ولایت بخارا
ولایت بخارا
Buxoro viloyati بخارا ولایتی Бухарская область | |
|---|---|
 محل ولایت بخارا بر روی نقشه ازبکستان | |
| مختصات: ۴۰°۱۰′ شمالی ۶۳°۴۰′ شرقی / ۴۰٫۱۶۷°شمالی ۶۳٫۶۶۷°شرقی | |
| کشور |  ازبکستان |
| مرکز | بخارا |
| مساحت | |
| • کل | ۳۹۴۰۰ کیلومتر مربع (۱۵۲۰۰ مایل مربع) |
| جمعیت (۲۰۲۴)[۱] | |
| • کل | ۲٬۰۴۴٬۰۰۰ |
| • تراکم | ۵۲/کیلومتر مربع (۱۳۰/مایل مربع) |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | UZ-BU |
| پلاک خودرو | 80-84 |
| وبگاه | www |
ولایت بخارا (به ازبکی: Buxoro viloyati، بخارا ولایتی)(به فارسی تاجیکی: Вилояти Бухоро)(به روسی: Бухарская область) یکی از ولایتهای کشور ازبکستان است.
گسترهٔ آن ۳۹٬۴۰۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۱٬۵۳۶٬۴۰۰ تن است.
ولایت بخارا از قرنها پیش تا به امروز ولایتی با جمعیتی متنوع بودهاست. از جمله اهالی آن، ازبکها، تاجیکها، یهودیان، و نوادگان ایرانیان اخراجشده از مرو (در آسیای میانه، آنها موسوم به «ایرانیها» هستند) میباشند. از لحاظ فرهنگی و زبانی، در طول قرنها، ترکهای ازبک به مرور زمان زبان و تعلقات طایفهای خویش را از دست داده، و زبان و فرهنگ تاجیکهای بومی منطقه را پذیرفتند.[۲] با این وجود، از زمان استقلال ازبکستان تا به امروز، به دلیل رسمی شدن زبان ازبکی و تشویقهای دولتی، زبان تاجیکی در مکالمات روزمره جای خویش را اندک اندک به زبان ازبکی میدهد، طوری که تعداد افزایندهای از روستاهای سابقاً تاجیکی، امروزه دو زبانه، و روستاهای سابقاً دوزبانه، امروزه ازبکزبان هستند. با این وجود، اکثر جمعیت ولایت، فارغ از اینکه خود را «تاجیک» یا «ازبک» بدانند، به هر دو زبان مسلط هستند.[۳]
تاریخ تقسیماتی
[ویرایش]منطقهٔ ولایت بخارای امروزی، از قرن ۱۴ میلادی تا سال ۱۵۰۱ میلادی تحت حاکمیت امپراتوری تیموری قرار داشت.
در سال ۱۵۰۱، با چیرگی آل شیبانی بر حکومت تیموری، مملکت خاننشین بخارا تأسیس شده، و ولایت بخارای امروزی بخشی از خانات بخارا شد.
ذر سال ۱۵۹۹ میلادی، سلسلهٔ آل شیبانی سقوط کرده و سلسلهٔ آل اشترخانی بر مملکت خاننشین بخارا حاکم شد. این سلسله در سال ۱۶۰۲، با شکست صفویان در نبرد بلخ استقلال و ماندگاریِ مملکت بخارا را تضمین کرد. ولایت بخارای امروزی بخشی از بخارا باقی ماند.
در سال ۱۷۵۶ میلادی، سلسلهٔ آل اشترخانی جای خود را به سلسلهٔ منغیت داد و بخارا از «خانات» به «امارت» تغییر رژیم داد. ولایت بخارای امروزی تحت حاکمیت امارت بخارا باقی ماند.
در سال ۱۸۶۶ میلادی، با پیشروی و استعمارِ تدریجی آسیای میانه بدست روسیه تزاری، و با شکستِ امارت بخارا در نبرد با روسها، بخشهای قابل توجهی منجمله جیزک و سمرقند از بخارا جدا شده (با قولِ اینکه این جدایی موقت بوده، اما هیچگاه روسها این ولایات را به بخارا برنگرداندند) و ضمیمهٔ فرمانداری کلِ روسیِ ترکستان شدند. بقیهٔ امارت بخارا (شامل ولایت بخارای امروزی) البته اسماً مستقل ماند و تحتالحمایهٔ روسیه قرار گرفت.
این وضعیت حتی پس از انقلاب اکتبر و تاسیس اتحاد جماهیر شوروی (و تأسیس ترکستان خودمختار شوروی) نیز برقرار ماند؛ با این تفاوت که قوای متحد بولشویکها در بخارا امیر را سرنگون کرده و جمهوری خلق شوروی بخارا را تأسیس کردند.
در سال ۱۹۲۴ میلادی، با انحلال ترکستان خودمختار شوروی، بخارای شوروی، و خوارزم شوروی، و تأسیس جماهیر شوروی، منطقهٔ بخارا به دو بخش تقسیم شد. بخشهای شرقی آن ضمیمهٔ تاجیکستان خودمختار شوروی (که تا سال ۱۹۲۹ میلادی تابع ازبکستان شوروی بود) شد؛ و اراضیِ شرقیِ مملکتِ منحلشدهٔ بخارا بخشِ اصلی و مرکزیِ تاجیکستانِ امروزی را تشکیل دادند. نیمهٔ غربی مملکت بخارا در تابعیت مستقیم ازبکستان شوروی قرار گرفت و ولایتی در این جمهوری جدیدالتأسیس شد.
در سال ۱۹۲۵ میلادی، اراضی جنوبیِ این نیمهٔ غربی بخارا (ولایت بخارا) در سواحل شمالی آمودریا، «دایرهٔ سرخاندریا» (اوکروگ) در تابعیت ولایت بخارا (ولی عملاً تا حد زیادی خودمختار) تأسیس شد. در سال ۱۹۴۱ میلادی، «دایرهٔ سرخاندریا» از بخارا جدا شده و به ولایت ارتقاء یافت.
در ژانویه سال ۱۹۴۳ میلادی، ولایت قشقهدریا با تقسیمِ ولایت بخارا تأسیس شد.
در اوت سال ۱۹۴۳، اراضیِ وسیعی در شمال، منجمله ناحیه تامدی از قرهقالپاقستان خودمختار شوروی به ولایت بخارا ضمیمه شد.
در سال ۱۹۸۲ میلادی، با تقسیم بخارا به دو، ولایت نوایی در اراضیِ نیمهٔ شمالیِ آن تأسیس شد.
در سال ۱۹۹۱ میلادی، اتحاد جماهیر شوروی منحل شده، و ولایت بخارا بهمراه سایر ولایات ازبکستان شوروی، بخشی از جمهورری مستقل ازبکستان شدند.
شهرها و ناحیهها
[ویرایش]_-_colored.png)
ولایت بخارا متشکل از ۲ «شهر تابع ولایت» و ۱۱ ناحیه میباشد.
| ردیف | نام شهر/ناحیه | مرکز اداری | نام به ازبکی | نام به روسی | مساحت(km۲) | جمعیت (تخمین سال ۲۰۲۴)[۱] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | شهر بخارا | Buxoro shahri بخارا شهری |
город Бухара gorod Bukhara |
۱۴۳ | ۲۹۴٬۵۰۰ | |
| ۲ | شهر کاگان | Kogon shahri کاگان شهری |
город Каган gorod Kagan |
۱۷ | ۶۴٬۷۰۰ | |
| ۳ | ناحیه آلات | شهر آلات | Olot tumani آلات تومنی |
Алатский район Alatskij rajon |
۳٬۲۳۰ | ۱۰۴٬۳۰۰ |
| ۴ | ناحیه بخارا | شهر گلهآسیا | Buxoro tumani بخارا تومنی |
Бухарский район Bukharskij rajon |
۱٬۳۳۰ | ۱۷۸٬۴۰۰ |
| ۵ | ناحیه پیشکوی | شهرک ینگیبازار | Peshku tumani پېشکو تومنی |
Пешкунский район Peshkunskij rajon |
۸٬۲۰۰ | ۱۳۱٬۲۰۰ |
| ۶ | ناحیه جاندار | شهرک جاندار | Jondor tumani جاندار تومنی |
Джандарский район Dzhandarskij rajon |
۵٬۱۷۰ | ۱۸۵٬۵۰۰ |
| ۷ | ناحیه رامیتن | شهر رامیتن | Romitan tumani رامیتن تومنی |
Рамитанский район Ramitanskij rajon |
۲٬۴۵۰ | ۱۵۱٬۴۰۰ |
| ۸ | ناحیه شاپورکان | شهر شاپورکان | Shofirkon tumani شافیرکان تومنی |
Шафирканский район Shafirkanskij rajon |
۳٬۷۲۰ | ۱۸۶٬۵۰۰ |
| ۹ | ناحیه غجدوان | شهر غجدوان | Gʻijduvon tumani غیجدوان تومنی |
Гиждуванский район Gizhduvanskij rajon |
۳٬۹۴۰ | ۳۲۲٬۵۰۰ |
| ۱۰ | ناحیه قراولبازار | شهر قراولبازار | Qorovulbozor tumani قاراولبازار تومنی |
Караулбазарский район Karaulbazarskij rajon |
۲٬۲۰۰ | ۱۹٬۹۰۰ |
| ۱۱ | ناحیه قرهکول | شهر قرهکول | Qorakoʻl tumani قارهکۉل تومنی |
Каракульский район Karakul’skij rajon |
۹٬۸۴۰ | ۱۷۱٬۸۰۰ |
| ۱۲ | ناحیه کاگان | شهر کاگان[الف] | Kogon tumani کاگان تومنی |
Каганский район Kaganskij rajon |
۵۰۰ | ۶۴٬۷۰۰ |
| ۱۳ | ناحیه وابکند | شهر وابکند | Vobkent tumani وابکېنت تومنی |
Вабкентский район Vabkentskij rajon |
۳۹۰ | ۱۴۸٬۷۰۰ |
- ↑ شهر کاگان مرکز اداری ناحیه کاگان میباشد، اما تحت تابعیت اداری آن نیست. شهر کاگان شهر مستقل از ناحیه میباشد.
در کل، در ولایت بخارا، ۱۱ شهر وجود دارد، که دو تای آنان، از نظر تقسیمات اداری، به عنوان «تابع ولایت» و مستقل از حاکمیت ناحیهها، و ۹ تای دیگر آنان در تابعیت ۱۱ ناحیهٔ این ولایت تعریف شدهاند.
در این ولایت، ۳ شهرک و ۱۲۱ روستا نیز وجود دارد.
|
|
منابع
[ویرایش]- 1 2 STATISTIKA - integrallashgan axborot tizimi, Rasmiy statistika ma’lumotlari https://siat.stat.uz/reports-filed/246/table-data
- ↑ Kirill Nourzhanov, Christian Bleuer (2013): TajikistanA Political and Social History. ANU Press. pp.33-35
- ↑ Finke, Peter, and Meltem Sancak. “To Be an Uzbek or Not to Be a Tajik? Ethnicity and Locality in the Bukhara Oasis. ” Zeitschrift Für Ethnologie 137, no. 1 (2012): 47–70. http://www.jstor.org/stable/23333538.
- Wikipedia contributors, "Bukhara Province," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bukhara_Province&oldid=183146876 (accessed February 21, 2008).
- منبع نام شهرها و شهرستانها: ویو-ویو
- منبع جمعیت
پانویس
[ویرایش]۱. توضیح: در زبانهای ازبکی و فارسی تاجیکی حروف منتاظر با آ و اَ فارسی بهصورت اُ و اَ تلفظ میشوند و در آوانویسی آن به حروف لاتین به ترتیب به صورت o و a نوشته میشوند؛ بنابراین به طور مثال نام ازبکی دشتآباد مطابق این روش Dashtobod نوشته میشود.
مرکز: بخارا | ||
| شهرهای تابع ولایت | | |
| نواحی و مراکز ناحیه | ||
