امیرحسین آریانپور
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| امیرحسین آریانپور | |
|---|---|
| زمینه کاری | نویسنده، فرهنگنویس، مترجم و استاد دانشگاه |
| زادروز | ۸ اسفند ۱۳۰۳ تهران |
| مرگ | ۸ مرداد ۱۳۸۰ تهران |
| ملیت | ایرانی |
امیرحسین آریانپور (زاده تهران ۸ اسفند ۱۳۰۳ - درگذشته تهران ۸ مرداد ۱۳۸۰)، نویسنده، فرهنگنویس، مترجم و استاد دانشگاه ایرانی بود.
محتویات |
زندگینامه [ویرایش]
امیرحسین آریانپور، جامعهشناس، پژوهشگر و نویسنده و مترجم توانمند کشورمان، هشتم اسفند ۱۳۰۳ در تهران به دنیا آمد.
او از اخلاف عصیانگران نایبی کاشان بود و از طرفی نسبتی هم با خاندان ملک المورخین سپهر نویسنده ناسخ التواریخ داشتهاست. او در سن ۱۸ سالگی یعنی در سال ۱۳۲۱ در مسابقات بوکس خراسان و در سال ۱۳۲۳ در مسابقات وزنهبرداری چندملیتی خاور نزدیک اول شد. او از نظریهپردازان در زمینه علم جامعهشناسی و علوم اجتماعی نیز به شمار میآید و در گسترش آن بیشترین تلاشها و خدمات را در حوزه پژوهش و تحقیق به عمل آورد. او در سه زمینه، انسانشناسی، جامعهشناسی و معرفتشناسی گامهای ارزندهای برداشته و خلاقیت علمی را با درونمایه جنبههای اخلاقی دانش و پژوهش به عنوان وجه مشخصه تلاشهایی همراه داشت. کار عظیم او تدوین فرهنگ تفصیلی علوم اجتماعی [در حوزه فرهنگ فلسفه و جامعه شناسی] به چهار زبان فارسی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی است که در مدت زمانی بیش از چهل سال به طول انجامیده و بی شک، یکی از مهمترین آثار فرهنگ تفصیلی علوم در زبان پارسی و یکی از گرانبهاترین و بزرگترین آثار امیرحسین آریان پور است که حاوی سیصدهزار فیش بوده و تاکنون انتشار نیافتهاست.
آریانپور در جامعهشناسی دیدگاهی ماتریالیستی داشت[نیازمند منبع]. وی پسر خالهٔ سهراب سپهری شاعر بزرگ معاصر و نوه نایب حسین کاشی است.
ابتکار ترجمهٔ پسوند ایسم (-ism) به «-گرایی» ازآن اوست. وی در مقدمهٔ ترجمهٔ سیر فلسفه در ایران مینویسد: ««ism-»های غربی را با پسوند «-گرایی» - که با تأیید مرحوم دکتر محمدباقر هوشیار نخست در سال ۱۳۲۵ بهکارش بردم، و اکنون زبانزد بسیاری از اهل علم و ادب است - [ترجمه کردم].»[۱]
امیرحسین آریانپور در روز دوشنبه ۸ مرداد ۱۳۸۰ در تهران درگذشت. پیکر وی در بهشت زهرای تهران و در آرامگاه خانوادگی آریانپور به خاک سپرده شد.
کتابها [ویرایش]
تالیفات [ویرایش]
- آیین پژوهش
- ایبسن آشوبگرای (تهران , ۱۹۶۹)
- بزرگ مردان تاریخ
- جامعهشناسی هنر (۱۹۷۵)
- دو منطق: ایستا و پویا
- در آستانه رستاخیز (تهران , ۱۹۵۱) رسالهای در باب دینامیسم تاریخ
- روانشناسی از دیدگاه واقعگرایی۷ مقاله در مجله روانشناسی دانشگاه تهران
- فرویدیسم: با اشاراتی به ادبیات و عرفان
- فرهنگ چهار زبانه (فارسی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی) در دست انتشار
ترجمهها [ویرایش]
- علم اخلاق (تهران , ۱۹۴۳)
- آموزشگاههای فردا (تهران , ۱۹۴۹)
- تاریخ تمدن ویل دورانت (تهران , ۱۹۵۹) (جلد سوم)
- دشمن مردم (تهران , ۱۹۵۹)
- سیر فلسفه در ایران (تهران و ۱۹۶۸)
- زمینه جامعهشناسی
- مرزهای دانش
مقالات [ویرایش]
- فرهنگ نو، ماهنامه جامعه معلمین
- پژوهشی در دستگاه فلسفی و تربیتی دیویی، شمارههای ۱ و ۲ و ۳ آبان، آذر و دی ۱۳۳۱
- ابن سینا، شماره اول، دوره اول، آبان ۱۳۳۱ (با نام مستعار ا. نوآئین)
- منطق استاتیک و منطق دینامیک، شمارههای ۳ و ۴ و ۵ دی، بهمن و اسفند ۱۳۳۱ (با نام مستعار ا. پژوهنده)
- بحثی در روانشناسی گشتالت، شماره ۸ خرداد ۱۳۳۲
صدف [ویرایش]
- بحثی درباره شناسایی، شماره اول، مهر ۱۳۳۶
- منشاء هنرها، شمارههای ۲ و ۳ آبان و آذر ۱۳۳۶
- فرویدیسم، تشریح و انتقاد آن، شمارههای ۴ و ۵، دی و بهمن ۱۳۳۶
- سرگذشت دردناک ایبسن، شمارههای ۶ و ۷ و ۸ و ۹، فروردین و اردیبهشت و خرداد و مرداد ۱۳۳۷
جهان نو [ویرایش]
- دنیای طلایی برتراند راسل، سال چهارم شماره ۱۱، نیمهاول مهر ۱۳۲۸
- جهانبینی شوپن هوئر، سال چهارم، شماره ۱۴، نیمه دوم آبان ۱۳۲۸
- تحلیلی انتقادی از اندیشه شوپن هوئر، سال چهارم، شماره ۱۵، اول آذر ۱۳۲۸
- دربارهٔ کتاب از اعماق (اثر اسکار وایلد، ترجمه زینت آرام) سال ششم شماره پنجم، تیر ۱۳۳۰
سپیده فردا [ویرایش]
- همانندی فولک لور اقوام مختلف، سال پنجم ۱۳۳۶، شماره ۱۰ - ۹ و ۱۲ - ۱۱ و سال ششم ۱۳۳۷، شماره ۴ - ۳
- استاد ما دکتر هوشیار، بهمن ۱۳۳۷
- جامعهشناسی فرویدی، سال ششم، شماره ۸ - ۷، تیر ۱۳۳۸
- درباره سینما و تعلیم و تربیت، سال هفتم، شماره ۱۰ - ۹ (شماره مخصوص سینما و تعلیم و تربیت) خرداد و تیر ۱۳۳۹
- برآورد کارهای سمینار علوم اجتماعی، سال هفتم، شماره ۱۰ - ۹ خرداد و تیر ۱۳۳۹
سخن [ویرایش]
- درباره هنر، دوره دوازدهم، شماره ۲، خرداد ۱۳۴۰
- تبیین هنرهای ابتدایی، دوره دوازدهم، شماره ۳، تیر ۱۳۴۰
- آغاز شعر و موسیقی، دوره دوازدهم، شماره ۴، مرداد ۱۳۴۰
- سیر هنرها، دوره دوازدهم، شماره ۵، شهریور ۱۳۴۰
- آفرینش هنری، دوره دوازدهم، شماره ۶، مهر ۱۳۴۰
- کوشش برای تنظیم روشهای هنری، دورهدوازدهم، شماره ۷، آبان ۱۳۴۰
- سبکشناسی استاتیک، دوره دوازدهم، شماره ۸ و ۱۱ - ۱۰، آذر و بهمن و اسفند ۱۳۴۰
- سبک شناسی دینامیک، دورهسیزدهم، شمارههای ۳و۴، تیر ومرداد ۱۳۴۱
- درباره کتاب تاریخ فلسفه غرب (اثر برتراندراسل، ترجمه نجف دریابندری) دوره دوازدهم، شماره ۹، دی ۱۳۴۰
- سیر ادبیات هلند، دوره چهاردهم، شماره ۴ و ۵، مهر و آبان ۱۳۴۲
- تکامل اجتماعی، شمارههای، ۱۳۴۶
کتاب هفته [ویرایش]
- جامعهشناسی در ایالات متحده آمریکا، شماره ۷۶، ۵ خرداد ۱۳۴۲
- اصطلاحات و مفاهیم جامعهشناسی، شماره ۷۸، ۱۹ خرداد ۱۳۴۲
- روشهای شناخت جامعه، شماره ۷۹، ۲۶ خرداد ۱۳۴۲
- از عید سالنو تا عروسی، ترجمه، داستایوسکی، شماره ۸۲، ۱۶ تیر ۱۳۴۲
- افسانه اختلافات نژادی، شماره ۸۳، ۲۳ تیر ۱۳۴۲
- افسانه اختلافات جغرافیایی، شماره ۸۴، ۳۰ تیر ۱۳۴۲
- تبیین زندگی اجتماعی، شماره ۸۶، ۱۳ مرداد ۱۳۴۲
- تقسیمبندی جامعه، شماره ۸۷، ۲۰ مرداد ۱۳۴۲
- زمینه اجتماعی شخصیت، شماره ۹۲، ۲۴ شهریور ۱۳۴۲
- تنوعات شخصیت، شماره ۹۳، ۳۱ شهریور ۱۳۴۲
- انحرافات شخصیت، شماره ۹۶، ۲۱ مهر ۱۳۴۲
- بومشناسی، شماره ۱۰۱، ۲۶ آبان ۱۳۴۲
- جمعیتشناسی، شماره ۱۰۲، ۳ آذر ۱۳۴۲
- افزایش طبیعی جمعیت، شماره ۱۰۴، ۱۷ آذر ۱۳۴۲
نامه دانشسرای عالی [ویرایش]
- اصلاح تدریس زبانهای خارجی در ایران، دوره دوم، شماره چهارم، ۱۳۳۸
- چند نکته درباره آموزش دبیرستانی، دوره دوم، شماره پنجم، خرداد ۱۳۳۹
پیام نوین [ویرایش]
- زمینه اجتماعی شعر فارسی، دوره هفتم، شماره ۴، (۷۶ مسلسل) فروردین ۱۳۴۴
- آموزش دانشگاهی در اتحاد شوروی، دوره هشتم، شماره ۸، بهمن ۱۳۴۵
- درباره جنگ، ، شماره ۷، مرداد ۱۳۴۴
- تبلیغ و تسخیر جماعات، ، شماره ۸، شهریور ۱۳۴۴
فردوسی [ویرایش]
- سیستم فلسفی اتووای نینگر، شمارههای ۱۴ و ۱۶ و ۱۷، ۱۷ مهر ۱۳۲۸، اول آبان ۱۳۲۸ و ۲۸ آبان ۱۳۲۸
- آدمسازی و آیندهسازی، خرداد ۱۳۴۶ (سخنرانی در جلسه فارغالتحصیلان علوم اجتماعی دانشگاه تهران)
- وارستگی فرزانگان، تیر ۱۳۴۶
- قوانین تفکر، شماره ۹۶۵، سال بیستم، ۱۸ خرداد ۱۳۴۹
کلک [ویرایش]
- از مدرسه تا مدرسه، [درباره جلال آلاحمد]، شماره ۶، شهریور ۱۳۶۹
- موتسارت، نغمهپرداز ناکام، ترجمه، دونالد کال روسپیتی، شماره، اردیبهشت و خرداد ۱۳۷۰
- ادامه بهبخش مصاحبهها مراجعه شود
شورای نویسندگان و هنرمندان [ویرایش]
- هنر تئاتر، دفتر سوم، بهار ۱۳۶۰
- بازتاب انقلاب اسلامی ایران در هنرها و آینده هنری ایران، ، دفتر ششم، بهار ۱۳۶۰
دنیا [ویرایش]
- پویایی هستی، دوره چهارم، شماره ۲، شهریور و مهر ۱۳۵۸
- پایگاه جهانی ابن سینا، شماره ۶، شهریور ۱۳۵۹
سایر نشریات [ویرایش]
- جامعهشناسی خانواده، اعتبار جهانی، شماره
- مراحل تاریخ ایران، نامه فرهنگ ما، بهمن ۱۳۴۴
- شناخت علمی و هنری و فلسفی، مجموعه سخنرانیها و خطابهها، نشریه شماره ۳ انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی، خرداد ۱۳۴۵، (متن سخنرانی در تالار دانشکده ادبیات ۱۳ اسفند ۱۳۴۱)
- جوانان و تعلیم و تربیت، نشریه کانون فارغالتحصیلان علوم اجتماعی، نهم اردیبهشت ۱۳۴۶
- آموزش و پرورش ما پیشرفت نکردهاست، روشنفکر، شماره ۷۱۰، ۱۱ خرداد ۱۳۴۶ (قسمتهایی از سخنرانی در کانون فارغالتحصیلان علوم اجتماعی تحت عنوان جوانان و تعلیم و تربیت)
- جوانان و خانواده، نامه دانشجو، تیر ۱۳۴۶
- مسئله جوانان از مسائل عمومی جامعه جدا نیست، تهران مصور، شماره ۱۲۶۰، ۱۲ آبان ۱۳۴۶
- ایران باید سریعاً بهنوسازی و تکامل آموزش و پرورش خود بپردازد، روزنامه کیهان، ۲۳ آبان ۱۳۴۶
- بنیاد هنرها، پست ایران، شماره یازدهم، دوره جدید، شماره مسلسل ۵۲، آبان ۱۳۴۶ (قسمت دوم سخنرانی دکتر ا ح آریانپور در مدرسه بازرگانی)
- عناصر هنری، ماهنامه دانشجویان دانشسرایعالی سپاه دانش، شماره یک، آذر ۱۳۴۶
- درباره اصول تکامل تاریخی هنر و ادب، ماهنامه آموزش و پرورش، شماره سوم، دوره سی و نهم، آذر ۱۳۴۸ (نکاتی از سخنرانیهای استاد *امیرحسین آریانپور در سمینار دبیران فارسی در رضائیه [ارومیه] درباره فلسفه هنر و سیر تاریخی شعر فارسی)
- ابن خلدون، پیشاهنگ جامعهشناسی، سهند (فصلنامه هنر و ادبیات تبریز) دفتر اول، بهار ۱۳۴۹ تکرار در سهند (درباره جامعهشناسی و ادبیات) نشر صدا ۱۳۵۷، (برگرفته از یک سخنرانی)
- تدارک پژوهشنامه، مقالات و بررسیها، دفتر یکم، بهار ۱۳۴۹
- روانشناسی از دیدگاه واقعگرایی، مجله روانشناسی دانشگاه تهران، قسمت اول شماره پنجم، دی ۱۳۵۱
- قسمت دوم شماره ششم، خرداد ۱۳۵۲
- قسمت سوم شماره هفتم، آذر ۱۳۵۲
- قسمت چهارم شماره نهم، خرداد ۱۳۵۳
- قسمت پنجم شماره دهم، دی ۱۳۵۳
- قسمت ششم شماره سیزدهم، خرداد ۱۳۵۵
- قسمت هفتم شماره شانزدهم، اسفند ۱۳۵۵
- آموزش و پرورش ایستا و آموزش و پرورش پویا، همراه (نشریه دانشجویان دانشکده علوم تربیتی)، سال ششم، شماره اول، زمستان ۱۳۵۴
- آموزش و پرورش ایستا و آموزش و پرورش پویا، سهند (درباره جامعهشناسی و ادبیات) نشر صدا، ۱۳۵۷
- بنیاد جامعه، سهند (درباره جامعهشناسی و ادبیات) نشر صدا، ۱۳۵۷
- ریشههای انقلاب ایران، (برگرفته از مصاحبه برایتون، انگلستان) روزنامه اطلاعات، ۱۴ اسفند ۱۳۵۷
- داروین، انقلابی دنیای علم، تا طلوع، شماره یک، ۱۳۵۷
- درباره آزادی، سوگند، شماره یک، دوره دوم، ۲۷ اسفند ۱۳۵۷ (برگرفته از مصاحبه برایتون انگلستان)
- با گرگتازی امپریالیسم باید بی دریغ مبارزه کرد، روزنامه بامداد، ۱۶ فروردین ۱۳۵۹ (برگرفته از یک سخنرانی)
- اعتیاد در دانشگاههای ما، بازتاب، شماره ۳، پائیز ۱۳۵۹
- امپریالیسم و آموزش همگانی، جوانانتوده، سالاول، شماره ۳، آذر ۱۳۵۹
- تربیت معلم، بنیاد آموزش و پرورش انقلابی، پیام مردم، شماره ۲۸، ۲۰ بهمن ۱۳۵۹
- تیغ دادن در کف زنگی مست، (خلاصه سخنرانی ا ح آریانپور در جلسه چهارم آذر ۱۳۶۰، جمعیت ایرانی هواداران صلح) ناشر محمود اعتماد زاده، تیر ۱۳۶۱
- تاریخ سیاه دیکتاتوری، (برگرفته از جامعهشناسی نافرمانی، تبریز ۱۳۵۰) آدینه، شماره ۸۵ - ۸۴، آبان ۱۳۷۲
- پاسخ ا ح آریانپور بهمقاله <القای شبه در قالب یک سئوال، روزنامه رسالت، ۸ آذر ۱۳۷۲، ص ۴
- رسالت حقیقت پژوهان، چیستا، ویژه جوانان، سال هفدهم، شماره ۱۰، شماره ردیف ۱۷۰، تیر ۱۳۷۹
- آموزش و پرورش ایستا و آموزش و پروش پویا، چیستا، سال هیجدهم، شماره ۱۰، شماره ردیف ۱۸۰، تیر ۱۳۸۰
مقدمهٔ کتاب [ویرایش]
- شخصیت برتراندراسل، کتاب زناشویی و اخلاق، اثر برتراندراسل، ترجمه ع منتظم، انتشارات اندیشه، مهر ۱۳۴۱
- مقدمه کتاب فروید چه میگوید؟ تاءلیف و ترجمه نصرا بابالحوائجی، بنگاه مطبوعاتی دکارت، آبان ۱۳۴۱
- درباره نژادگرایی، کتاب ریشهها عمیقاند، اثر گو و دوسو، ترجمه امیر فرهمند پور، انتشارات اندیشه، نشر اول، خرداد ۱۳۵۱، (نقل از کتاب زمینه جامعهشناسی)
- پیشگفتار کتاب جامعهشناسی در ایران، دکتر علی اکبر مهدی و دکتر عبدالعلی لحسائیزاده، ترجمه نوشین احمدی خراسانی، نشر توسعه، نشراول ۱۳۷۴
- مقدمه کتاب پویایی گروه و سنجش آن، دکتر محمد رسول گلشن فومنی، نشر شیفته، پائیز ۱۳۷۶
- مقدمه کتاب تاریخچه احزاب و حزب دموکرات ایران، صفر زمانی، نشر واژهآرا، ۱۳۷۹
مطالب مندرج در کتابها [ویرایش]
- آموزش و پرورش نو، کتاب فن نگارش یا راهنمای انشاء، تألیف و نگارش محمد جعفر محبوب و علی اکبر فرزام، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، اسفند ۱۳۳۳، (نقل از مقدمه کتاب آموزشگاههای فردا، اثر جان دیویی)
- پژوهنده ناخودآگاهی، کتاب کتابهایی که دنیا را تغییر دادند، زیر نظر سیروس پرهام اثر روبرت بی داونز، نشر اول، ابن سینا ۱۳۳۶، نشر *دوم (عنوان مقاله کاوشگران روان ناآگاه)، کتابهای جیبی ۱۳۴۸
- مردمشناسی فرهنگی، ترجمه، کلاید کلاکن کتاب مرزهای دانش، زیر نظر لین هوایت، کتابفروشی مرکزی، فروردین ۱۳۴۰
- تاریخ هنر، ترجمه، آلفرد نوی مدیر (با نام مستعار ا پژوهنده)، کتاب مرزهای دانش، زیر نظر لین هوایت، کتابفروشی مرکزی، فروردین ۱۳۴۰
- تبیین شعر، کتاب تا پل میعاد (مجموعه شعر) اثر حسن ندیمی، (ناشر ندارد)، ۱۳۴۲
- اخلاق و سلوک انسانی، ترجمه، جان دیویی، کتاب فلسفه اجتماعی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۵
- نگاهی بهجامعهشناسی نافرمانی، تبریز، ۱۳۵۰، ص ۲۷ - ۸
- بحثی از منطق، کتاب سیاوشان، زیر نظر احمد نیکو صالح، رشت ۱۳۵۲
- دو طرح گونه در زمینه آموزش و پرورش، کتاب یادگارنامه فخرایی، بهکوشش رضا رضازاده لنگرودی، نشر نو ۱۳۶۳
- دانش گستر، کتاب زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم پروفسور محسن هشترودی، مجموعه بزرگداشت نامهها (۱۹)، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، اردیبهشت ۱۳۸۰
مصاحبهها [ویرایش]
- درباره جامعهشناسی هنری، مجله ماهانه اعتبار جهانی، شماره ۱۴، فروردین ۱۳۴۴
- گفتگو با دکتر آریانپور، نامه دانشجو، شماره ۲، آبان ۱۳۴۵
- سخنان تکاندهنده یک استاد جوان، روشنفکر، ۴ اسفند ۱۳۴۵
- بنبست تاریخی علوم اجتماعی، نگاهی به سیر جامعه ایرانی در ادوار مختلف، فردوسی، مرداد ۱۳۴۶، قسمت دوم <شعر اروپایی و سبکهای ادبی،
- قسمت سوم <شعر رسالت شاعر و زمینه اجتماعی، تجدید چاپ در کتاب مجموعه مباحثههای علی اصغر ضرابی، انتشارات بامداد، نشر اول، ۱۳۵۱
- زبان فارسی میتواند زبان علم و هنر و فلسفهِ جدید باشد، فردوسی، سال بیستم، شماره ۹۶۱، ۲۱ اردیبهشت ۱۳۴۹
- دربارهِ فرهنگ فلسفه و علوم انسانی، روشهایی برای هنرشناسی و جامعهشناسی هنری، فردوسی، سال بیستم، شماره ۹۶۲، اردیبهشت ۱۳۴۹
- نشستی با استاد امیرحسین آریانپور، هنرجو (نشریه دانشسرای هنر تهران) شماره ۲، نوروز ۱۳۵۷
- گفتگوی نماینده روشنفکران آزادیخواه اروپا با ا ح آریانپور، ، برایتون - انگلستان ۱۳۵۷ انتشارات گوتنبرگ، فروردین ۱۳۵۸
- جامعه ما دیگر دیکتاتوری آنچنانی بهخود نخواهد دید، پیغام امروز، شماره ۲، ۱۹ اسفند ۱۳۵۷ (برگرفته از مصاحبه برایتون - انگلستان)
- گفت و شنودی با ا ح آریانپور درباره وظیفه هنر و ادبیات، ویژهنامه هنر و ادبیات، شماره ۳، شهریور ۱۳۵۸
- قرن آینده عصر فوتونیک است، آدینه، شماره ۵۶، نوروز ۱۳۷۰، (قسمت اول)
- آموزش سنتی نفی خلاقیت آدمی است، آدینه، شماره ۵۸ - ۵۷، اردیبهشت ۱۳۷۰، (قسمت دوم)
- برداشتی مردمی از فرهنگ، دنیای سخن، شماره ۶۱، شهریور و مهر ۱۳۷۳
- پاسخ و پندار و چند حدیث ساده، دنیای سخن، شماره ۶۲، آبان و آذر ۱۳۷۳
- خاطراتی از فروزانفر، کلک، شماره ۷۵ - ۷۳، فروردین - خرداد
منابع [ویرایش]
- ↑ آرینپور، امیرحسین (۱۳۳۷)، سیر فلسفه در ایران (محمد اقبال لاهوری)، توضیح مترجم، ص ۱۳
- موسوی خوزستانی، جواد، کتاب توسعه، تهران: ۱۳۶۹خ به بعد، جلد ۱۲، ص ۴۶.
- یادنامهٔ امیرحسین آریانپور
- روزنامه ایران
- مقالهشناسی امیرحسین آریانپور
- دانشنامه دانشگستر، موسسه علمی- فرهنگی دانشگستر، ۱۳۸۹. ذیل مدخل آریانپورُ، امیرحسین.
