دوست‌محمد معیرالممالک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
امیر دوستمحمدخان
200pxl
دوستمحمدخان معیرالممالک
زادروز ۱۲3۳ شمسی
درگذشت ۱۲۹۱ شمسی
آرامگاه امامزاده حمزه در حرم شاه عبدالعظیم
ملیت ایرانی
پیشه نقاش، عکاس و خطاط
لقب معیرالممالک
مذهب شیعه
همسر عصمت‌الدوله
فرزندان عصمت‌الملوک معیری
دوستعلی معیری
فخرالتاج معیری
دوستمحمد اعتصام معیری
والدین دوستعلی‌خان نظام‌الدوله

امیر دوستمحمدخان معیرالممالک (۱۲۷۳-۱۳۳۱) از رجال قاجار و داماد ناصرالدین شاه

زندگی[ویرایش]

بزرگترین پسر دوستعلی‌خان نظام‌الدوله از ماه نساء خانم دختر آقا علی اکبر پیشخدمت مازندرانی (پیش‌خدمت فتحعلی‌شاه) بود.[۱] او در ده سالگی با عصمت‌الدوله دختر ناصرالدین شاه از تاج‌الدوله (دختر سیف‌الله میرزا پسر فتحعلی شاه) ازدواج کرد[۲]. پس از وفات پدر چون رغبتی به کار دولتی نداشت، مشاغل پدری خاندان معیرالممالک را نپذیرفت[۳] و از این رو ناصرالدین شاه خزانه داری را به امین السلطان و عیارزنی مسکوکات را به امین الضرب واگذار کرد. پس از وفات مادرش بدون اجازه شاه به کربلا رفت و از راه فروش اموال پدری در کربلا مخارج سفر را بدست آورد و از راه مصر راهی اروپا شد. ناصرالدین شاه برای ترغیب معیرالممالک به بازگشت به ایران و دلجویی از او، او را به نمایندگی ایران در مراسم گشایش کانال سوئز برگزید، ولی معیرالممالک بی‌اعتنا به فرمان شاه یکسر به پاریس رفت و تا سه سال بعد و هنگامی که با پادرمیانی همسرش عصمت الدوله مورد عفو شاه قرار نگرفت، به ایران بازنگشت[۴].

معیرالممالک به پرورش قوش علاقه‌مند بود و در غالب شکارها ناصرالدین شاه را همراهی می‌کرد[۵] و مظفرالدین شاه به وی علاقه و التفات بخصوص داشت[۶]. اقامتگاه زمستانی او، مهرآباد بود و سکونتگاه تابستانی او باغ فردوس[۷]. خط نستعلیق و شکسته را به خوبی می‌نوشت و نمونه‌های ارزشمندی از خط خطاطان قدیم ایران گردآورده بود. به نقاشی علاقه داشت و در فن سیاه قلم چیره‌دست بود[۸]. در سفر سوم ناصرالدین شاه، ادیسن یک دستگاهِ فونوگراف به شاه هدیه داد. دوستمحمد خان در آن هنگام تنها کسی در ایران بود که طرز کار دستگاه را می‌دانست و فونوگراف را برای شاه به کار می‌انداخت. پس از چندی خود نیز دو دستگاه فونوگراف خریداری کرد و از آن‌جا که با هنرمندان عصر، مراوده و آشنایی داشت، شروع به ضبط آواز و ساز خوانندگان و نوازدگان همعصر خود کرد. او صدای هنرمندان بسیاری از جمله آقا حسینقلی، نایب اسدالله، میرزاحبیب سماع حضور و میرزا محمدصادق سرورالملک را بر روی استوانه‌های فونوگراف ضبط کرد. تعدادی زیادی از استوانه‌های معیرالممالک در سال ۱۳۳۸ توسط ساسان سپنتا بازیابی و ضبط شد. برخی از این نواها، تنها مدارک صوتی به‌جا مانده از آن هنرمندان است[۹]. معیرالممالک در باغ معیر، عکاسخانه و نجارخانه‌ای مجهز داشت و میز و قفسه و صندلی‌های کتابخانه‌اش را خود ساخته بود[۱۰]. امین‌السلطان با معیرالممالک دوستی داشت و به‌این سبب امتیاز تلفن را به نام او صادر کرد[۱۰]. اندکی پس از وفات عصمت الدوله در سال ۱۳۲۱ هجری قمری، دوستمحمدخان به بیماری صعب العلاجی مبتلا گشت، به پیشنهاد پزشکان برای درمان به اروپا رفت و برای تامین مخارج، امتیاز تلفن را فروخت. معالجات اطبای پاریس و لندن سودی نداشت و بیمار به امید بهبودی راهی ادسا شد تا تحت معالجه‌ی طبیبی نام‌آور از اهالی آن شهر قرار گیرد. معالجات طبیب بی‌ثمر بود و معیرالممالک در سال ۱۳۳۱ هجری قمری در ادسا درگذشت. جنازه‌ی او را برای دفن در امامزاده حمزه (در ضلع شرقی شاه عبدالعظیم) به ایران حمل کردند[۱۱]. معیرالممالک از تنها همسر خود عصمت الدوله صاحب چهار فرزند شد:

  1. عصمت‌الملوک معیری، همسر میرزا حسن مستوفی‌الممالک
  2. دوستعلی‌خان معیرالممالک
  3. فخرالتاج معیری، که در سفر ادسا همراه پدر بود، سال‌ها در اروپا زندگی کرد و بدون فرزند درگذشت
  4. دوستمحمدخان اعتصام‌الدوله
ناصرالدین شاه در تالار آینه در کاخ گلستان، در کنار کره جواهرنشان

پرتره[ویرایش]

کمال‌الملک پس از مرگ دوست‌محمدخان پرتره‌ای از روی عکس او کشید. این تابلو در حراج تهران سال ۱۳۹۴ از سوی یکی از نوادگان معیرالممالک به معرض فروش گذاشته و با قیمت نهایی پانصد میلیون تومان خریداری گردید.[۱۲]

پانویس[ویرایش]

  1. روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ص۸۴۶
  2. معیری، دوستعلی. ص ۳۹
  3. معیری، دوستعلی. ص ۱۴۴
  4. معیری، دوستعلی. ص ۱۴۶
  5. معیری، دوستعلی. ص ۱۴۸
  6. معیری، دوستعلی. ص ۱۵۱
  7. معیری، دوستعلی. صص ۱۴۶-۱۴۷
  8. معیری، دوستعلی. ص. ۴۲
  9. سپنتا، ساسان، یادگاری که در این گنبد دوار بماند: مجلهٔ ادبستان، شمارهٔ ۳۴.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ معیری، دوستعلی. ص ۱۵۵
  11. معیری، دوستعلی. صص ۱۵۵-۱۵۶
  12. تابلوی کمال‌الملک در حراج تهران

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]