آزادسازی خرمشهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از فتح خرمشهر)
پرش به: ناوبری، جستجو
نبرد خرمشهر
بخشی از جنگ ایران و عراق
Capture in Khorramshahr.jpg
در جریان فتح خرمشهر ۱۹٬۰۰۰ نیروی عراقی (افسر، درجه‌دار و سرباز) به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند[۱]
زمان ۴ آبان ۱۳۵۹ تا ۳ خرداد ۱۳۶۱
مکان خرمشهر، استان خوزستان، جنوب غرب ایران
نتیجه فتح خرمشهر به دست نیروهای ایرانی و بازگرداندن نیروهای عراقی به پشت مرزهای بین‌المللی
علت جنگ تهاجم نظامی عراق و اشغال خرمشهر به مدت ۵۷۸ روز
جنگندگان
Flag of Iran.svgایران Flag of Iraq.svgعراق
فرماندهان
علی صیاد شیرازی
محسن رضایی
مسعود بختیاری
حسن باقری
مسعود منفرد نیاکی

جعفر سلجوقی تنها

ناخدا هوشنگ صمدی کلخورانی
احمد زیدان
صلاح القدحی
جواد شیطنح
مسا عبدالجلیل
نیروها
۷۰٬۰۰۰ سرباز ۷۰٬۰۰۰ سرباز
تلفات
۳۰٬۰۰۰ کشته و زخمی ۱۵٬۰۰۰ کشته و زخمی

۱۵٬۰۰۰–۱۹٬۰۰۰ اسیر
نابودی ۵۵۰ تانک و خودروی زرهی
غنیمت رفتن ۱۰۵ تانک و خودروی زرهی

آزادسازی خرمشهر یکی از مهم‌ترین اهداف عملیات بیت المقدس در دوره جنگ ایران و عراق بود که پس از ۵۷۸ روز اشغال در روز سوم خرداد سال ۱۳۶۱[۲][۳] صورت گرفت. این عملیات توسط ارتش جمهوری اسلامی ایران (به فرماندهی علی صیاد شیرازی) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (به فرماندهی محسن رضایی) انجام گرفت. فتح خرمشهر بازتاب جهانی داشت و عراق با از دست دادن خرمشهر از نظر سیاسی تکیه‌گاهش را برای مذاکره از دست داد.[۴] این واقعه از لحاظ نظامی نقطه عطفی در تاریخ جنگ ایران و عراق شناخته می‌شود.[۴] به همین دلیل از آن روز به عنوان نمادی از پیروزی، مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن یاد می‌شود.[۵] شورای عالی انقلاب فرهنگی سوم خرداد را به عنوان روز مقاومت، ایثار و پیروزی در تقویم رسمی ایران نامگذاری کرده‌است.[۶]

با آزادی خرمشهر، ایران توانست بیشتر اراضی اشغال شده از سوی عراق در ابتدای جنگ را بازپس بگیرد و دست بالا را در موقعیت نظامی و تبلیغاتی قرار دهد.[۷]

اسکناس ۲۰۰ تومانی، با تصویر رزمندگان ایرانی بعد از بازپس‌گیری خرمشهر

جنگ ایران و عراق[ویرایش]

جنگ ایران و عراق به طور کلی به دو مقطع تقسیم می‌شود، مقطع اول مربوط به آغاز جنگ تا آزاد سازی خرمشهر است که استراتژی ایران نظامی و با هدف بیرون راندن عراق از خاک کشور بود و مقطع بعدی مربوط به پس از آزاد سازی خرمشهر است که استراتژی ایران دوگانه بود.[۸]

آن طور که صیاد شیرازی نقل می‌کند، استراتژی پس از آزادی خرمشهر استراتژی سیاسی شد و شامل انجام یک عملیات نظامی برای تحقق صلح و با استفاده از عملیات نظامی برای آنکه بتوان از طریق دیپلماسی جنگ را تمام کرد. به عبارت دیگر تصمیم بر آن بود تا عملیات نظامی به عنوان ابزاری در خدمت دیپلماسی قرار گیرد. این استراتژی سیاسی بود ولی هدف عملیات و جنگ نبود بلکه هدف حمایت از سیاست خارجی بود.[۸]

علی صیاد شیرازی پس از پس‌گیری خرمشهر

نبرد شهری خرمشهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: نبرد خرمشهر

مقاومت نیروهای ایرانی[ویرایش]

پس از حمله نیروهای عراقی به خرمشهر یک گردان از تکاوران دریایی ارتش به فرماندهی هوشنگ صمدی و گردان دژ خرمشهر به فرماندهی سرهنگ علی قمری و دانشجویان دانشگاه افسری امام علی به فرماندهی حسین حسنی سعدی در کنار آنها و همچنین تعدادی از نیروهای سپاه خرمشهر به همراه محمد جهان‌آرا از جمله افرادی هستند که در برابر چند لشکر عراقی ایستادگی کردند و ۳۵روز با جنگ خانه به خانه و مقاومت سرسختانه دشمن بعثی را پشت دروازه‌های خرمشهر نگه داشتند.[نیازمند منبع]

آغاز عملیات پس‌گیری[ویرایش]

در پی آغاز عملیات بیت‌المقدس در نیمه شب دهم اردیبهشت سال ۱۳۶۱ چند هدف عمده استراتژیک و تاکتیکی از جانب نیروهای ایرانی دنبال می‌شد این اهداف عبارت بودند از:

  • بیرون راندن نیروهای متجاوز به پشت مرزهای بین‌المللی
  • نشان دادن برتری قدرت سیاسی-نظامی و اجتماعی جمهوری اسلامی به عراق و حامیان او در منطقه
  • انهدام نیروهای متجاوز در منطقه بین غرب کارون تا خط مرزی
  • آزادسازی خرمشهر از اشغال متجاوزین[۲]

آزاد سازی خرمشهر در حقیقت از اهداف مرحله چهارم عملیات بیت‌المقدس بود. در ساعت ۲۲:۳۰ شامگاه شنبه، ۱ خردادماه ۱۳۶۱، مرحله چهارم این عملیات با اعلام رمز «یا محمدبن‌عبدالله»، از بی‌سیم فرماندهی قرارگاه مرکزی کربلا به واحدهای عمل‌کننده، با هدف آزادسازی خرمشهر آغاز شد.[۹] در پایان این نبرد علاوه بر پایان بخشیدن به ۱۹ ماه اشغال بخشی از حساس‌ترین مناطق خوزستان و آزادسازی خرمشهر، ضربه‌ای سنگین به توان رزمی و روحیه نیروهای عراقی وارد آمد.[۱۰] در جریان آزادسازی خرمشهر حدود ۱۶ هزار نیروی عراقی کشته و زخمی شدند و همچنین ۱۹ هزار نفر نیروی عراقی به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند.[۱۱]

تلفات[ویرایش]

در جریان آزادسازی خرمشهر حدود ۱۶ هزار نیروی عراقی کشته و زخمی شده و همچنین ۱۹ هزار نفر نیروی عراقی به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند.[۱۲] در جریان عملیات ۲۶ روزه بیت‌المقدس که به آزادی خرمشهر انجامید ۳۰٬۰۰۰ نفر از رزمندگان ایرانی کشته و زخمی (۴٬۴۶۰ شهید سپاه و ۱٬۰۸۶ شهید ارتش و ۲۴ هزار مجروح) شدند.[۱۳]

شادی پس از آزادسازی[ویرایش]

پس از آزادسازی خرمشهر رزمندگان ایرانی در مسجد جامع خرمشهر نماز اقامه کردند. خبر آزادسازی خرمشهر باعث خوشحالی مردم ایران شد و مردم این شادی را با ریختن به خیابان‌ها جشن گرفتند.[۱۲]

سید روح‌الله خمینی در ۳ خرداد ۱۳۶۱ پیامی به مناسبت آزادسازی خرمشهر خطاب به مردم ایران صادر کرد. در اولین بخش این بیانیه آمده است: 'خرمشهر را خدا آزاد کرد'

با تشکر از تلگرافاتی که در فتح خرمشهر به اینجانب شده است، سپاس بی‌حد بر خداوند قادر که کشور اسلامی و رزمندگان متعهد و فداکار آن را مورد عنایت و حمایت خویش قرار داد و نصر بزرگ خود را نصیب ما فرمود.[۱۴]

شادمانی مردم ایران پس از شنیدن حبر آزادی خرمشهر

ادامه جنگ پس از آزادسازی[ویرایش]

پس از این عملیات، نیروهای نظامی، به خصوص ارتش ایران، انگیزه کمتری برای ادامه جنگ داشتند. استدلال آنها این بود که هدف از جنگ بیرون راندن عراق بوده و ادامه آن و نفوذ به داخل این کشور «کشورگشایی است». به نظر می‌رسد که شخص روح‌الله خمینی نیز در مورد ادامه جنگ تردید داشته است.[۷]

اما نظر برخی فرماندهان جنگ مانند قاسمعلی ظهیرنژاد (رئیس وقت ستاد مشترک ارتش) و محسن رضایی این بود که به جهت دریافت غرامت، باید تا کنار شط العرب (اروندرود) پیش‌روی شود. نظر محسن رضایی این بود که در آن مقطع، با پذیرش آتش‌بس از سوی ایران تش بس با عراق، جنگ ۵۰ سال به درازا می‌کشید.[۱۵] (البته او بعدها عنوان می‌کرد که ادامه جنگ، تنها در صورت عمل نکردن عراق به تعهدات خود عملی درست می‌بود.[۷])

استدلال رهبران نظامی بر این بود که با آن شکست، بیش از ۵۰ درصد توان ارتش عراق از بین رفته و یک حمله دیگر می‌تواند آخرین ضربه به حکومت نیمه جان صدام باشد. در نهایت با اعلام موافقت اکبر هاشمی رفسنجانی با نظر این دسته از فرماندهان، نظر مساعد روح‌الله خمینی جلب شد.[۷]

بر همین اساس در روز یکم تیرماه سال ۱۳۶۱ سید علی خامنه‌ای، رئیس وقت شورای عالی دفاع ملی و رئیس‌جمهور، در دیدار با گروهی از روحانیان و مبلّغان اعلام کرد:[۱۶]

"به مردم باید گفته شود که با فتح خرمشهر و حتی فتح دیگر شهرها، جنگ تمام نخواهد شد، زیرا تا زمانی که متجاوز تنبیه نشده است، مبارزه ادامه خواهد داشت."

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «نیروهای دشمن داخل منطقه خرمشهر»(فارسی)‎. مؤسسه راسخون. بازبینی‌شده در 27 می 2013. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «فتح خرمشهر»(فارسی)‎. وب‌گاه آفتاب. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷. 
  3. «فتح خرمشهر نمادی ماندگار از پیروزی فرهنگ ایثار و مقاومت است»(فارسی)‎. ایران آنلاین. بازبینی‌شده در ۵ خرداد ۱۳۹۶. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «فتح خرمشهر نقطه عطف تاریخ معاصر ایران است». بولتن نیوز. 
  5. «آزاد سازی خرمشهر نمادی از یک پیروزی بزرگ در سایه اتحاد ملی است»(فارسی)‎. خبرگزاری مهر. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷. 
  6. «متن مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی»(فارسی)‎. وب‌گاه شورای عالی انقلاب فرهنگی. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ حسین باستانی-بی‌بی‌سی. «بازخوانی یک پرونده ۳۵ ساله: ادامه جنگ بعد از آزادی خرمشهر». بی‌بی‌سی فارسی. ۳ خرداد ۱۳۹۶. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «چرا بعد از فتح خرمشهر جنگ تداوم یافت؟»(فارسی)‎. وب‌گاه محسن رضایی. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷. 
  9. «روایت «فتح خرمشهر» از زبان فرمانده سپاه». همشضهری آنلاین. 
  10. «سالروز فتح خرمشهر»(فارسی)‎. خبرگزاری ایرنا. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷. 
  11. «سوم خرداد سالروز فتح خرمشهر مبارک». بهزیستی استان گلستان. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «آشنایی با عملیات بیت‌المقدس (فتح خرمشهر)». همشهری آنلاین. 
  13. «شنوندگان عزیز توجه فرمایید، خرمشهر آزاد شد». شهرآرا آنلاین. 
  14. a.s[19. ««فتح خرمشهر، نصر بزرگ»» (PDF). روزنامه گسترش، ۳ خرداد ۱۳۸۸. ۱۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در یکشنبه 13/02/1388. بازبینی‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۰۹. 
  15. ولایتی، علی اکبر. تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق بر جمهوری اسلامی ایران. ایران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۲۴ اسفند ۱۳۹۲. ص ۲۱۰. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۳۰-۴۶۹-۹. 
  16. ولایتی، علی اکبر. تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق بر جمهوری اسلامی ایران. ایران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۲۴ اسفند ۱۳۹۲. ص ۱۴۱. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۳۰-۴۶۹-۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]