فارکس

فارکس (به انگلیسی: FOREX)‏ اصطلاحی است برگرفته از دو کلمه‌ی Foreign Exchange که به معنی تبادل پول خارجی است که به پول خارجی در زبان فارسی ارز گفته میشود بنابر این FOREX را میتوان تبادل ارز نامید.

ساده‌ترین تعریف برای تبادل «تبدیل یک ارز به ارز دیگر است» که حجمی از این این تبادل ها به منظور خرید و فروش کالا و یا خدمات شرکت‌ها و یا دولت‌ها، هزینه‌های سفر و خرید جهانگردان و یا سرمایه‌گذاری اشخاص یا بنگاه‌ها در کشور مورد استفاده ارز می‌باشد. البته بیشترین حجم تبادل‌های ارزی با هدف کسب سود از تفاضل قیمت خرید و فروش انجام می‌گیرد.

در بازار تبادل ارز جهان تمامی بانک‌ها (اعم از تجاری و مرکزی و سرمایه‌گذاری)، مؤسسات مالی بزرگ، شرکت‌های چند ملیتی، تاجران، شرکت‌های بیمه، شرکت‌های صادرات و واردات، صندوقهای باز نشستگی، سفته بازها و اشخاص حقیقی در آن ارزهای مختلفی همچون دلار آمریکا، یورو، پوند، ین و... را معامله می‌کنند.

تاریخچه پول و تبدیل پول

پیش از پیدایش پول، عمل مبادله بصورت مبادله مستقیم کالا با کالا و خدمات صورت می‌پذیرفت. در ایران غلات، در تبت بسته چای، در ویرجینیا بسته تنباکو، در حبشه بسته فلفل و نمک، در روسیه پوست سمور و در حوالی مدیترانه گوسفند به‌عنوان معیارهای سنجش و واحدهای ارزش بحساب می‌آمدند. اما بدلیل مشکلاتی نظیر پر حجم بودن یا فاسد شدن به تدریج سکه‌های فلزی بعنوان معیار ارزش مورد استفاده قرار گرفت. کم کم نقل و انتقال سکه‌های فلزی نیز مشکل بنظر می‌رسید و زمینه برای ایجاد پول کاغذی یا اسکناس فراهم گردید. اولین بانک مدرنی که بطور رسمی به انتشار و رواج اسکناس اقدام نمود بانک انگلستان بود.

از نظر علم اقتصاد برای پول سه کارکرد مشخص وجود دارد:

۱- بعنوان معیار ارزش

۲- بعنوان وسیله مبادله

۳- بعنوان وسیله‌ای برای ذخیره ارزش

از زمانی که اسکناس جای خود را در اقتصاد باز کرد برای مدت زیادی منتشر کنندگان آن معادل ارزش اسمی آن طلا نگهداری می‌کردند.

این نظام سه رکن اصلی داشت:

الف) پول رایج کشور نرخ برابری ثابتی به طلا داشت.

ب) بانک‌های مرکزی فقط در برابر ورود طلا به کشور و یا خروج آن از کشور مجاز بودند حجم اسکناس منتشره را براساس نرخ برابری ثابتی تغییر دهند.

ج) ورود و خروج طلا از کشور آزادانه صورت می‌گرفت و بر این اساس کلیه ارزهای جهان نرخ برابری ثابتی با یکدیگر و با طلا داشتند.

وقوع جنگ جهانی اول و رکود بزرگ اقتصادی و نیاز کشورها به اسکناس بیشتر برای تامین منابع مالی جنگ باعث فروپاشی این نظام شد.

عرضه و رونق پول کاغذی تورم و بی ثباتی سیاسی و اقتصادی را بدنبال داشت. بنابراین نظارت ارزی بین دولت‌ها را می‌طلبید. پس از جنگ جهانی دوم دولتها جهت بازسازی اقتصاد کشورشان تصمیم گرفتند تا با ثابت نگهداشتن قیمت ارزها نسبت به دلار آمریکا با آرامش و آسودگی خیال به تحکیم مبادلات تجاری بین خود بپردازند. اما این مورد نیز تا سال ۱۹۷۱ بیشتر دوام نداشت (بدلیل مواجه شدن امریکا با کسری موازنه تجاری). پس از آن، بنابر شرایط خاص جهان قرار بر این شد که ارزها آزادانه در قبال یکدیگر مبادله شوند و قیمت یک ارز با توجه به عرضه و تقاضای بازار تعیین شود نه بواسطه سیاست دولت‌ها. پس از آن، بانک‌ها که به لحاظ ماهیت بانکی خود همیشه درگیر جریان ارزهای خارجی بودند، به فکر مدیریت منابع ارزی خود افتادند و بهمین جهت یک جریان بین بانکی را بوجود آوردند تا بوسیله آن بتوانند ارزهایی که فکر می‌کردند در آینده ارزش بیشتری خواهند داشت را تهیه و آنهایی را که فکر می‌کردند ارزش خود را از دست خواهند داد بواسطه این جریان بفروشند. لذا بخاطر اینکه هر بانکی استراتژی خاص خود را دنبال می‌کرد، جریانی بنام تبادل ارزهای خارجی ایجاد گردید.

کشورها می‌توانند به طرق مختلف زیر نرخ تبادل ارز خود را مشخص کنند:

۱) سیستم نرخ تبادل شناور که در آن ارز، جایگاه خود را در بازار بواسطه توازن یا عدم توازن نیروهای عرضه و تقاضا می‌یابد.

۲) یک سیستم ثابت نرخ تبادلات که در آن ارزش ارز توسط دولت یا بانک مرکزی مشخص می‌شود.

۳) سیستمی که ترکیبی از نرخ شناور و نرخ ثابت دولتی است و احتمال دخالت دولت بهدف کنترل نرخ آن ارز نیز به کرات وجود دارد.

قابل ذکر است در نظام شناور ارز، عرضه و تقاضای ارز تعیین کننده قیمت آن ارز می‌باشد. بنابراین افزایش عرضه یا کاهش تقاضای یک ارز در بازار موجب کاهش قیمت و افزایش تقاضا یا کاهش عرضه موجب افزایش قیمت ارز مورد معامله می‌شود. بانک‌هایی که قصد آنرا داشته تا برای خدمات دهی به مشتریان حداکثر بهره وری را از شناور بودن نرخ ارزها بدست آورند فعالانه به تجارت با یکدیگر پرداخته و در نتیجه این تحولات یک بازار بین بانکی بسیار بزرگ ایجاد شد طبیعتاً بازاری که ارزش معاملات روزانه‌اش به بیش از سه تریلیون دلار آمریکا می‌رسد هر نوع سرمایه‌گذاری در هر بازار دیگری را کوچک جلوه می‌دهد.

وقتی ارزش پول یک کشور در حد متعارفی کاهش پیدا کند صادرات آن افزایش و واردات آن کاهش می‌یابد. از این طریق کسری موازنه تجاری از بین می‌رود و به تبع این امر اقتصاد قوی می‌شود، نرخ بی‌کاری کاهش یافته و نرخ رشد اقتصادی و فعالیت اقتصادی بالا می‌رود و از آنجایی که اقتصادهای ملل مختلف در جهت‌های مختلفی حرکت می‌کردند، طبیعتاً برخی تعدیلات لازم بود بنابراین محدودیتهای ورود و خروج سرمایه توسط بیشتر کشورها حذف شدند و شرکت کنندگان اصلی بازار ارز برای تعدیل کردن نرخ ارز براساس ارزشهای مورد انتظارشان آزاد گذاشته شدند.

بطور کلی بازار تبادلات ارزی با مفهوم امروز آن از سال ۱۹۷۱ ایجاد گردید. البته در آن زمان معاملات از طریق تلفن یا دورنگار بصورت محدود انجام می‌گرفت و تنها در اختیار بانک‌ٰهای بزرگ و افراد بسیار ثروتمند بود. اما با پیشرفت وسایل ارتباطی حدوداً از سال ۱۹۹۸ امکان معامله از طریق شبکه اینترنت نیز فراهم گردیده‌ است. البته مزایای فراوان و جذابیت این بازار سبب شده تا در طی مدتی کوتاه این بازار به بزرگترین بازار مالی دنیا تبدیل گردیده و هر روز نیز به تعداد معامله کنندگان آن افزوده شود.فعالیت در شرکت‌ها ارایه دهنده خدمات ارزی موسوم به "بروکر فارکس" در ایران طبق اظهار نظری از سوی بانک مرکزی ایران غیر قانونی اعلام شد.

شاخصهای اقتصادی

شرکتها برای کسب اطلاعات مربوط به اقتصاد کشورهای مختلف از شاخص‌های اقتصادی آن کشور استفاده می‌کنند. میزان شاخص‌های اقتصادی کشورهای مختلف را سازمان‌هایی مانند اتاق بازرگانی، سازمان ملل، بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و سازمان توسعهٔ اقتصادی ارائه می‌دهند. مهمترین این شاخص‌ها عبارتند از:

• تولید ناخالص ملی
• توزیع درآمد
• نرخ ارز
• نرخ مسکن
• نرخ تورم
• نرخ بهرهٔ بانک‌ها
• حجم سرمایه‌گذاری خارجی و داخلی
• مصرف سرانه

مکان بازار تبادل ارز

تبادلات این بازار برخلاف بازارهای مالی سنتی که در مکان فیزیکی خاص و قوانین سازمان یافته بخصوص انجام می‌شوند، در محل مشخصی متمرکز نیست و در حقیقت معاملات بین طرفهای معامله از طریق اینترنت، تلفن و یا شبکه ارتباط بین بانکی صورت می‌پذیرد. بازار تبادلات ارزی نوعی بازار اصطلاحاً (OTC (Over The Counter می‌باشد. این نوع از بازارها مکانی مرکزی و مدیریت سازمان یافته‌ای ندارند از اینرو، بازار فرا بورسی نیز خوانده می‌شوند (خارج از بورس فروخته شده، بازاری که مکان فیزیکی ندارد).

ویژگی‌ها بازار تبادل ارز

1. امکان معامله در تمام طول ۲۴ ساعت شبانه روز
2. امکان معامله در هر دو جهت بازار (امکان سود در افزایش یا کاهش قیمت)
3. استفاده از اعتبار اهرمی (Leverage) به منظور افزایش قدرت خرید.
4. امکان تعیین حد سود و ضرر و انجام معاملات سفارشی در غیاب شما.
5. هزینه بسیار ناچیز برای انجام معاملات.
6. نقد شوندگی بسیار بالا(هر لحظه که تصمیم بگیرید می‌توانید بخرید یا بفروشید)
7. حداکثر شفافیت و کارایی
8. دسترسی آسان و سریع
9. فرصتهای بیشمار معاملاتی
10. انعطاف پذیری بالا (از نظر زمان حضور در بازار، بکارگیری استراتژی معاملاتی متنوع، تعداد و حجم معاملات و...)
11. عدم نیاز به پرداخت مالیات، عوارض و یا حتی بهره بابت اعتباراتی که به سرمایه شما داده می‌شود.
12. بدون محدودیت جنسی یا فیزیک بدنی و با شرایط سنی هجده سال به بالا و با حداقل سرمایه.
13. حداقل درگیری در پیچیدگی‌های قوانین دولتی.
14. کمیسیون معاملاتی صفر.
15. امکان معامله از هر نقطه دنیا.
16. امنیت و ضمانت.
17. امکان استفاده رایگان از حساب آزمایشی.
18. فعالیت در شرکت‌ها تبادل ارز موسوم به "فارکس" از ابتدای سال ۱۳۹۰ به‌طور قانونی در ایران ممنوع شده‌ است.

زمان بازار تبادل ارز

بازار بین‌المللی ارز هر دوشنبه با باز شدن شرقی‌ترین بانک‌های دنیا آغاز به کار می‌کند. این بانک‌ها شروع به معامله ارز و در نتیجه آن استخراج نرخ برابری ارزها نموده و معامله‌گران در دیگر نقاط جهان نیز در صورت تصمیم به معامله در آن هنگام (که طبیعتاً در آن هنگام خارج از ساعت کاری می‌باشند) بایستی معاملات خود را براساس این نرخها انجام دهند در ادامه بانک‌ها و دیگر موسسات مالی کشورهای آسیایی این پروسه را ادامه داده تا این چرخه به بانک‌های اروپا و ایالات متحده امریکا برسد. البته در هنگام بازگشایی بازار ایالات متحده امریکا، بازارهای آسیایی روز کاری خود را به پایان رسانیده‌اند. این چرخه زمانی، پنج روز هفته بدون یک ثانیه توقف تا جمعه شب ادامه دارد. بعبارتی دیگر بزرگترین بازار معاملاتی دنیا، بیست و چهار ساعته با دسترسی بسیار آسان و انجام معاملات بصورت ساده و سریع در اختیار شما قرار گرفته‌است. بازار تبادلات ارز خارجی همگام با اینترنت مرز کشورها را پشت سر گذاشته و بسیاری از سرمایه‌گذاران و علاقه مندان از تمامی کشورها را نیز با خود همراه نموده‌است.

به تعبیری دیگر این بازار بمانند خورشید به دور زمین می‌چرخد. هر روز کاری، ابتدا در شرقی‌ترین بازارها (مهمترین مراکز اقیانوسیه و آسیا بترتیب زمان بازگشایی: ولینگتون، سیدنی، توکیو، هنگ کنگ و سنگاپور می‌باشند) آغاز شده و با گذشت چند ساعت و در حالی که برخی بازارهای مالی آسیا هنوز در حال فعالیت می‌باشند، فعالیت بانک‌ها و مراکز مالی در خاورمیانه آغاز شده و در ساعات پایانی بازار توکیو، برخی از بازارهای اروپای شرقی و سپس دیگر مناطق اروپا آغاز به کار می‌کنند. بهمین ترتیب در میانه ساعات کاری اروپا، تجارت در نیویورک و دیگر مراکز مالی مهم در امریکا آغاز می‌شود. سرانجام این چرخه با پایان یافتن ساعت کاری ایالات متحده آمریکا کامل گردیده و مجدداً منطقه آسیا روز دیگر و نیز بدنبال آن فعالیت خود را آغاز می‌نماید و این پروسه همه روزه (بجز تعطیلات آخر هفته یعنی شنبه و یکشنبه) تکرار می‌گردد.

این بازار در ساعت ۱:۳۰ بامداد دوشنبه به وقت تهران در نیوزلند آغاز و در ساعت ۱:۳۰ بامداد روز شنبه به وقت تهران در غرب امریکا بسته می‌شود. البته ساعات ذکر شده می‌تواند بسته به قوانین کارگزاری‌های مختلف اندکی تغییر داشته باشد همچنین ساعات کاری پلت فرم‌های معاملاتی نیز کاملاً تابع تغییرات تابستانه و زمستانه ساعات کشور میزبان سرویس دهنده کارگزاری شما می‌باشد.

علل تبادلات پولی

شرکتها و یا دولتها برای خرید و یا فروش کالا و خدمات خود در کشورهای خارجی نیاز به تبدیل و مبادله ارز خود با ارز کشور مربوطه را دارند. در حالتی دیگر وقتی جهانگردان قصد مسافرت به کشورهای دیگر را داشته باشند، برای خریدهای ضروری خود نیاز به تبدیل پول کشور خود به پول کشور مقصد را دارند و بهمین ترتیب وقتی یک فرد یا یک بنگاه بخواهد در سایر کشورها سرمایه‌گذاری کند نیاز به پول خارجی دارد. بعنوان مثال وقتی سرمایه‌گذاران اروپایی بخواهند از کشور امریکا خریدی انجام دهند یا در امریکا سرمایه‌گذاری کنند برای این منظور باید پولشان (یورو) را بفروشند و دلار آمریکا بخرند. البته حجم نسبتاً کوچکی از معاملات ارزی روزانه در بازارهای ارز به معاملات تجاری معمول و سرمایه‌گذاریها اختصاص می‌یابد و سایر معاملات ارزی توسط بانک‌ها، تجار و سفته بازها انجام می‌شود که جهت بدست آوردن سود کوتاه مدت است. معامله‌گران و سوداگران با پیش بینی حرکت آتی قیمت ارزها، بهدف کسب سود در معاملات اقدام به خرید و فروش ارزها می‌نمایند. البته پیشرفت ارتباطات بین‌المللی و وجود بازاری بیست و چهار ساعته در سراسر جهان نیز به شدت این معاملات افزوده‌است.

جفت ارزهای اصلی

به جفت ارزهایی که یکی از دو ارز تشکیل دهنده آن دلار آمریکا باشد، جفت ارزهای اصلی یا (Majors) گفته می‌شود. جفت ارزهای معرفی شده در زیر بترتیب مهمترین جفت ارزهای مورد معامله در بازار تبادلات ارزی می‌باشند و بهمین سبب از بیشترین نقدشوندگی در بین دیگر جفت ارزها برخوردار می‌باشند. علاوه بر این برخی از جفت ارزهای اصلی علاوه بر کدهای سه رقمی متداول به نام‌های دیگری نیز خوانده می‌شوند که در زیر به آنها اشاره شده‌ است.

1. EUR/USD EURO
2. USD/JPY Gopher
3. GBP/USD Cable
4. USD/CHF Swissy
5. AUD/USD Aussie
6. USD/CAD Loonie
7. NZD/USD Kiwi

در جفت ارز (Kiwi) و تعلق آن به گروه ارزهای اصلی بعلت حجم معاملات کمتر نسبت به دیگر ارزهای اصلی اختلاف نظر می‌باشد.

جفت ارزهای غیر اصلی

به جفت ارزهایی که هیچ یک از دو ارز تشکیل دهنده آن دلار آمریکا نباشد، جفت ارزهای غیر اصلی یا (Cross) گفته می‌شود. به جفت ارز غیر اصلی که ارز پایه (ارز طرف چپ جفت ارزی) آن یورو باشد، کراس یورو و بهمین ترتیب برای پوند انگلستان، کراس پوند و... گفته می‌شود.

روشهای معاملاتی

دو روش اصلی برای تحلیل و پیش بینی بازار وجود دارد:

۱- روش تحلیل تکنیکی (technical Analysis) تجزیه و تحلیل فنی (تکنیکال) به بررسی، مطالعه و ارزیابی رفتارهای بازار و تغییرات قیمت‌های پیشین برای پیش بینی تغییرات قیمت در آینده‌ است. تحلیل تکنیکی در زمینه ارز، سهام، کالاها، ابزارهای مشتقه و یا هر موضوع قابل داد و ستدی که متأثر از نیروهای عرضه و تقاضا باشد قابل استفاده‌ است.

۲- روش تحلیل بنیادی(fundamental Analysis) در این روش به بررسی و ارزیابی عوامل اقتصادی و سیاسی موجود و مطالعه تأثیر احتمالی آن بر بازارهای مالی می‌پردازد. معامله‌گر این مکتب تحلیلی تمایل دارد تا بواسطه مطالعه عوامل و محرکهای اقتصادی و سیاسی به پیش بینی تأثیر احتمالی این عوامل بر نوسانات آتی بازار پرداخته و از مزیت اطلاع از آخرین اخبار به بهترین نحو استفاده نماید.

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «فارکس»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۶ آبان ۱۳۹۱).