پدیدآورده است. بسیاری از شعرهای وهاب‌زاده را آهنگسازان و خوانندگان معروف آذربایجان به صورت تصنیف و انواع دیگر موسیقی و آواز جاودانه ساخته‌اند. در سال ۱۹۶۷ گزیده‌ای از آثارش با قطع جیبی در باکو چاپ و منتشر شده و در سال ۱۹۷۵ مجموعه‌ای دو جلدی از اشعارش را به چاپ سپرده‌است. اغلب اشعار بختیار در اوزان هجایی است. شعرهای سپید او نیز بخش قابل توجهی از آثار وی را شامل می‌شوند. وهاب‌زاده قالب‌های عروضی را نیز تجربه کرده‌است و در این اوزان، آثار برجسته‌ای دارد. منظومه «موغام» که همان «مقام» است او را به شهرت رساند.

شاعر در این منظومه از چهار دستگاه اصلی موسیقی مقامی، راست، شور سه‌گاه و چهارگاه سخن به میان آورده و امتیازات آنها را با زبانی سرشار از حس و شاعرانگی بیان کرده‌است.

دربارهٔ «مقام» می‌گوید:

مرا در مایه سه‌گاه زابل دفن کنید شاید روزی «مقام» از خواب بیدارم کند. بختیار بر این باور است که «صور اسرافیل» در دستگاه‌های مقام نواخته خواهد شد و این دستگاه بدون تردید مقام زابل خواهد بود.

اشعار بختیار وهاب‌زاده عمیق و دارای مضامین نو و شکل‌های بدیع به لحاظ فرم و محتوی است. نگاه شاعر به زندگی، نگاهی سرشار از امید و آرزوست، تاریکی‌ها و ناهنجاریهای زندگی انسانها را با زبانی تأثیرگذار و شیرین بیان می‌کند و هدفی جز آگاه کردن جامعه‌ای که در غبار و تاریکی تکنولوژی و تمدن دروغین گم شده‌است، ندارد.

بختیار وهاب‌زاده شعرهایش را در محدوده نوع خاصی از شعر قرار نمی‌دهد. او اگر شعر عاشقانه می‌سراید، به دنبال رویدادهایی که در کشورش می‌بیند از حماسه‌ها و جان‌فشانی‌ها نیز سخن به زبان می‌آورد. برای اندیشه و احساس انسان‌ها احترام ویژه‌ای قائل است. آزاداندیشان را با دیده تحسین می‌نگرد و خود نیز همواره در اشعارش، آزادی را ستایش می‌کند و به نوع دوستی و عشق به مردم اهمیت فراوانی می‌دهد.[۵]

نمونه اشعار

شعر وهاب زاده گولوستن در سال ۱۹۵۹ میلادی، نوشته شده در حقیقت در مورد جدایی دو سرزمین ترک زبان از هم هستند که البته این شعر مربوط به دوران شوروی برای ایجاد تفرقه در میان مردم ایران با اهداف تجزیه طلبی و پان‌ترکیسم است.[۶]

نقشه جدا شدن بخشی از سرزمین ایران در دوران قاجاریه در خلال جنگ ایران و روسیه

این شعر بخشی از ژانر ادبی است که در جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان به وجود آمده است، که هدف تحریک مردم آذربایجانی ایران برای تجزیه طلبی است.[۷]این ژانر ادبی آذربایجانی شوروی، که به آن "ادبیات آرزو" نیز گفته می شود ، در دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ در اتحاد جماهیر شوروی آذربایجان رونق یافته بود.[۷]به طور معمول، آثاری که به این گروه تعلق داشتند، همانطور که مورخ و دانشمند سیاسی «زائور گاسیموف» توضیح می دهد؛ "نمونه هایی از ناسیونالیسم آشکار آذربایجانی بود که" تقسیم "ملت را در امتداد رودخانه ارس انگ تاریخی می‌پنداشت، و همچنین در تلاش برای تحریک مردم آذربایجان ایران بوده است."[۷]چنین مضامین، از جمله شعر وهاب زاده ، در برنامه های درسی تاریخ و ادبیات جمهوری آذربایجان گنجانده شده است.گاسیموف می افزاید: "یك محصول جانبی مهم از این ژانر ادبی بر می‌خیزد و آن بغض و خشم علیه ایران و پارسیان و دیگری ابراز امیدواری به کومونیسم به عنوان تنها راه رهایی است.[۷] دلیل دیگر این ادعا آن است که نویسندگانی همچون وهاب زاده مورد پشتیبانی دولت شوروی بودن و حتی از آنها در مراسماتی تجلیل می‌شده است.[۸] در زیر بخشی از اشعار وهاب زاده آمده که اندیشه های پان‌ترکیسم در آن هویداست.

از میهن میهنم را می‌نگرم[۹]

ای ارس
این سوی تو سرزمین من،
آن سوی تو سرزمین من.
ای میهن این گونه بودنت را نمی‌خواهم
این چگونه میهنی ست؟
بزرگی و شکوهت را ندیدم
امیدوارم به این آرزو برسم
که حتی در طی عمرم یک بار.
بسیار دورد فرستم
به برادران و دوستان؟
از این درد جدایی می‌گریم و می‌سوزم
که هر دو سوی ارس را به هم پیوند دهم
با حسرت به سوی دیگر ارس می‌نگرم
من اکنون…
از میهن میهنم را می‌نگرم

***شعر پر از مضامین پان‌ترکیسم است***

شعر به زبان اصلی ترکی آذربایجانی:

وطندن وطنه باخیرم

آرازین
بو تایی وطنیم،
او تایی وطنیم.
وطنی گؤرمه‌یه آمانیم یوخ منیم.
بو نئجه وطندیر؟
گؤرمه‌دیم اۆزونو
چاتسام دا بو یاشا
عؤمرونده بیر دفعه.
بس سلام وئرمزمی
قارداش دا قارداشا؟
بو غمیم، بو دردیم داغلاردان آغیردی
آرازین سویونا قاریشیب آخیرام.
من ایسه…
وطندن-وطنه باخیرام.

***

منابع

  1. The Idea of Independence in Bakhtiyar Vahabzadeh's Poetry By Aida Mirzayeva.
  2. «10.3 Memories - Poetic Justice: Memoirs of Poet Bakhtiyar Vahabzade». www.azer.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۳.
  3. «سالروز گرامیداشت بختیار وهاب‌زاده؛ شاعر پرآوازه آذربایجان». www.aa.com.tr. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۳.
  4. «Azərbaycan Respublikasının Prezidenti». archive.president.az. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۴.
  5. «بختیار وهابزاده: شعر معاصر آذربایجان (2)». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۳.
  6. Motamedi, Maziar. "Why did President Erdogan's poem infuriate Iranians?". www.aljazeera.com. Retrieved 2020-12-16.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ Gasimov, Zaur (2021). "Observing Iran from Baku: Iranian Studies in Soviet and Post-Soviet Azerbaijan". Iranian Studies: 13. doi:10.1080/00210862.2020.1865136.
  8. Gasimov, Zaur (2021). "Observing Iran from Baku: Iranian Studies in Soviet and Post-Soviet Azerbaijan". Iranian Studies: 13 (note 51). doi:10.1080/00210862.2020.1865136.
  9. «از میهن میهنم را می‌نگرم». minsoz.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۳.