ویراستاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ویرایش يا ویراستاری "ویرایش، دانشی منطق‌پایه است که به درست کردن نادرستی‌ها، زدودن کاستی‌ها، رسا کردن معنی، روان کردن و فارسی کردن نوشته، سامان دادن به ساژه‌ها، و همخوان کردن نوشته با قواعد و شیوه‌های مشخص می‌پردازد."

در یک جمله می‌توان گفت: "ویرایش، درست‌نویسی، رسانویسی و بقاعده‌نویسی است."

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه‌نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲ (ص۳۴).

کار ویرایش[ویرایش]

هر نوشته باید از جهات گوناگونِ محتوا، بیان، صحّت و اعتبار، دقّت، نظم، آراستگی، علایم نگارش، و... بررسی و بازبینی شود. به این بازبینی «ویرایش» یا «ویراستاری» می‌گویند.

ویراستار موظّف است که ضمن رعایت سبک صاحب نوشته یا مترجم، خطاهای دستوری، حشو، تکرار، گزافه‌گویی، و عبارت‌های بی‌شیرازه و پریشان را سامان دهد.[۱]

انواع ویرایش[ویرایش]

ويرايش به دو نوع اصلیِ «ویرایش عمومی» و «ویرایش ویژه» تقسیم می‎شود.

ويرايش عمومی: ويرايش‎های «صوری»، «زبانی» و «محتوایی ـ ساختاری» كه همهٔ (عموم) نوشته‎ها، بدون توجه به محتوايشان، به همهٔ آن‎ها نياز دارند، روی‌هم‌رفته ويرايش عمومی ناميده می‎شوند. اين سه نوع ويرايش معمولاً به‌دست يك ويراستار با نام «ويراستار عمومی» انجام می‎شود.

ويرايش ويژه: هريک از ويرايش‎های «ترجمه»، «علمی»، «تخصصی»، «گفتاری»، «تصویری»، «نمايه‎ای»، «ادبی»،‌ «تلخیصی» و «تصحیحی» كه هر نوشته، بسته به محتوايش، ممكن است به يكی يا بيش از يكی از آن‎ها نياز داشته‌باشد، ويرايش ويژه ناميده می‎شوند.

منبع: جمشید سرمستانی، گزیده شیوه‌نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲ (ص۳۳).

ریشهٔ واژه و مترادف‌ها[ویرایش]

ویرایش واژه‌ای نو است که در سدهٔ اخیر وضع شده‌است و هم‌معنای اصلاح و تصحیح در امور نوشتاری است. البته ویرایش به‌معنای نسخهٔ تازه‌ای از یک چیز هم به‌کار می‌رود، مانند یک بازی رایانه‌ای که نسخهٔ جدید آن «ویرایش جدید» نامیده می‌شود. به کسی که کار ویرایش را انجام می‌دهد، ویراستار یا ویرایشگر می‌گویند.

صادق کیا، که استاد دانشگاه تهران و رئیس فرهنگستان زبان ایران (فرهنگستان دوم) بوده‌است، واژۀ «ویراستن» را از فارسی میانه به فارسی نو آورده‌است و برپایهٔ قواعد این زبان، از این واژه، صفت مفعولیِ «ویراسته»، صفت فاعلیِ «ویراستار»، و اسم مصدرِ «ویرایش» را ساخته‌است.[۲]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • سرمستانی، جمشید؛ گزیدهٔ شیوه‌نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲ (ص۳۳).
  • زبان فارسی ۱، سال اوّل آموزش متوسّطه، تهران، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۵ (درس پنجم، صص۲۲-۲۵)
  • ابوالقاسمی، محسن، تاریخ زبان فارسی، تهران، سازمان سمت، ۱۳۷۳.
  1. زبان فارسی ۱ (ص۲۲)
  2. ابوالقاسمی، محسن، تاریخ زبان فارسی (ص۳۰۱)