ولایت جیزک
ولایت جیزک
Jizzax viloyati جیزخ ولایتی ولایت جیزخ ولایت جیزاق | |
|---|---|
 محل ولایت جیزک بر روی نقشه ازبکستان | |
| مختصات: ۴۰°۲۵′ شمالی ۶۷°۴۰′ شرقی / ۴۰٫۴۱۷°شمالی ۶۷٫۶۶۷°شرقی | |
| کشور |  ازبکستان |
| مرکز | شهر جیزک |
| مساحت | |
| • کل | ۲۰٬۹۸۲٫۹ کیلومتر مربع (۸۱۰۱٫۵ مایل مربع) |
| جمعیت (۲۰۲۶)[۱] | |
| • کل | ۱٬۵۶۶٬۹۰۰ |
| • تراکم | ۷۵/کیلومتر مربع (۱۹۰/مایل مربع) |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | UZ-JI |
| وبگاه | www |
ولایت جیزک، یا جیزخ (به ازبکی: Jizzax viloyati، جیزخ ولایتی)(به فارسی تاجیکی: Вилояти Ҷиззах)(به روسی: Джизакская область) یا جیزاق (به قرهقالپاقی: Jizzaq wálayatı، جىُززاق ۋەلاياتىُ)(به قزاقی: Жызақ уәлаяты، جىزاق ءۋالاياتى) یکی از ولایتهای کشور ازبکستان است.
وسعت آن ۲۰٬۹۸۲٫۹ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۱٬۵۶۶٬۹۰۰ (در سال ۲۰۲۶)[۱] تن است.
این ولایت در شمالشرقی سمرقند قرار گرفته و مرکز آن شهر جیزک است.
تاریخ تقسیماتی
[ویرایش | اشتراکگذاری]منطقهٔ جیزک امروزی، از قرن ۱۴ میلادی تا سال ۱۵۰۱ میلادی تحت حاکمیت امپراتوری تیموری قرار داشت.
در سال ۱۵۰۱، با چیرگی آل شیبانی بر حکومت تیموری، مملکت خاننشین بخارا تأسیس شده، و جیزک بخشی از خانات بخارا شد.
ذر سال ۱۵۹۹ میلادی، سلسلهٔ آل شیبانی سقوط کرده و سلسلهٔ آل اشترخانی بر مملکت خاننشین بخارا حاکم شد. این سلسله در سال ۱۶۰۲، با شکست صفویان در نبرد بلخ استقلال و ماندگاریِ مملکت بخارا را تضمین کرد. جیزک بخشی از بخارا باقی ماند.
در سال ۱۷۵۶ میلادی، سلسلهٔ آل اشترخانی جای خود را به سلسلهٔ منغیت داد و بخارا از «خانات» به «امارت» تغییر رژیم داد. جیزک تحت حاکمیت امارت بخارا باقی ماند.
در سال ۱۸۶۶ میلادی، با پیشروی و استعمارِ تدریجی آسیای میانه بدست روسیه تزاری، و با شکستِ امارت بخارا در نبرد با روسها، بخشهای قابل توجهی منجمله جیزک و سمرقند از بخارا جدا شده (با قولِ اینکه این جدایی موقت بوده، اما هیچگاه روسها این ولایات را به بخارا برنگرداندند) و ضمیمهٔ فرمانداری کلِ روسیِ ترکستان شدند. بقیهٔ امارت بخارا البته اسماً مستقل ماند و تحتالحمایهٔ روسیه قرار گرفت. منطقهٔ جیزک بعنوان یک «اویزد» یا قضاء تحت «ولایت سمرقند» قرار گرفت. این وضعیت حتی پس از انقلاب اکتبر و تاسیس اتحاد جماهیر شوروی (و تأسیس ترکستان خودمختار شوروی) نیز برقرار ماند.
در سال ۱۹۲۴ میلادی، با انحلال ترکستان، بخارا، و خوارزم، و تأسیس جماهیر شوروی، منطقهٔ جیزک به دو بخش تقسیم شد. بخش جنوبی آن در ولایت سمرقند مانده و ضمیمهٔ ازبکستان شوروی شد، و مناطق شمالیِ آن ضمیمهٔ قزاقستان خودمختار شوروی (تحت «فدراسیون روسیه شوروی») و از ۱۹۳۶ به بعد تحت حاکمیت قزاقستان شوروی شد.
در سال ۱۹۵۶ میلادی، در راستای سیاستهای کاشتِ پنبهٔ شوروی، اراضی ناحیه میرزاچول و سایر اراضی شمالی، به ازبکستان شوروی (ولایت سمرقند) ضمیمه شدند.
در سال ۱۹۷۳ میلادی، ولایت جیزک تأسیس شد.
در سال ۱۹۸۸ میلادی، این ولایت منحل شده و اراضیِ آن ضمیمهٔ ولایت سیردریا شد، و در سال ۱۹۹۰ میلادی از دوباره تأسیس شد.
در سال ۱۹۹۱ میلادی، اتحاد جماهیر شوروی منحل شده، و ولایت جیزک بهمراه سایر ولایات ازبکستان شوروی، بخشی از جمهورری مستقل ازبکستان شدند.
شهرها و ناحیهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]ولایت جیزک متشکل از ۲ «شهر تابع ولایت» و ۱۱ ناحیه میباشد.
| ردیف | نام شهر/ناحیه | مرکز اداری | نام به ازبکی | نام به روسی | مساحت(km۲) | جمعیت (تخمین سال ۲۰۲۶)[۱] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | شهر جیزک | Jizzax shahri جیزَخ شهری |
город Джизак gorod Dzhizak |
۵۵٫۸ | ۲۰۳٬۳۰۰ | |
| ۲ | ناحیه ارنهسای | شهرک غالبلر | Arnasoy tumani ارنهسای تومنی |
Арнасайский район Arnasajinskij rajon |
۴۹۶٫۸ | ۱۰۴٬۳۰۰ |
| ۳ | ناحیه بخمل | شهرک اوسمت | Baxmal tumani بخمل تومنی |
Бахмальский район Bakhmal’skij rajon |
۱٬۸۵۲٫۶ | ۱۷۷٬۹۰۰ |
| ۴ | ناحیه پختهکار | شهر پختهکار | Paxtakor tumani پختهکار تومنی |
Пахтакорский район Pakhtakorskij rajon |
۳۷۹٫۴ | ۸۳٬۸۰۰ |
| ۵ | ناحیه دوستلیک | شهر دوستلیک | Doʻstlik tumani دۉستلیک تومنی |
Дустликский район Dustlikskij rajon |
۴۵۵٫۷ | ۷۱٬۹۰۰ |
| ۶ | ناحیه زامین | شهرک زامین | Zomin tumani زامین تومنی |
Зааминский район Zaaminskij rajon |
۲٬۹۱۲٫۱ | ۱۸۸٬۱۰۰ |
| ۷ | ناحیه شرف رشیدف | شهرک اوچتپه | Sharof Rashidov tumani شراف رشیدوف تومنی |
Шароф Рашидовский район Sharaf Rashidovskij rajon |
۱٬۲۵۹٫۴ | ۲۵۵٬۱۰۰ |
| ۸ | ناحیه ضربدار | شهرک ضربدار | Zarbdor tumani ضربدار تومنی |
Зарбдарский район Zarbdarskij rajon |
۵۳۵٫۴ | ۹۸٬۳۰۰ |
| ۹ | ناحیه ظفرآباد | شهرک ظفرآباد | Zarbdor tumani ضربدار تومنی |
Зарбдарский район Zarbdarskij rajon |
۴۳۰٫۱ | ۵۵٬۴۰۰ |
| ۱۰ | ناحیه غلهآرال | شهر غلهآرال | Gʻallaorol tumani غلّهآرال تومنی |
Галляаральский район Galljaral’skij rajon |
۱٬۹۷۶٫۳ | ۱۹۴٬۳۰۰ |
| ۱۱ | ناحیه فارِش | شهرک باغدان | Forish tumani فاریش تومنی |
Фаришский район Farishinskij rajon |
۹٬۴۸۳٫۳ | ۱۰۱٬۰۰۰ |
| ۱۲ | ناحیه میرزاچول | شهر گاگارین | Mirzachoʻl tumani میرزهچۉل تومنی |
Мирзачульский район Mirzachul’skij rajon |
۴۴۷٫۶ | ۵۷٬۱۰۰ |
| ۱۳ | ناحیه ینگیآباد | روستای بلندچغیر | Yangiobod tumani ینگیآباد تومنی |
Янгиабадский район Jangiabadskij rajon |
۶۹۸٫۵ | ۳۰٬۵۰۰ |
در کل، در ولایت جیزک، ۶ شهر وجود دارد، که یکی تای آنان، از نظر تقسیمات اداری، به عنوان «تابع ولایت» و مستقل از حاکمیت ناحیهها، و ۵ تای دیگر آنان در تابعیت یکی از ۱۲ ناحیهٔ این ولایت تعریف شدهاند.
در این ولایت، ۴۱ شهرک و ۱۰۵ شورای دهستان نیز وجود دارد.
|
پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]^ در زبانهای ازبکی و فارسی تاجیکی حروف منتاظر با آ و اَ فارسی بهصورت اُ و اَ تلفظ میشوند و در آوانویسی آن به حروف لاتین به ترتیب به صورت o و a نوشته میشوند. بنابراین نام فارسی دشتآباد مطابق این روش Dashtobod نوشته میشود.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- 1 2 3 STATISTIKA - integrallashgan axborot tizimi, Rasmiy statistika ma’lumotlari https://siat.stat.uz/reports-filed/246/table-data
- ویکیپدیای انگلیسی.
- منبع نام شهرها و شهرستانها: ویو-ویو
- منبع جمعیت
مرکز: جیزک | ||
| شهرهای تابع ولایت |  | |
| نواحی و مراکز ناحیه | ||
