گمج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

گَمَج یا (به گیلکی: گٚمٚج |gɵmɵj) یک نوع ظرف یا دیگ است که با خاک رس سرخ ساخته می‌شود که در آخر به شکل یک دیگ در می‌آید و در آن انواع غذاهای گیلانی مانند باقلاقاتوق میرزاقاسمی پخت می‌شود. بعضی این دیگ را برعکس کرده و بر روی آن کشتا و نان محلی می‌پزند.[۱] این قابلمه معمولاً با لعاب سبزرنگ ساخته می‌شود. گمج نوعی از ظروف سفالی پرمصرف و پرطرفدار استان گیلان است که همواره به دلیل خواص بی نظیر خود در طبخ و تهیه غذاهای محلی و سنتی نظیر: قیمه، فسنجان، باقلاقاتوق، آبگوشت و… مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفته‌است. در قدیم، که اشیاء فلزی به ندرت کاربرد داشت، گمج بهترین و اساسی‌ترین وسیلهٔ طبخ گیلانیان بوده و هنوز هم مردم گیلان این ظرف را چه برای مصارف آشپزی یا تزیینی مورد استفاده قرار می‌دهند و معتقدند که طبخ خورشت، در آن راحت تر و مطبوع تر است.[۲] درپوش گمج، نوخون نام دارد.

این ظرف درقدیم، در رشت و در فروشگاه‌ها مخصوص وسایل آشپزخانه سنتی و نیز تمام شهرهای گیلان به راحتی یافت می‌شد. امروزه با آمدن ظروف جدید، از استفادهٔ گمج و نوخون، حتی در روستاها نیز کاسته شده‌است. روز بازارها هفتگی در گیلان، مناسب‌ترین محل خرید گمج و نوخون است. با این حال، گمج و نوخون به عنوان سوغات و هدیه به حساب می‌آید.[۳][۴][۵]

مراحل ساخت[ویرایش]

مراحل ساخت این محصول به صورتی است که ابتدا گِل را بر روی چرخ‌های سفالی و به کمک دست شکل می‌دهند و سپس آن را در گوشه ای قرار می‌دهند تا کمی خشک شود، سپس پس از چند روز تمامی محصولات را وارد کوره‌های مخصوص پخت سفال قرار می‌دهند و محصولات سفالی پس از تحمل درجه حرارتی ۱۰۰۰ درجه سانتی گراد، به یک محصول سنتی تبدیل می‌شوند و مجدداً از کوره خارج شده و در گوشه ای قرار می‌دهند تا کمی خنک شوند.

سپس نوبت به لعاب زدن می‌رسد، لعاب پوششی است که بر روی سطح بیرونی و درونی و درپوش گمج زده می‌شود که خود دلیلی بر افزایش دوام و کیفیت این محصول سفالی است. هنگامی که لعاب به‌طور کامل بر روی این محصولات کشیده شود (به طوری که لعاب به انتها و زیر سطح بیرونی آن تجاوز نکند)، مجدداً نوبت به آن می‌رسد که آن‌ها را درون کوره‌های مخصوص پخت سفال قرار داده شود تا لعاب به درجه ای از استحکام و مرغوبیت برسد. رنگ لعاب گمج معمولاً به رنگ سبز است که آن را معمولاً از مخلوط پودر شیشه با قلع و سرب بدست می‌آورند.

انواع آن[ویرایش]

گمج‌های یک مرغی کوچک، دو مرغی متوسط، سه مرغی بزرگ و بزرگ‌تر از آن مخصوص مهمانهای اعیانی است.

معنی لغوی[ویرایش]

گَمَج به معنای دیگ سفالین که در آن خوراک پزند؛ همچنین در زبان گیلکی به انسان‌های کم هوش و کودن نیز گفته می‌شود (به دلیل اندازه بزرگ و محتوی خالی آن)[۶][۷][۸][۱][۹]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ویکی، پارسی. «معنی گمج». پارسی ویکی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.[پیوند مرده]
  2. www.yjc.ir https://www.yjc.ir/fa/news/4038196/گمج-چیست. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  3. اسلوب، به این مطلب چه امتیازی می‌دهید؟ چاپ نویسنده: (۲۰۱۷-۰۴-۱۸). «گمج و نوخون | سیری در ایران». جامع‌ترین پایگاه گردشگری و معرفی جاهای دیدنی ایران | سیری در ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ اوت ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  4. «گمج هنر دست گیلانی ها». مسعود دامغانی. ۲۰۱۹-۰۷-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.[پیوند مرده]
  5. «گمج و نوخون». guilan.irib.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  6. «گمج - دیکشنری آنلاین آبادیس» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). Abadis Dictionary. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.[پیوند مرده]
  7. «معنی گمج - فرهنگ فارسی معین». پرسش و پاسخ تخصصی لام تا کام. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  8. «معنی گمج در فرهنگ معین | جدول یاب». jadvalyab.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  9. «گمج - فرهنگ لغات گیلکی». gdic.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.