معماری اطلاعات

معماری اطلاعات (به انگلیسی: Information Architecture و به اختصار: IA)‏ هنر و علم سازماندهی اطلاعات در وب‌سایت‌ها، اینترانت‌ها، نرم‌افزارها، و واسط‌های کاربر است. معماری اطلاعات، عبارت است از طراحی ساختاری سامانه‌های اشتراک اطلاعات، که با هدف ارتقای یافت‌پذیری و کاربردپذیری انجام می‌شود. معماران اطلاعات، چارچوبی برای چیدمان اطلاعات تعریف می‌کنند تا کاربر به سرعت و سهولت به اطلاعات مورد نظر خود دست یابد.

معماری اطلاعات و کتابداری و اطلاع رسانی

{{عصر حاضر در مقایسه با اعصار گذشته دیگر به دلیل ابداعات و اختراعات گوناگون با سرعتی وصف ناپذیر به سمت کشف مجهولات حرکت می کند و اگر انسان گذشته یک اختراع و اکتشاف را طی نسل های متمادی با خود همراه می دید ، انسان امروزی چندین و چند اختراع و نوآوری را در عصر خود تجربه می کند . به دلیل همین حقایق انکار ناپذیر است که امروزه دانشمندان علوم مختلف عصر حاضر را " عصر انفجار اطلاعات " نامیده اند .

امروزه مقوله « اطلاعات » نقش اساسی و بنیادین را در عصر ما بر عهده دارد . هیچ سازمان ، نهاد ، جامعه ... یافت نمی شود که حتی در جزیی ترین امور خود از دسترسی به اطلاعات بی بهره باشد .انتظارات و نیازهای کاربران با توجه به میزان دسترسی آنها به اطلاعات به طور اساسی تغییر یافته و این خود سبب قطع ارتباط میان چگونگی استفاده کاربران از وب سایتهای کتابخانه ای و چگونگی طراحی آنها شده است . در این میان نقش معماری اطلاعات به عنوان وسیله ای جهت برنامه ریزی ، سازماندهی و توسعه کاربرد فناوری اطلاعات بسیار برجسته است .

تعریف معماری :

هر جا که نیاز به طراحی موجودیت یا سیستمی باشد که ابعاد یا پیچیدگی آن از یک واحد معین فراتر رفته ، یا نیازمندیهای خاصی را تحمیل نماید ، نگرشی ویژه و همه جانبه را لازم خواهد داشت که در اصطلاح به آن معماری گفته می شود . معماری ترکیبی است از علم ، هنر ، تجربه که در رشته هایی نظیر ساختمان دارای قدمتی چند هزار ساله است . و همچنین معماری یعنی ارائه توصیفی فنی از یک سیستم که نشان دهنده ساختار اجزای آن ، ارتباط بین آنها و اصول و قواعد حاکم بر طراحی و تکامل آنها در گذر زمان باشد . }}در فرهنگ معماری اطلاعات ، یافت پذیری ( Findability) شاخصه ای است که قابلیت یافتن یک موضوع یا شی خاص را بیان می کند .به عبارت دیگر یافت پذیری ، کیفیتی است که قابلیت یافته شدن و مکان یابی را نشان می دهد .هرگاه جستجو و یافتن یک چیز آسان باشد گویند که یافت پذیر است .

تاریخچه :

اصطلاح معماری اطلاعات برای نخستین بار در سال 1975 توسط Richrd soul war man مطرح گردید . وی در رشته مهندسی معماری تحصیل کرده بود اما به موضوع چگونگی گردآوری اطلاعات و سازماندهی و نمایش صورت های مختلف آن علاقمند شد . تعریفی که او از معماری اطلاعات ارائه داده چنین بود : « سازماندهی الگوها در قالب داده ها و ارائه این دادها به صورتی واضح و در عین حال پیچیده » این اصطلاح در سال 1996 توسط دو نفر از محققان علوم کتابداری و اطلاع رسانی به نامهای Peter Morvile و Lous Rosenfeld مدیران شرکت Argus Associate که در دانشکده کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه میشیگان تدریس می کردند ، مجددا مطرح گردید . در همین سال (1996) قانونی در کنگره آمریکا به تصویب رسید که به قانون " کلینگر کوهن " معروف شد . مطابق این قانون ، همه وزارتخانه ها و سازمان های فدرال آمریکا ملزم شدند معماری IT خود را تنظیم نمایند .مسئولیت تدوین ، اصلاح و اجرای معماری IT یکپارچه در هر سازمان مطابق این قانون بر عهده مدیران ارشد اطلاعاتی (CIO) آن سازمان قرار گرفت . قانون کلینگر کوهن معماری اطلاعات را چنین تعریف می کرد : « یک چارچوب یکپارچه برای ارتقاء یا نگهداری فناوری موجود و کسب فناوری اطلاعاتی جدید برای نیل به اهداف راهبردی سازمان و مدیریت منابع آن . »

به دنبال تصویب قانون کلینگر کوهن ، که مهمترین سند قانونی در مورد الزام تنظیم معماری اطلاعاتی در سازمانهای دولتی آمریکاست ، سازمان مدیریت و بودجه ریزی آمریکا ( OMB) نیز رهنمودی که در سال 1966 منتشر ساخت ، بر لزوم هماهنگی طرحها و هزینه های انجام شده توسط موسسات فدرال آمریکا ، از جمله وزارتخانه ها ، سازمانها ، نیروهای نظامی و دانشگاه هایی که از بودجه دولتی استفاده می کنند ، پروژه هایی را برای تنظیم و تدوین معماری اطلاعاتی خود به انجام رسانده اند .

مفهوم معماری اطلاعات :

اصطلاح معماری اطلاعات در سالهای اخیر به عنوان واژه ای تازه در طراحی نظامهای اطلاعاتی و طراحی وب راه یافته اما هنوز هم متخصصین در ارائه تعریفی واحد از آن شک دارند . Martin White معماری اطلاعات را همچون اطلاع رسانی مجموعه ای از ابزارها و روشها می داند که توسط متخصصین در مقیاسی وسیع برای حل مشکلات مدیریت اطلاعات استفاده می شود . Iain Barker در تعریف معماری اطلاعات می گوید : « معماری اطلاعات اصطلاحی است جهت توصیف ساختار یک سیستم ، یعنی شیوه ای که در آن اطلاعات سازماندهی ، کد گذاری و منتقل می شوند . » D.Grant Campell در تشریح این اصطلاح می گوید : « معماری اطلاعات شباهت کمی با موضوعات دارای رویکرد ذهنی دارد و بیشتر شبیه به رویکرد های فلسفی مثل پدیده شناسی و ساختار گرایی است . » قانون کلینگر کوهن تصریح می دارد که معماری اطلاعات یک چارچوب یکپارچه برای ارتقاء یا نگهداری فناوری موجود و کسب فناوری اطلاعاتی جدید برای نیل به اهداف راهبردی سازمان و مدیریت منابع آن فراهم می نماید . هر تعریفی که از معماری اطلاعات ارائه کنیم ، باید بپذیریم که رویکرد معماری در برنامه ریزی و توسعه فناوری اطلاعات در یک سازمان ، نهاد یا دولت نقشی اساسی دارد . می توان چنین گفت که معماری اطلاعات قادر است با سازماندهی اصولی اطلاعات به کاربران اجازه شناخت ، جستجو و استفاده از اطلاعات را بدهد .

امروزه لفظ معماری اطلاعات اغلب به امر سازماندهی اطلاعات در تار جهانگستر ( www ) اطلاق می شود . Gillian Davis خاطر نشان می سازد که علیرغم اینکه Marville و Rosenfeld هر دو کتابدار بودند ، اما هیچگاه به این موضوع نیندیشیدند که کتابداران می توانند بهترین قشر در امر معماری اطلاعات باشند . می توان به نوعی چنین ادعا نمود که پیش داشته ها و آموزشهای ارائه شده در دوره کارشناسی کتابداری نیست که شما را برای انجام کار آماده می سازد ، بلکه آنچه سبب پیشرفته تان در این حرفه می گردد ، نوع رویکرد و نگرش شما ، توانایی تان جهت ابداع و نوآوری و علاقه شما جهت استفاده از مهارتهایتان در مسیر های جدید است . کتابداران دارای دیدی وسیع دریافته اند که قادرند مهارتها و تخصص هایشان را در زمینه های جدیدی که با دسترسی به منابع اطلاعاتی چاپی کاملا متفاوت است ، بکار برند . با چنین نگرشی کتابداری به رشته ای تبدیل می گردد که در پی کسب مهارت در زمینه معماری اطلاعات خواهد بود .

امروزه اغلب مهارتهای معماری اطلاعات نیازمند مهارت بالای تکنولوژی است و کتابدارانی که از مدارس و دانشکده های جدید کتابداری و اطلاع رسانی فارغ التحصیل می گردند بایستی توانایی بالایی در کار با اینترنت ، طراحی پایگاه های اطلاعاتی و HTML داشته باشند .

اصول راهبردی معماری اطلاعات :

1. بهینه سازی بودجه سازمانی از طریق برنامه ریزی و هماهنگی منابع مدیریت اطلاعات بین برنامه ها ، بخش ها و ادارات مختلف 2. تسهیل تصمیم گیری مناسب از طریق تامین اطلاعات کارآمد 3. پاسخگویی سریع به نیازهای اطلاعاتی از طریق سازماندهی پایگاه ها و سیستم های اطلاعاتی با هدف تامین حداکثر دسترسی ، تغییر و ارئه گزارش . 4. حل مسائل سازمانی با راه حل های سازمانی از طریق به حداقل رساندن افزونگی و دوباره کاریهای اطلاعاتی 5. بهینه سازی سرمایه گذاری سازمانی در IT از طریق تدوین برنامه ها و معماری جامع فناوری اطلاعات 6. مدیریت صحیح و کارآمد پروژه های فناوری اطلاعات 7. پاسخگویی به شرایط در حال تغییر

امروزه برای ایجاد معماری اطلاعات موثر از : مدیران و طراحان اینترنت ، مدیران و طراحان وب سایت ، طراحان رسانه های تصویری ، برنامه نویسان ، کتابداران و اطلاع رسانان ، محققان فنی و سایر افرادی که به نوعی در طراحی سیستم های اطلاعاتی نقش دارند ، استفاده می کنند .

نتیجه گیری :

امروزه در عصری زندگی می کنیم که اطلاعات به شکل روزافزون رو به رشد است و با حضور فناوریهای اطلاعاتی دسترسی به اطلاعات نسبت به دوران گذشته آسانتر گشته است .افزایش مواد و منابع اطلاعاتی از یک سو و افزایش حجم اطلاعات در شبکه و اینترنت از سویی دیگر ، مفهوم معماری اطلاعات را بیش از پیش مطرح کرده است . مطالعات جاری توسط معماران اطلاعات نشان می دهد که برای انطباق یافتن اطلاعات با نیازهای امروزی کاربران سه راه عمده وجود دارد : اولین و مهمترین آنها ، توجه ویژه به مقوله " اطلاعات " با در نظر گرفتن فناوریست که در این رابطه تاکید بر کاربرد و ارزش محتوا اطلاعات به عنوان عاملی رقابتی مطرح است . دومین مورد این است که کاربران و معماران اطلاعات نیاز به شناخت و درک کاربردهای اطلاعات به منظور سیطره یافتن بر آن را دارند . سومین مورد هم استفاده کاربران و معماران از شاخص هایی برای اندازه گیری و سنجش ارزش اطلاعات است که بازخورد آنها می تواند در معماری اطلاعات ، ابزارهای مدیریتی و ارتباطات محتوایی اثر گذار باشد . سازمانهای جدید به معماری اطلاعات و فناوریهای پیشرفته به طور توامان نیاز دارند تا از این طریق برتریهای اقتصادی را از طریق ارتباطات و کاربرد اطلاعات به نفع خود تمام کنند .

منابع :

1. رضا بصریان جهرمی ، معماری اطلاعات ، مجله نما ، شماره سوم ، دوره ششم ، 1385

2. مارتین وایت ، مترجم : احسان محمدی ، معماری اطلاعات ، مجله نما ، شماره اول ، دوره پنجم ، 1384

3. جهانگیر رضایی چگینی ، معماری اطلاعات : ارتباطات فنون کتابداری و استاندارد تاپیک مپ ، فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات ، دوره 21 ، شماره 2 ،1384، ص 85-103

4. سیروس علیدوستی ، فناوری اطلاعات و کتابخانه ها ، انتشارات پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران ،1385،ص 56-57

5. سایت ویکی پدیا

نگارندگان : دکتر محمد باقر نگهبان/

علی مرادیان از دانشگاه شهید باهنر کرمان

جستارهای وابسته

• علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی
• یافت‌پذیری
• کاربردپذیری
• وب معنایی

پیوند به بیرون

• انستیتو معماری اطلاعات: انستیتو معماری اطلاعات یک مؤسسه غیرانتفاعی (تأسیس ۲۰۰۲) است که به ارتقا و اشاعهٔ معماری اطلاعات می‌پردازد؛

منابع

{{ 1. رضا بصریان جهرمی ، معماری اطلاعات ، مجله نما ، شماره سوم ، دوره ششم ، 1385}} 2{{. مارتین وایت ، مترجم : احسان محمدی ، معماری اطلاعات ، مجله نما ، شماره اول ، دوره پنجم ، 1384}} 3{{. جهانگیر رضایی چگینی ، معماری اطلاعات : ارتباطات فنون کتابداری و استاندارد تاپیک مپ ، فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات ، دوره 21 ، شماره 2 ،1384، ص 85-103}} 4. الگو:سیروس علیدوستی ، فناوری اطلاعات و کتابخانه ها ، انتشارات پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران ،1385،ص 56-57 5. الگو:سایت ویکی پدیا