عادت بلوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خورشید پیریت (یا دلار) در خمیرهٔ شیل چند لایه. بین لایه‌های شیل با فاصله تنگ، سنگدانه‌ها مجبور به رشد به صورت فشرده و تابشی جانبی شدند. در شرایط عادی، پیریت مکعب یا پنج‌ضلعی دوازده‌وجهی تشکیل می‌دهد.
گوتیت جایگزین مکعب‌های پیریت

عادت کریستالی در کانی‌شناسی ویژگی شکل خارجی یک بلور یا یک گروه بلوری است. عادت یک بلور توصیفی از شکل کلی و ساختار بلوری آن است، به علاوه اینکه هر شکل چگونه توسعه یافته‌است.

تشخیص این عادت ممکن است به شناسایی یک ماده معدنی کمک کند. هنگامی که وجوه به علت رشد غیرشلوغ به خوبی رشد کنند، بلور شکل‌دار نامیده می‌شود، بلور با وجوه تا حدودی توسعه‌یافته زیر وجهی، و بلور با وجوه کریستالی توسعه نیافته بی‌شکل نامیده می‌شود. محور بلند یک کریستال کوارتز شکل‌دار معمولاً عادت منشوری شش وجهی با وجوه روبه‌رو موازی دارد. سنگدانه‌ها می‌توانند از تک‌کریستال‌ها با دانه‌های شکل‌دار تا بی‌شکل تشکیل شوند. چیدمان بلورها در سنگدانه می‌تواند مشخصه کانی‌های خاصی باشد. به عنوان مثال، مواد معدنی مورد استفاده برای عایق آزبست اغلب در یک عادت فیبری به شکل توده‌ای از الیاف بسیار ظریف، رشد می‌کنند.[۱][۲]

اصطلاحاتی که توسط کانی شناسان برای گزارش عادات کریستالی استفاده می‌شود، ظاهر متداول یک کانی آرمانی را توصیف می‌کند. تشخیص عادت می‌تواند به شناسایی کمک کند زیرا برخی از عادت‌ها مشخصه هستند. با این حال، بیشتر کانی‌ها به دلیل شرایط در طی تبلور، عادت‌های آرمانی از خود نشان نمی‌دهند. بلورهای شکل‌دار که در شرایط غیرشلوغ و بدون دانه‌های کریستالی مجاور تشکیل می‌شوند، رایج نیستند. اغلب وجوه، به‌طور ناچیزی روبه‌روی دانه‌های مجاور شکل می‌گیرند یا شکل نمی‌گیرند و عادت این کانی ممکن است به راحتی قابل تشخیص نباشد.[۱]

عوامل مؤثر[ویرایش]

عوامل مؤثر بر عادت عبارتند از: ترکیبی از دو یا چند شکل بلوری، ردپای ناخالصی‌های موجود در طی رشد، شرایط دوقلویی و رشد کریستال (یعنی گرما، فشار، و فضا)، و گرایش‌های خاص رشد مانند شیارهای رشد. مواد معدنی متعلق به یک سیستم کریستالی یکسان لزوماً عادت مشابهی را نشان نمی‌دهند. برخی از عادات یک ماده معدنی منحصر به گوناگونی و موقعیت آن است: برای مثال، در حالی که بیشتر یاقوت‌های کبود بلورهای بشکه‌ای شکل کشیده را تشکیل می‌دهند، نمونه‌هایی که در مونتانا یافت می‌شوند بلورهای محکم جدولی را تشکیل می‌دهند. معمولاً عادت اخیر فقط در یاقوت دیده می‌شود. یاقوت کبود و یاقوت سرخ هر دو گونه‌هایی از یک کانی به نام کرندوم هستند.

برخی از کانی‌ها ممکن است جایگزین سایر کانی‌های موجود شوند و در عین حال عادت اصلی خود را حفظ کنند، این فرایند جایگزینی شبه شکل نامیده می‌شود. یک نمونه کلاسیک کوارتز چشم ببر است که آزبست کروسیدولیت با سیلیس جایگزین شده‌است. در حالی که کوارتز معمولاً کریستال‌های منشوری (کشیده و منشور مانند) را تشکیل می‌دهد، در چشم ببر، کروسیدولیت عادت رشته‌ای (فیبری) اولیهٔ خود را حفظ می‌کند.

نام عادت‌های کریستالی برگرفته از:

  • وجه‌های کریستالی غالب (منشور–منشوری، هرم–هرمی، و پیناکوئید – پهن)
  • شکال‌های کریستالی (مکعبی، هشت وجهی، دوازده وجهی)
  • تجمع کریستال‌ها یا سنگدانه‌ها (فیبری، خوشه‌انگوری، تابشی، توده‌ای)
  • ظاهر کریستالی (برگی / لایه ای، دندریتی، تیغه‌ای، سوزنی، عدسی شکل، جدولی (قرص شکل))

فهرست[ویرایش]

عادت[۳][۴][۵] تصویر توضیح مثال
سوزنی Natroliteinde1.jpg ناترولیت سوزنی‌مانند، بلند، باریک یا مخروطی ناترولیت، روتیل[۶]
بادامی Large native copper amygdule (Mesoproterozoic, 1.05-1.06 Ga; Ahmeek Mine, Ahmeek, Upper Peninsula of Michigan, USA) 1 (17307955385).jpgمس آزاد مثل بادام جاسازی‌شده هولاندیت، زیرکُن زیروجهی
تیغه‌ای
Actinolite-247712.jpg
اکتینولیت
تیغه‌مانند، بلند، و پهن کیانیت، اکتینولیت
خوشه‌انگوری یا کروی
Malachite-47496.jpg
مرمر سبز
انگور مانند، توده‌های نیمکره‌ای هماتیت، پیریت، مرمر سبز، اسمیت زونیت، همی‌مورفیت
ستونی
Gfp-Gypsum-v-selenite.jpg
سلنیت (سنگ‌گچ)
مشابه فیبری: منشورهای بلند و باریک اغلب با رشد هم‌راستا کلسیت، سنگ‌گچ/سلنیت
تاج خروس
MarcassiteII.jpg
مارکارسیت
بلورهای پوسته پوسته یا جدولی جمع شده با فاصله نزدیک باریتین، مارکارسیت
مکعبی
Fluorite and sphalerite J1.jpg
فلوئوریت
مکعبی شکل پیریت، گالن، سنگ نمک
دندریتی یا درختی
Pyrolusite dendritic.jpg
پیرولوزیت
درخت مانند، انشعاب در یک یا چند جهت از نقطه مرکزی رومانشیت، منیزیت، مس آزاد
دوازده وجهی
GarnetCrystalUSGOV.jpg
نارسنگ
دوازده‌لوزوجهی، ۱۲گوشه نارسنگ
حفره‌ای یا پوسته‌ای
Apophyllite-(KF)-Stilbite-Ca-Heulandite-Ca-226327.jpg
کوارتز
مجموعه ای از کریستال‌های کوچک که یک سطح یا حفره را می‌پوشانند یوواروویت، مرمر سبز، آزوریت
هم‌ریختی آینه‌ای
Gypsum-251119.jpg
سنگ گچ
عادت تصویر آینه‌ای (یعنی دوقلویی کریستالی) و ویژگی‌های نوری؛ کریستال‌های راست و چپ کوارتز، پلاژیوکلازها، استورولیت
هم‌بعد، مستحکم
Natroapophyllite-Stilbite-Ca-pkn64c.jpg
آپوفیلیت
طول، عرض، و ضخامت تقریباً برابر الیوین، نارسنگ
رشته‌ای (فیبری)
Byssolite France.jpg
اکتینولیت
منشورهای بسیار باریک سرپانتین، ترمولیت (یعنیپنبه نسوز)
نخی یا مویرگی
Millerite in geode (Hall's Gap, Kentucky, USA).jpg
میلریت
مومانند یا نخ‌مانند، فوق‌العاده خوب بسیاری از زئولیت‌ها
متورق یا مینایی یا لایه‌لایه
Lepidolite-208658.jpg
لپیدولیت
ساختار لایه ای، تفکیک به ورقه‌های نازک موسکویت،

بیوتیت

دانه‌ای
Mineraly.sk - bornit.jpg
بورنیت
سنگدانه‌هایی از بلورهای بی‌شکل در خمیره بورنیت، شئلیت
هم‌ریخت
HemimorphiteMexique.jpg
همی مورفیت
کریستال دو انتهایی با دو شکل انتهای متفاوت همی مورفیت، البائیت
شش‌وجهی
Corundum-243453.jpg
کرندوم
شش ضلعی شکل کوارتز، هانکسیت
بلورهای قیف
Halite 1.jpg
سنگ نمک
مانند مکعب، اما قسمت‌های بیرونی مکعب‌ها سریع‌تر از قسمت‌های داخلی رشد می‌کنند و یک فرورفتگی ایجاد می‌کنند سنگ‌نمک، کلسیت، بیسموت مصنوعی
پستان‌مانند
Malachite 2(République Démocratique du Congo).jpg
مرمر سبز
پستان‌مانند؛ سطح تشکیل شده از اشکال کروی جزئی متقاطع، نسخه بزرگتر از دانه‌های خوشه‌انگوری، همچنین لایه‌های متحدالمرکز مرمر سبز، هماتیت
توده‌ای یا فشرده
Turquoise with quartz.jpg
فیروزه
بی‌شکل، بدون شکل کریستالی خارجی متمایز لیمونیت، فیروزه، شنگرف، زرنیخ سرخ
گره‌گره
Quartz-282339.jpg
سنگ یمانی
رسوب به شکل تقریباً کروی با برآمدگی‌های نامنظم سنگ یمانی
هشت‌وجهی
Rough diamond.jpg
الماس
هشت وجهی (دو هرم پایه به پایه) الماس، مگنتیت
پهن
Wulfenite-Mimetite-232971.jpg
ولفونیت
پیناکوئید برجسته، تخت، قرص مانند ولفونیت
پر مانند
Aurichalcite-24456.jpg
آوری کلسیت
فلس‌های ریز و پر مانند آوری کلسیت، بولانژریت، مترامیت
منشوری
Tourmaline02.jpg
تورمالین
دراز، منشور مانند: وجوه کریستالی به خوبی توسعه یافته موازی با محور عمودی تورمالین، گوشنیت
شبه‌شش‌ضلعی
Aragonite - Enguidanos.jpg
آراگونیت
ظاهر شش ضلعی به دلیل دوقلویی حلقوی آراگونیت، کریزوبریل
تابشی یا شعاعی یا واگرا
Barite-Stibnite-tmu27a.jpg
استیبین
تابش به بیرون از یک نقطه مرکزی بدون تولید ستاره (کریستال‌ها معمولاً از هم جدا هستند و طول‌های متفاوتی دارند) استیبین
قلوه‌ای یا گل‌کلمی
Mottramite-Cuprite-133541.jpg
مترامیت
توده‌های متقاطع کلیه شکل هماتیت، پیرولوزیت، گرینوکیت
مشبّک
Cerussite - Nakhlak mine, Anarak, Esfahan, Iran.jpg
سروزیت
بلورهایی که توده‌های شبکه مانند را تشکیل می‌دهند سروزیت
گلبرگی یا عدسی (بلورهای عدسی شکل)
Roses des Sables Tunisie.jpg
رز صحرا (باریتین)
پهن، تابش دانه‌های گل‌رز مانند سنگ گچ، باریتین (رز صحرا)
پروانه‌ای
Titanite crystals on Amphibole - Ochtendung, Eifel, Germany.jpg
تیتانیت
گوه‌ای تیتانیت
استالاکتیت
Malachite-mals03a.jpg
مرمر سبز
شکل‌گیری به صورت استالاکتیت یا استالاگمیت؛ استوانه ای یا مخروطی شکل کلسیت، گوتیت، مرمر سبز
ستاره‌ای
Pyrophyllite-118706.jpg
پیروفیلیت
دانه‌های ستاره‌مانند و شعاعی که از یک نقطه ستاره‌مانند تابش می‌کنند تا کره‌های درشت تولید کنند (کریستال‌ها از هم جدا نیستند و طول‌های مشابهی دارند) پیروفیلیت، آراگونیت، واولیت، خورشیدهای پیریت
مخطط
Pyrite-43055.jpg
پیریت
نه به خودی خود یک عادت، بلکه وضعیت خطوطی است که می‌توانند روی سطوح بلوری خاصی روی برخی مواد معدنی رشد کنند تورمالین، پیریت، کوارتز، فلدسپات، اسفالریت
جدولی (همچنین ریشه‌دار یا قالب‌دار)
Oligoclase-4jg47a.jpg
اولیگوکلاز
درازتر از هم‌بعد، کمی بلندتر از پهن، تخت به شکل قرص فلدسپات، توپاز
چهاروجهی
Tetrahedrite-Chalcopyrite-Sphalerite-251531.jpg
تترائدریت
بلورهای چهاروجهی شکل تترائدریت، لعل، مگنتیت
برگ گندم
Stilbite-20450.jpg
استیلبیت
سنگدانه‌هایی شبیه به آرد گندم دست درو استیلبیت

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Klein, Cornelis, 2007, Minerals and Rocks: Exercises in Crystal and Mineral Chemistry, Crystallography, X-ray Powder Diffraction, Mineral and Rock Identification, and Ore Mineralogy, Wiley, third edition, شابک ‎۹۷۸−۰۴۷۱۷۷۲۷۷۴
  2. Wenk, Hans-Rudolph and Andrei Bulakh, 2004, Minerals: Their Constitution and Origin, Cambridge, first edition, شابک ‎۹۷۸−۰۵۲۱۵۲۹۵۸۷
  3. "What are descriptive crystal habits". Archived from the original on 2017-07-07. Retrieved 2009-04-06.
  4. Crystal Habit بایگانی‌شده در ۲۰۰۹-۰۴-۱۲ توسط Wayback Machine
  5. «Habit». Gemstone Buzz (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۲.
  6. Hanaor, D.A.H; Xu, W; Ferry, M; Sorrell, CC (2012). "Abnormal grain growth of rutile TiO2 induced by ZrSiO4". Journal of Crystal Growth. 359: 83–91. arXiv:1303.2761. Bibcode:2012JCrGr.359...83H. doi:10.1016/j.jcrysgro.2012.08.015.