وب معنایی

وب معنایی یا وب معنی‌نگر(به انگلیسی: Semantic web) را می‌شود فضایی جهانی از جنس محاسبات هوشمند ماشینی تصوّر کرد که در آن تمامی کتاب‌ها، کتاب‌خانه‌ها دانشها، دانش‌نامه‌ها و دانشگان‌ها (پایگاه‌های دانش - Knowledge bases) به صورتی معنی‌گرا و با توانایی درک مفهومی همدیگر در کنار هم قرار خواهند گرفت. آقای تیم برنرز لی، که معروف به پدر وب است، آیندهٔ وب را بصورتی بیان کرده که بر خلاف وب کنونی فقط توسط انسانها قابل فهم نباشد بلکه توسط ماشین ها نیز قابل درک و پردازش است. ایده وب معنی‌نگر نیز از همین نکته منشا می‌گیرد. در زیر سه تعریف مختلف از وب معنی‌نگر ارائه شده است:

• پروژه‌ای با هدف ایجاد رسانه‌ای جهانی برای رد و بدل کردن اطلاعات بصورتی که برای کامپیوتر قابل فهم و پردازش باشد.
• وب معنی‌نگر، شبکه‌ای از اطلاعات در مقیاس جهانی است به نحوی که پردازش آنها توسط ماشین ها به سادگی امکان پذیر است.
• وب معنی‌نگر شامل داده‌های هوشمند وب است که توسط ماشین ها قابل پردازش است.

هر چند نزدیکی به تحقّقّ ایجاد چنان فضایی محتاج پیشرفت‌هایی جدید و کلّی‌نگرانه در بسیاری از زمینه‌های مهندسی، ریاضی، هوش مصنوعی، و به ویژه در زبان‌شناسی، فلسفه، و بسیاری از معارف دیگر انسانی خواهد بود، گام‌های اوّلیّه در این سمت برداشته شده است.

مؤلّفه‌های وب معنی‌نگر

لایه‌های وب معنی‌نگر

مولّفه‌های وب معنی‌نگر: بسیاری از استانداردها و ابزارهای وابسته به فنّاوری اکس‌ام‌ال (XML) را می‌توان به اینترنت آینده و وب معنی‌نگر نیز مربوط دانست. از آن جمله باید شمای اکس‌ام‌ال (XML Schema)، چارچوب شرح منابع ((Resource Descrption Framework (RDF)، شمای آردی‌اف (RDF schema)، و زبان هستی‌شناسی وب ((Web Ontology LANGUAGE (OWL) را برشمرد.

مولّفه‌های مختلف وب معنی‌نگر، در تصویر سمت چپ آمده است. RDF که زبان پایه استفاده شده در وب معنی‌نگر است بر پایه XML بنا نهاده شده اند. XML نیز خود بر اساس Unicode و URI بنا نهاده شده است بنابراین از زبانهای مختلف پشتیبانی می‌کند. از URI نیز برای مشخص کردن مفاهیم در وب معنی‌نگر استفاده می‌شود، برای مثال URL نوعی URI است که برای مشخص کردن منابع در وب استفاده می‌شود. قسمت اصلی وب معنی‌نگر آنتولوژی ها هستند که ارتباط بین برچسب های اسناد وب معنی‌نگر و اشیا واقعی که اسناد مذکور آنها را تشریح می‌کنند، برقرار می‌کند. در بالای آنتولوژی قواعد قرار دارد که با استفاده از آنها می‌توان دانش جدیدی را از دانش موجود نتیجه گرفت. در صورتی که یک چهارچوب استاندارد برای قواعد موجود بوجود آوریم، می‌توانیم به اثبات برسیم و اثبات های بدست آمده را در کاربرد های مختلف به اشتراک بگذاریم. یکی از اهداف وب معنی‌نگر رسیدن به اطمینان است که در بالاترین لایه قرار دارد. در این جهت استانداردهای گوناگونی در حال شکل‌گیری و استفاده‌اند. از این میان می‌توان FOAF که استانداردی برای ایجاد شبکه اجتماعی است، را نام برد.

زبان تشریح منابع

سه تایی ها در RDF

زبان HTML که در وب کنونی استفاده می‌شود توانایی بیان اشیا و روابط بین آنها در وب را ندارد. بنابراین زبان دیگری جهت استفاده در وب معنی‌نگر بوجود آمده که RDF نام دارد. RDF زبانی است بر اساس XML که جهت تشریح مفاهیم و ایجاد اسناد در وب معنی‌نگر بوجود آمده است. اسناد RDF در واقع حاوی توضیحاتی در مورد اطلاعات در وب معنی‌نگر هستند به نحوی که آنها را قابل درک برای ماشین ها می‌کند. همان طور که در شکل روبرو نشان داده شده است، هر عبارت در RDF بصورت سه قسمت فاعل، گزاره و مفعول بیان می‌شود. گزاره و فاعل خود از نوع منبع هستند و مفعول نیز می‌تواند از نوع منبع (Resource) یا رشته‌ای ثابت (Literal) باشد. برای مثال به جملات زیر توجه کنید:

• Buddy Belden owns a business
• The business has a Web site accessible at http://www.c2i2.com/~budstv
• Buddy is the father of Lynne

این جملات ممکن است در اسناد یا نامه‌های یک شرکت موجود باشد و در صورت بیان آنها بصورتی استاندارد می‌توان از آنها به عنوان دانش در شرکت استفاده کرد. جملات بالا را می‌توان به صورت سه تایی های زیر مطرح کرد:

<#Buddy><#owns><#business>

<#business><#has-website><http://www.c2i2.com/~budstv>

<#Buddy><#father-of><#Lynne>

سه تایی های بالا به زبان N3 مطرح شده اند و علامت # نشان می هد که URI مفهوم مربوطه، سند جاری می‌باشد. همچنین ابزارهایی جهت نمایش اسناد RDF بصورت گرافی وجود دارد. شکل روبرو نمونه‌ای از نمایش جملات قبل بصورت گرافی است که توسط ابزار IsaViz ارائه شده توسط W3C، ایجاد شده است.

برنامه‌نویسی و ایجاد

به منظور ساخت و ایجاد نرم‌افزارهای کاربردی برروی وب معنی‌نگر برنامه‌نویسان باید سه عامل گوناگون را با یکدیگر جمع و هماهنگ نمایند:

• زبان اصلی برنامه‌نویسی مثل جاوا یا سی‌شارپ
• زبان وب معنی‌نگر مثل آردی‌اف و آوُ‌ل
• پروتکل‌های وب نظیر اچ‌تی‌تی‌پی و سُوپ

ابزار ایجاد وب معنی‌نگر

• آلتووا سمانتیک ورکس عبارت است از یک ویرایشگر بصری برای ساخت و ایجاد آردی‌اف و آوُ‌ل برای وب معنی‌نگر. صورت رایگان این نرم‌افزار را می‌توان به صورت آزمایشی از محل سایت آن فراهم کرده و برای مدت ۳۰ روز مورد بررسی قرار داد.

سیستم‌های استدلال‌گر

از آنجا که هدف وب معنی‌نگر فراهم‌سازی منابع اینترنتی قابل فهم مستقیم و بدون واسطه توسط ماشین است، توانایی بر پردازش زبان هستی‌شناسی وب یکی از ویژگی‌های عمده در سامانه‌هایی‌ست که در آینده به بهره‌برداری از این گونه منابع نیاز دارند.

پیوند به بیرون

• ابزار ایجاد وب معنی‌نگر (انگلیسی)
• نگرشی کلی بر وب معنی‌نگر
• نگرشی کلی بر زبان هستی‌شناسی وب (OWL)
• نقطه‌های شروع دربارهٔ وب معنی‌نگر
• نگرشی کلی بر سیستم استدلال‌گر Racer (انگلیسی)
• وب معنی‌نگر - NOKIA

منابع

• مقدمه‌ای بر وب معنی‌نگر
• خدمات معنی‌نگر (انگلیسی)
• وب معنی‌نگر: راهنمایی در مورد آیندهٔ اکس‌ام‌ال، خدمات وب و مدیریت دانش (انگلیسی)
• وب معنی‌نگر (انگلیسی)
• نسل بعدی مدیریت دانش (انگلیسی)
• تحقیقات (انگلیسی)
• نوشتن وب معنی‌نگر با جاوا (انگلیسی)

جستارهای وابسته

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با وب معنایی موجود است.

• زبان هستی‌شناسی وب (OWL)
• منطق فازی
• محاسبات نرم
• مدیریت دانش
• مهندسی دانش
• نمایش دانش
• خدمات وب