علی میرزا خان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
علی میرزا خان
شاهزاده ایران
هم‌نشین روزا فون سملین
فرزند(ها) یحیی
یوسف
نام کامل
مصطفی علی میرزا خان
بعداً: یوهان یوزف سملینی
خاندان افشار
پدر نادرشاه
زادروز ۱۷۳۶
اصفهان
مرگ ۱۸۲۴
مودلینگ، اتریش
دین و مذهب مسیحی

علی میرزا خان یا «مصطفی علی میرزا خان»، با نام و لقب اشرافی اتریشی «Freiherr Johann Joseph von Semlin» (بارون یوهان یوزف سملینی)، زاده ۱۷۳۶ م (۱۱۱۵ خورشیدی) [در برخی منابع: ۱۷۳۰ م (۱۱۰۹ خورشیدی)] در اصفهان، درگذشت ۱۳ فوریه ۱۸۲۴ م (۲۳ بهمن ۱۲۰۲ خ) در مودلینگ در حومه وین اتریش، به گفته تاریخ نگاران اروپایی فرزند کوچک نادرشاه است. در دانشنامه بروک‌هاوس، نسخه سال ۱۸۸۸ و دانشنامه مایر چاپ ۱۸۶۵ (هردو آلمانی) در مقاله نادرشاه چنین آمده: … پس از قتل نادرشاه، یکی از فرزندان او به نام علی میرزا خان که نادرشاه اورا برای پادشاهی هندوستان تعیین کرده بود، توسط یاران وفادار نادرشاه نجات داده شده و نزد حاکم اتریش، ملکه "ماریا ترزا" برده و به او سپرده می‌شود. ماریا ترزیا این پسر را پس از بررسی مدارک همراه و برخی تحقیقات، به همراه نشان و پرچم ویژه خاندان «بارون فون سملین» "Johann Joseph Freiherr von Semlin" می‌نامد.[۱] پس از مدتی ملکه آن پسر ۱۰ ساله را در تاریخ ۱۰ مارس ۱۷۵۵ به همراه بارون کوتک (یا چوتک) به اردویی در شهر گراتس می‌فرستد تا در آنجا زبان آلمانی، آیین و رسم‌های اروپا را فراگیرد. علی میرزا خان در ۲۵ ژانویه ۱۷۵۶ در گراتس به عنوان مسیحی کاتولیک غسل داده شد. او پس از دو سال به وین بازگشت.

زندگی‌نامه[ویرایش]

علی میرزا خان پس از آموزشهای لازم در دانشگاه جنگ وین به ارتش اتریش وارد شد و به مرور زمان به درجات بالا رسید. او برای مدتی به ارتش روسیه ملحق و در جنگ هفت ساله شرکت نمود و در انتها نایل به دریافت درجه افتخار گشت.[۲] او در جنگ توسط ارتش پروس اسیر شد و چون در هنگ (یا گردان؟) خود به شاهزاده ایرانی معروف بود و او را چنین خطاب می‌کردند پادشاه پروس فریدریش دوم از وجود او مطلع گشت و او را به قصر خود فراخواند. او پس از چند روز گفتگو با علی میرزا اورا به همراهی چند سرباز نزد مادر تعمیدیش ملکه اتریش بازگرداند. علی میرزا خان در این جنگ دوبار مجروح شده بود و مدتی بعد در سال ۱۷۹۲ م به همین خاطر با حقوق ۸۱۰ گولدن اتریش (فلورن) در ماه، با درجه سرگردی بازنشست شد. علی میرزا خان در سنین کهولت معروفیت چشمگیری در شهر یافته بود و از رجال شهر محسوب می‌شد. به همین خاطر دولت فرانسه متوجه اوشد و سفیر ناپلئون بناپارت به فرمان شاه به او رجوع کرده از او خواست که حق سهمی خود را نسبت به تاج و تخت ایران به ناپلئون واگذار کند. او در جواب گفت، نه او و نه فرزندانش حتی خواب تخت طاووس (نادری) را نیز نمی‌بینند و اگر کوچکترین حقی هم نسبت به تاج و تخت ایران می‌داشت آن را به پادشاه (فرانتس) واگذار می‌کرد که حتی در سنین کهولت نیز حامی اوست.[۳]

علی میرزا خان تا آخر عمر قبض حقوق بازنشستگی خود را با نام علی میرزا خان امضا می‌کرد. او و همسر ترک تبارش «روزا فون سملین» که او نیز نجیب زاده اتریشی شده بود، دو پسر به نام‌های یحیی و یوسف داشتند (احتمالاً از همسر قبلی علی میرزا خان) که هردو در بزرگسالی به ارتش اتریش ملحق شدند. سرنوشت دو فرزند روشن نیست. در برخی منابع گفته شده که فرزند بزرگتر در خانه مجروحان جنگی وین ماندگار شد و به روایتی دیگر این دو پسر بعدها به آلمان مهاجرت کردند.

مرگ[ویرایش]

او تقریباً در ۹۰ سالگی بخاطر کهولت در شهرک مودلینگ، در نزدیکی وین فوت کرد و طبق خواسته وی در باغ خانه اش به خاک سپرده شد. بنا بر وصیت‌نامه علی میرزا خان، به هر فرد فقیری که در خاک‌سپاری او شرکت داشت ۵ گولدن و بخشی دیگر از دارایی او به «خانه معلولان» (یا مجروحان جنگی) شهر وین داده شد.

توضیح[ویرایش]

سملین (گویش آلمانی) از سال ۱۹۴۵م با نام زمون (Zemun) بخشی از شهر بلگراد پایتخت صربستان است.

منابع[ویرایش]

  • کتاب تبارشناسی نجیب‌زاده‌ها Genealogisches Handbuch des Adels, Adelslexikon جلد ۱۳ صفحه ۲۹۳ لیمبورگ/آلمان سال ۲۰۰۲ م
  • احمد صابری، مقاله «شاهزاده ایرانی در وین» در مجله TAWAN (توان) , ارگان کانون مهندسین ایرانی (اتریش). شماره دوم سال ۲۰۰۰ صفحه ۸ با یافته‌هایی از دفتر متوفیات شهر وین/اتریش
  • مجموعه کتابی «روزنامه‌های مونیخ در باب جنگ، صلح و امورات کشوری داخل و خارج»، نسخه ۱۱ دسامبر سال ۱۷۴۷ صفحه ۷۹۲
  • Johann Joseph Freiherr von Semlin فرهنگ زندگی نامه شاهان اتریش. چاپخانه دولتی وین. سال ۱۸۷۷ م صفحه ۸۲ [در اینجا آمده: ...زاده هندوستان (که اشتباه است) فرزند نادرشاه پادشاه ایران]
  • تارنمای eslam.de، مقاله Baron von Semlin به زبان آلمانی
  • تارنمای تبار شناسی، بخش ایران / افشاریه به زبان انگلیسی