پرش به محتوا

کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی و کسب‌وکار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از مدیریت ارشد کسب‌وکار)

کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار یا مدیریت بازرگانی (به انگلیسی: Master of Business Administration) که به اختصار ام‌بی‌ای ((MBA) مخفف عبارت Master of Business Administration) هم گفته می شود، درجهٔ کارشناسی ارشد در رشته مدیریت و اعلی درجه علمی (مدرک) حرفه‌ای در رشته مدیریت بازرگانی و کسب و کار است.[۱][۲] از اوایل قرن بیستم سازمان‌های سنجش بین‌المللی برای ارزیابی ارزش این دوره‌ها وجود دارد. این دوره برای اولین بار در اواخر قرن نوزدهم در آمریکا طرح‌ریزی شد که حاصل صنعتی شدن این کشور و رویکرد علمی به مدیریت بود.

نگاه اجمالی

[ویرایش]

دوره‌های مدیریت ارشد کسب و کار (MBA) به گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌شوند تا دانشجویان را با جنبه‌های مختلف مدیریت یک کسب و کار همچون حسابداری، بازاریابی، منابع انسانی، مدیریت عملیات، مدیریت تبلیغات و برنامه‌ریزی استراتژیک آشنا سازند.

در آمریکا که برای نخستین بار این دوره‌ها ارائه شد، مدرک ام بی ای به عنوان مدرک نهایی ارائه می‌شود و گذراندن موفقیت‌آمیز و کسب مدرک تحصیلی ام بی ای نیازمند گذراندن در حدود ۶۰ واحد درسی است، که تقریباً دو برابر واحدهای مورد نیاز برای کسب یک فوق لیسانس در رشته اقتصاد، یا امور مالی، یا حسابداری، یا مدیریت، یا بازاریابی است.[۳] در ایران برخی مراکز و موسسات و آموزشگاه‌های بازرگانی و حتی دانشگاه‌ها گواهینامه‌هایی را به این عنوان و به نام دوره‌های کوتاه مدت مدیریت ارشد کسب و کار (MBA) در دوره‌های آموزشی تمام وقت، پاره وقت، کاربردی و از راه دور ارائه می‌کنند، بدون اینکه این مدارک به عنوان مدارج دانشگاهی مورد پذیرش باشد و اعتبار آنها به عنوان مدرک تحصیلی مورد پذیرش قرار گیرد.[۴]

مدیریت راهبردی کسب و کار یا به اختصار "MBA" حاوی دانش و مهارت‌های جدید و کاربردی مدیریت برای حل مسائل و چالش‌های مدیریتی است که می‌تواند دید گسترده‌تری به مدیریت ارائه دهد.

تاریخچه

[ویرایش]

اولین مقطع کارشناسی ارشد کسب و کار در ایالات متحده، در مدرسه کسب و کار تاک (Tuck School of Business)، قسمتی از کالج دارتموث (Dartmouth College)، دایر شد.[۵] تاریخ تأسیس آن به ۱۹۰۰ بر می‌گردد، در حالی که مدرسه تاک اولین مدرسه‌ای بود که مدرک کارشناسی ارشد در علوم تجاری به خصوص کارشناسی ارشد بازرگانی، مولد MBA، اعطا می‌کرد. در ۱۹۰۸ دانشگاه هاروارد (Harvard University) مدرسه مدیریت کسب و کار را برای مقطع کارشناسی ارشد تأسیس کرد؛ که در این مدرسه برای اولین بار در جهان دوره MBA با ۱۵ عضو هیئت علمی به علاوه ۳۳ دانشجوی عادی و ۴۷ دانشجوی خاص ارائه می‌شد.[۶] در سال ۱۹۴۳ مدرسه کسب و کار دانشگاه شیکاگو بوث (University of Chicago Booth School of Business)، اولین دانشگاهی بود که به کارکنان حرفه‌ای، مدیریت کسب و کار اجرایی را ارائه داد،[۷] که اولین پردیس دائمی در سه قاره (شهرهای شیکاگو، لندن و کشور سنگاپور) می‌باشد. این نوع از برنامه درسی امروزه نیز در بسیاری از مدارس ارائه می‌شود. در سال ۱۹۴۶، مدرسه مدیریت جهانی تاندربرد (Thunderbird School of Global Management) اولین مدرسه‌ای بود که MBA را با تمرکز بر روی مدیریت جهانی ارائه داد.[۸] در سال ۱۹۵۰ اولین مدرک MBA در خارج از ایالات متحده توسط مدرسه کسب و کار ریچارد آیوی (Richard Ivey School of Business) در دانشگاه وسترن انتاریو (The University of Western Ontario) در کشور کانادا اعطا شد.[۹] به دنبال آن در سال ۱۹۵۱ دانشگاه پرتوریا (University of Pretoria) در آفریقای جنوبی نیز این مدرک را اعطا کرد.[۱۰] در سال ۱۹۵۵ نیز مؤسسه مدیریت کسب و کار کراچی (Institute of Business Administration, Karachi)، تأسیس شده تحت نظر دانشگاه کراچی (University of Karachi) در پاکستان، با همکاری مدرسه وارتون دانشگاه پنسیلوانیا (Wharton School of the University of Pennsylvania) به عنوان اولین مدرسه کسب و کار آسیایی، مدرک MBA را به مدل ایالات متحده ارائه کرد.[۱۱] در سال ۱۹۵۷ اینسید (INSEAD) اولین مدرسه کسب و کار اروپایی بود که برنامه درسی MBA را اجرا کرد.[۱۲] در ۱۹۸۶، مدرسه کارشناسی ارشد کسب و کار «روی ای. کرامر» (Roy E. Crummer Graduate School of Business) در کالج رولینز (Rollins College) در فلوریدا اولین دوره MBA را ارائه کرد که همهٔ دانشجویان باید در کلاس درس به همراه خود لپ‌تاپ می‌داشتند. استادان، دفعه اول در کلاس درس، لپ‌تاپ‌ها را برای دانشجویان می‌آوردند.[۱۳] مدرک MBA در سراسر جهان توسط دانشگاه‌ها به تصویب رسیده، و همچنین این دوره هم برای کشورهای توسعه یافته و هم برای کشورهای در حال توسعه در دانشگاه‌ها مصوب شده‌است.[۱۴]

هدف اصلی مدیریت ارشد کسب و کار

[ویرایش]

هدف اصلی مدیریت ارشد کسب و کار (MBA) پذیرش فارغ التحصیلان دوره‌های کارشناسی در رشته‌های مختلف (به خصوص رشته‌هایی غیر از مدیریت) و پرورش افرادی است که قادر باشند در زمینه‌های زیر انجام وظیفه نمایند:

  • اداره و راهبری مؤثر و کارآمد سازمان یا یکی از زیر مجموعه‌های آن
  • ایجاد تحول در یک بخش تخصصی سازمان
  • طراحی، هدایت و رهبری تحول در کل سازمان پس از کسب تجارب عملی در مدیریت
  • کارآفرینی با ایجاد فعالیت‌های جدید در درون سازمان یا ایجاد سازمان‌های جدید
  • ارائه خدمات مشاوره‌ای و مطالعاتی در زمینه‌های مدیریتی به مدیران سازمان‌ها

منظور از کسب و کار یعنی کلیه عملیاتی که از تولید تا فروش و خدمات پس از فروش کالا یا خدمات را شامل می‌شود و به صورت مکرر اتفاق می‌افتد.

برای رشته مدیریت ارشد کسب و کار (MBA) حدود ۳۰ گرایش مختلف در کشورهای مختلف تعریف شده‌است. اما چهار گرایش اصلی این رشته که تقریباً در همه دانشگاه‌ها تدریس می‌شوند به شرح زیر است:

  1. بازاریابی و مدیریت فروش (Marketing)
  2. مدیریت مالی و مدیریت موسسات مالی (Finance)
  3. مدیریت تولید و سیستم‌های تولید و پروژه (Operation)
  4. مدیریت منابع انسانی (Human Resources)

امروزه مدیریت ارشد کسب و کار با گرایش‌هایی مانند تجارت الکترونیک، فناوری اطلاعات، مدیریت پروژه و مدیریت عمومی نیز ارائه می‌شود که نشان از انعطاف‌پذیری بالا و نیاز روزافزون به فارغ التحصیلان این رشته‌است.

فارغ التحصیلان این دوره با فراگیری دانش و فنون مدیریت قادر خواهند بود در زمینه‌های ذیل فعالیت نمایند:

  • اداره امور واحدهای ستادی سازمان‌های تولیدی و اجتماعی در جهت کمک به مدیران این سازمان‌ها برای اداره مؤثرتر سازمان‌های خود
  • اداره و راهبری مؤثر و کارآمد یک سازمان یا یک بخش تخصصی از آن نظیر بخش‌های تولید، تحقیق و توسعه، مالی، فروش، پرسنلی و اطلاعات
  • ایجاد تحول در یک بخش تخصصی سازمان با تجدید تشکیلات، رویه‌ها و شیوه‌های اداری آن بخش
  • کارآفرینی در یک سازمان برای شروع فعالیت‌های جدید یا ایجاد و اداره سازمان‌های جدید
  • طراحی تحول در کل یک سازمان و رهبری و هدایت تحولات کلی بعد از کسب تجربیات مدیریتی

نحوه ارزیابی و اعتبار مدارک ام‌بی‌ای

[ویرایش]

با پدید آمدن دوره‌های ام‌بی‌ای در آمریکا، سه سازمان هم مسئول بررسی صلاحیت و کیفیت این دوره‌ها در آن کشور شدند که تأیید هر کدام از این سازمان‌ها لزوماً به مفهوم عضویت یا تأیید سازمان دیگر نیست. قدیمی‌ترین و معتبرترین این سازمان‌ها مؤسسه ارزیابی علمی دانشکده‌های بازرگانی (انگلیسی: Association to Advance Collegiate Schools of Business) یا AACSB است که تقریباً تمامی دانشگاه‌های سطح بالای آمریکا مورد تأیید آن قرار دارند. با این حال این سازمان صرفاً اعتبار پنج درصد از دوره‌های آموزشی ام‌بی‌ای در جهان را تأیید می‌کند.

دو سازمان دیگر به نام‌های انجمن ارزیابی دوره‌ها و دانشکده‌های بازرگانی (ACBSP) و مجمع بین nlkm دانشکده‌های بازرگانی (IACBE) نیز این دوره‌ها را در داخل آمریکا و دیگر کشورهای جهان ارزیابی می‌کنند. مؤسسه ارزیابی علمی دانشکده‌های بازرگانی (AACSB) که از سال ۱۹۱۶ و با عضویت هفده دانشگاه آمریکایی پدید آمد، امروزه بیش از ۷۸۰ دانشگاه را در ۵۳ کشور جهان مورد ارزیابی و تأیید قرار می‌دهد[۱۵]. علاوه بر سازمان‌های فوق اعتبار دوره‌های آموزشی و مدارک علمی به تأیید سازمان‌های محلی و ملی کشورهای متبوع می‌رسد.

جستارهای وابسته

[ویرایش]

منابع

[ویرایش]
  1. "Getting Your Master's Degree". Peterson's. 6 December 2013. Archived from the original on 10 October 2014. Retrieved 6 October 2014. A master's degree comes in only two options: a professional, or "terminal" master's degree, or an academic master's degree...A terminal degree is a means to an end; it will prepare you for entrance into a specific type or group of jobs. A terminal degree implies there is no need for any further education, thus the word "terminal." Degrees from professional master's programs are usually marked by specific initials that denote their area of specialty, such as a Master of Business Administration (M.B.A) or Master of Library Science (M.L.S.) degree...Conversely, an academic degree centers on research and scholarly studies in a specific area. These degrees are more likely to lead to continued education at the doctoral level where you can specialize in a very specific area of that field...
  2. Maier, Christopher (2005). Complete Book of Graduate Programs in the Arts and Sciences. New York: Random House. p. 4. ISBN 0-375-76432-1. "PhD" and "terminal degree" are not synonymous. A number of master's degrees lead students directly to, well, the end of the formal educational line. One such example is the MFA, which is earned by practicing artists in fields such as creative writing, visual arts, and theater. In the world of business administration degrees, an MBA is terminal. Although a little research might turn up a handful of PhD options in the creative arts or business, these are different monsters; they don't take away from the fact the person with the MFA or the MBA has a terminal degree.
  3. cemarng (۲۰۱۸-۰۷-۲۶). «History of Master of Business Administration». Centre for Enterprise Management and Research (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۱۸.
  4. «خبرگزاری فارس - MBA و DBA ارزش ندارد+سند». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۳-۱۲-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۱۸.
  5. Tuck School of Business | History بایگانی‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine. Tuck.dartmouth.edu. Retrieved on 2013-07-26.
  6. History - About Us - Harvard Business School بایگانی‌شده در ۱۸ فوریه ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine. Hbs.edu. Retrieved on 2013-07-26.
  7. Key Facts | The University of Chicago Booth School of Business بایگانی‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Chicagobooth.edu. Retrieved on 2013-07-26.
  8. International Business School & MBA Programs | Thunderbird School of Global Management بایگانی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Thunderbird.edu. Retrieved on 2013-07-26.
  9. Richard Ivey School of Business بایگانی‌شده در ۱۵ مه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine page showing awarding of first MBA in 1950, one year ahead of the University of Pretoria's claim
  10. University of Pretoria بایگانی‌شده در ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۶ توسط Wayback Machine page claiming to have awarded the first MBA outside of America
  11. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ اوت ۲۰۱۳.
  12. Insead MBA
  13. "Rollins information" (PDF). Archived from the original (PDF) on 10 May 2011. Retrieved 17 August 2013.
  14. McIntyre, John R. and Ilan Alon, eds. (2005), Business and Management Education in Transitioning and Developing Countries: A Handbook, Armonk, NY: ME Sharpe.
  15. "Global Business Education Network | AACSB". www.aacsb.edu (به انگلیسی). Retrieved 2023-11-18.