زبان ازبکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ازبکی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ازبکی
oʻzbekcha, oʻzbek tili, ўзбек тили, ўзбекча, ئوزبېچه, ئوزبېک تیلی
زبان بومی در: ازبکستان, افغانستان, تاجیکستان, قرقیزستان, قزاقستان, ترکمنستان, روسیه, چین
قومیت ازبک‌ها
تعداد گویشوران
۳۲ میلیون  (۲۰۱۷)
شکل‌های اولیه
لاتین, سیریلیک, عربی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 ازبکستان
 افغانستان (زبان رسمی در استان های شمالی)
زبان اقلیت
شناخته‌شده در
تنظیم‌شده توسط Tashkent State University of Uzbek language and literature
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱ uz
ایزو ۶۳۹-۲ uzb
ایزو ۶۳۹-۳ uzbinclusive code
Individual codes:
uzn – [[شمالی]]
uzs – [[جنوبی]]
گلاتولوگ uzbe1247[۲]
زبان‌شناسی 44-AAB-da, db
A map, showing that Uzbek is spoken throughout Uzbekistan, except the western third (where Karakalpak dominates), and northern Afghanistan.
Dark blue = majority; light blue = minority
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

زبان اُزبکی (به ازبکی: O'zbek tili / Ўзбек тили / اوزبېک تیلی) یکی از زبان‌های ترک‌تبار است. ازبکی زبان رسمی کشور ازبکستان است و حدود ۳۵ میلیون نفر گویش‌ور دارد.این زبان از شاخهٔ قارلوق زبان‌های ترکی است. گویش برخی از این واژه‌ها در زبان ازبکی نسبت به زبان فارسی، کمی تفاوت دارد ولی بسیاری از آن‌ها همانند کلمات فارسی به کار می‌رود. بیش‌تر کتاب‌های قدیمی و تاریخی ازبکستان نیز به زبان فارسی یا به زبان ازبکی با استفاده از الفبای عربی نگاشته شده که در کتاب‌خانه‌ها و موزه‌های این کشور به نمایش گذاشته شده‌است.[۳]

در کتاب‌خانه ابوریحان بیرونی دانشمندان ترک‌تبار در ازبکستان ۴۳ هزار نسخه خطی نگه‌داری می‌شود که ۳۹ هزار تای آن‌ها به زبان فارسی است.[۴]

ازبکی یک اصطلاح نوظهور است و امروزه به جای اصطلاح ترکی در ازبکستان استفاده می‌شود.[۵] تا سال ۱۹۰۴ به مانند سایر زبان‌های آسیای مرکزی، ازبکی نیز با الفبای عربی‌تُرکی نوشته می‌شد. از ۱۹۲۴ تا ۱۹۴۰ ازالفبای لاتین استفاده شد و از ۱۹۴۰ تا ۲۰۰۲ نیز از الفبای کریل برای نگارش آن استفاده شد و از سال ۲۰۰۲ به بعد نیز دوباره الفبای لاتین مخصوص ازبکی مورد استفاده قرار گرفت.

تعداد گویشوران[ویرایش]

تخمین‌ها از تعداد گویش‌وران این زبان بسیار اختلاف دارند. دانشنامه سوئدی Nationalencyklopedin تعداد گویش‌وران بومی را ۳۷ میلیون نفر تخمین زده‌است. منابع دیگر گویش‌وران ازبکی را به صورت زیر تخمین زده‌اند: ۳۲ میلیون نفر در ازبکستان، ۳٫۴ میلیون نفر در افغانستان، ۹۰۰ هزار نفر در تاجیکستان، ۸۰۰ هزار نفر در قرقیزستان، ۵۰۰ هزار نفر در قزاقستان، ۳۰۰ هزار نفر در ترکمنستان و ۳۰۰ هزار نفر در روسیه.

خط نوشتاری[ویرایش]

  • الفبای سیریلیک ازبکی:
А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н О о
П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц
Ч ч Ш ш Ъ ъ Ь ь Э э Ю ю Я я Ў ў
Қ қ Ғ ғ Ҳ ҳ
  • الفبای لاتین ازبکی:
А а B b V v G g D d Е е Yo yo J j
Z z I i Y y K k L l М m N n О о
P p R r S s Т t U u F f X x Ts ts
Ch ch Sh sh ' - E e Yu yu Ya ya O' o'
Q q G' g' H h

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Scott Newton (20 November 2014). Law and the Making of the Soviet World: The Red Demiurge. Routledge. pp. 232–. ISBN 978-1-317-92978-9. 
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Uzbek". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  3. http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&id=512
  4. http://www.persianacademy.ir/fa/Y190894.aspx
  5. «تورفان (یا طُرفان )». encyclopaediaislamica.