امیر عالم‌خان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از امیر عالم خان)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
میر محمد امیر عالم‌خان منغیت
Prokudin-Gorskii-19 (cropped).jpg
نگاره‌ای از امیر عالم‌خان، که توسط پروکودین گورسکی در سال ۱۹۱۱عکسبرداری شده‌است
امیر بخارا
سلطنت ۳ ژانویه ۱۹۱۱ – ۳۰ اوت ۱۹۲۰
پیشین عبدالاحد خان
خاندان دودمان منغتیه
زادروز ۳ ژانویهٔ ۱۸۸۰
بخارا، امارت بخارا (ازبکستان کنونی)
مرگ ۲۸ آوریل ۱۹۴۴ (۶۴ سال)
کابل، افغانستان

میر محمد امیر عالم‌خان منغیت (۱۹۴۴–۱۸۸۰)، آخرین امیر بخارا، و از نوادگان چنگیزخان بود که پیش از چیرگی کامل حکومت اتحاد جماهیر شوروی بر ماوراءالنهر، حکمرانی داشت. دلیل عالم خوانده شدن این امیر، درس خواندنش در دانشگاه استراسبورگ و تحصیل کرده بودنش عنوان شده‌است.

با وجودی که از سال ۱۸۷۳ خانات بخارا تحت‌الحمایه امپراتوری روسیه قرار گرفته بود، امیر در اداره امور داخلی آزادی عمل داشت و نظام سلطنت مطلقه برقرار بود.

محل دفن منسوب به امیر عالم خان در گورستان شهدای صالحین شهر کابل، افغانستان

روز ۲ سپتامبر ۱۹۲۰ میلادی نیروهای ارتش سرخ شوروی به فرماندهی ژنرال میخائیل فرونزه به بخارا حمله کردند. پس از چهار روز نبرد ارک امیر ویران شد و پرچم سرخ برفراز مناره کلیان به اهتزاز درآمد. امیر ناچار به دوشنبه و از آنجا به کابل رفت و در همان‌جا درگذشت. او را در گورستان شهدای صالحین به خاک سپردند؛ ولی نسرین غفاریان، نوه امیر عالم خان از غلط بودن این موضوع آگاهی می‌دهد و می‌گوید که امیر از راه کولاب و کابل به مشهد آمد و با نام خانوادگی غفاریان تربتی مجاور شناسنامه ایرانی گرفت و تا پایان زندگی در مشهد ماند و در همین شهر هم به خاک سپرده شد. وی دلیل برگزیدن پسوند تربتی مجاور را زندگی در مجاورت تربت علی بن موسی عنوان می‌کند.[۱]

امیر در سال‌های پناهندگی در افغانستان علاوه بر ارتباط با باسماچیان و رهبری صوری آن‌ها، خاطرات خود را به نام تاریخ حزن‌الملل بخارا به زبان فارسی نشر کرد که با کوشش محمد اکبر عشیق کابلی در سال ۱۹۹۰ در پیشاور به چاپ رسید.

امیر عالم‌خان تا پایان عمر خود امید بازیافتن تاج و تختش را رها نکرد و در غربت چشم از جهان بربست.[۲] امیر عالم‌خان آخرین نوادهٔ مستقیم چنگیز خان بود که به سلطنت رسید و با برکناریش دودمان مغول خاتمه یافت.[۳][۴]

روزنامهٔ فارسی‌زبان بخارای شریف در زمان زمامداری وی تعطیل شد.[۵]

منابع[ویرایش]

  1. «نوه امیر عالم خان: "قبر پدربزرگم در مشهد است"». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۱.
  2. سرگذشت آخرین امیر بخارا، بی‌بی‌سی فارسی
  3. Cope, T. (2013). On the Trail of Genghis Khan: An Epic Journey Through the Land of the Nomads. Bloomsbury Publishing. p. 466. ISBN 978-1-4088-3988-1. Retrieved 2018-04-15.
  4. "The Last Khan". Our Russia. 2016-03-08. Retrieved 2018-04-15.
  5. «رادیو زمانه | گزارش ویژه | تاریخ | نخستین روزنامهٔ فارسی در آسیای میانه». zamaaneh.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۱.