پتروسور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پتروسورها
محدودهٔ زمانی: تریاس پسین تا کرتاسه پسین، ۲۲۸ تا ۶۶ میلیون سال پیش
Coloborhynchus piscator jconway.jpg
دیو باستان.[۱]، یکی از بال‌انگشتی‌سانان[۲]
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان[۳]
(طبقه‌بندی‌نشده): شاه‌خزندگان[۴]
راسته: خزندگان بال‌دار[۵]

پتروسورها (به انگلیسی: Pterosaurs) که با نام خزندگان بال‌دار نیز شناخته می‌شوند راسته‌ای از خزندگان هستند که دوران میانه‌زیستی و از دوره تریاس پسین تا آخر کرتاسه پسین در سرتاسر جهان می‌زیستند.[۶] پتروسورهای بال چرمی در حدود ۲۲۸ میلیون سال پیش از خانواده‌ای از شاه‌خزندگان به وجود آمده‌اند و نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده‌شان تمساح‌سانان و پرندگان امروزی هستند.[۷] این جانوران در پایان دوره کرتاسه در جریان رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن به طور کامل منقرض شدند. نخستین سنگواره پتروسور توسط زیست‌شناس ایتالیایی کوسیمو کولینی[۸] در سال ۱۷۸۴ کشف شد.[۶]

واژه‌شناسی[ویرایش]

واژهٔ پتروسور از کلمهٔ یونانی πτερόσαυρος به معنی مارمولک بال‌دار گرفته شده‌است. این جانوران به بال‌انگشتی‌ها (پتروداکتیل‌ها[۹]) نیز معروفند این واژه برگرفته از واژهٔ یونانی πτεροδάκτυλος به معنی بال‌انگشتی است‌.[۶]

ویژگی‌ها[ویرایش]

کتزلکوآتلوس بزرگ‌ترین پتروسور شناخته‌شده

پتروسور نخستین مهره‌دارانی محسوب می‌شوند که قدرت پرواز کردن درشان تکامل پیدا کرد. ظهور بال، استخوان‌های سبک و ماهیچه‌های قوی تغییراتی بود که پتروسورها آن‌ها را به جهت پرواز به دست آوردند. بال‌های این خزندگان از غشایی از پوست، ماهیچه، و دیگر رشته‌های انبساطی از قفسه سینه تا چهار انگشت دراز برجسته تشکیل شده‌است. دامنه اندازه در پتروسورها بسیار زیاد بود و از گونه‌هایی به کوچکی گنجشک تا گونه‌هایی به بزرگی زرافه در میان آن‌ها وجود داشتند. این جانوران به‌طور عمده گوشت‌خوار بودند و بیشتر از حشرات، ماهیان، نرم‌تنان، سخت‌پوستان و مردار تغذیه می‌کرده‌اند.[۶]

در فرهنگ عامه[ویرایش]

در رسانه‌ها از پتروسورها به عنوان دایناسور نام برده می‌شود ولی این موضوع نادرست است، واژه دایناسور به‌طور صحیح و خاص به گروه مشخصی از خزندگان زمینی با یک حالت ایستاده محدود می‌شود؛ بنابراین پتروسورها بعلاوه گروه‌های گوناگونی از خزندگان آبزی همچون (ایکتیوسور[۱۰] پلسیوسور،[۱۱] موساسور[۱۲] دایناسور نیستند.[۶]

درخت تبارزایی[ویرایش]

Pterosauria



Preondactylus



بال‌انگشتی اتریش





پتئینوسور



هودوریخت‌دندانان




پتروسور


دیمورفودون



Parapsicephalus



Novialoidea

کامپیلوگناتوئیدس


Breviquartossa

پوزه‌منقاران




سوردس


Monofenestrata

بالدار ووکونگ




بالدار چانگچنگ


Caelidracones

بی‌دم‌آروارگان


بال‌انگشتی‌سانان
دیرین‌بال‌انگشتی‌سانان

آلمانی‌انگشتان


شانه‌آرواره‌واران

دیوپکفالوس




Ardeadactylus



شانه‌آرواره‌واران







Haopterus


Ornithocheiroidea
Pteranodontia

شب‌خزندگان




Alamodactylus



بالداربی‌دندان‌واران





اژدرهاواران













پانویس[ویرایش]

  1. Coloborhynchus piscator یا Old Devil
  2. Pterodactyloidea
  3. Sauropsida
  4. Archosauria
  5. Pterosauria
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ "Pterosaurs". ویکی‌پدیای انگلیسی. Retrieved 5 November 2008.
  7. «پتروسورها چگونه پرواز می‌کنند؟». دریافت‌شده در ۹ ژوئیه ۲۰۰۹.
  8. Cosimo Collini
  9. pterodactyls
  10. ichthyosaurs
  11. plesiosaurs
  12. mosasaurs