خرس بزرگ (صورت فلکی)
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
خرس بزرگ یا دُبّ اکبر نام یکی از صورتهای فلکی است. خرس بزرگ یکی از معروفترین صورت فلکیهای آسمان و همچنین مهمترین صورت فلکی فروردین ماه است. ۵ ستاره کاسه آبگردان آن با یکدیگر در ارتباط هستند و در یک جهت و با یک سرعت در فضا حرکت میکنند. شکل و وضعیت این صورت فلکی هر ۱۰۰٫۰۰۰ سال یکبار تغییر میکند و آن به این دلیل است که وضعیت دو ستاره انتهائی دسته آبگردان که عناق و قائد نام دارند نسبت به ۵ ستاره دیگر عوض میشود.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] ستارههای دب اکبر
هفت ستارهٔ پر نورنقش دب اکبر (آبگردان یا ملاقه)را پدید میآورند چهار ستاره که کاسه را تشکیل میدهند با نام های دبه مراق فخذ ومغرز معروف اندکه همه اسامی عربی اند دبه به معنای خرس است ومراق به معنی گرده و فخذ ومغرز به ترتیب به معنایران وبن دمخرس اند ستارههایی که دستهٔ آب گردان را تشکیل میدهندبه نامهای قائد عناق وجون موسوم اند و باز هم نامهای عربی به معنای (جلو دار) و(بز غاله)اند ومعنای دقیق جون هنوز مورد اختلاف است در نزدیکی عناق ستاره کوچک سُها قرار دارد اعراب این دو ستاره را اسب و سوار مینامیدند.روشنی ظاهری هفت ستارهٔ آب گردان با هم فرق میکند جون پر نور ترین آنها ومغرز کم فروغ ترین شان است.
[ویرایش] افسانهها
یکی از نخستین نامهایی که به این صورت فلکی داده شد (خرس بزرگ بود) دلیل این نام روشن نیست زیرا که ناظر به سختی میتواندطرح بدن خرس یا حیوان دیگری را در این صورت ترسیم کند. بنابر افسانهای کهن خرس نشان دهندهٔ کالیستو دختر شاه آرکادیا و معشوقهٔ ژوپیتر بود و ژوپیتر برای حفاظتش او را به شکل خرسی در آورد و بر آسمانها نهاد. بنابر افسانهای دیگر روح بزرگ خرس بزرگ را با قصد وعمد بر آسمان نهاد تا گاهشمار خرسهای زمینی باشد در نیم سالی که خرس بزرگبر ارتفاعی کم جای دارد همهٔ خرسهای زمینی در غارهای خود می مانند و خود را گرم نگه میدارند. وقتی خرس بزرگدر آسمان اوج میگیرد خرسها نیز غار هایشان را ترک میکنند زیرا تابستان آغاز شده.
[ویرایش] نامهای دیگر
نامهای دب اکبر و آب گردان هنوز مصطلح اند نام علمی این صورت فلکی ترجمهٔ لاتینی خرس بزرگ یعنی ursa major است در انگلستان این صورت را گاو آهن یا ارابه نامند در پارسی نیز این صورت فلکی هفت اورنگ است.
[ویرایش] دانستنیهای دیگر
با نگاه دقیق تر به دب اکبر شاهد حضور چند کهکشان در آن هستیم، در قسمت شمالی آن M۸۱ و M۸۲ حضور دارند که در حدود ۱۰ میلیون سال نوری از ما فاصله دارند. M۸۱ یک کهکشان مارپیچی از قدر هفتم است که با دوربینهای کوچک به شکل بیضوی و به رنگ شیری –سفید دیده میشود. M۸۲ را هم که یک کهکشان مارپیچی است میتوان با دوربینهای دو چشمی مشاهده نمود اما نسبت به M۸۱ کوچکتر و دارای فقط ۲۵ درصد از درخشندگی M۸۱ است.
|
|||||
[ویرایش] منابع
- کتاب نجوم به زبان ساده -مایر دگانی
- آکادمی علوم فضایی ایران
