دختر لر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دختر لر (فیلم))
دختر لر
Lor-girl-movie-poster.jpg
پوستر فیلم دختر لر
کارگرداناردشیر ایرانی
تهیه‌کنندهاردشیر ایرانی
نویسندهعبدالحسین سپنتا
بازیگرانعبدالحسین سپنتا
روح‌انگیز سامی‌نژاد
هادی شیرازی
سهراب پوری
فیلم‌برداررستم ایرانی
ادی ایرانی
تاریخ‌های انتشار
۳۰ آبان ۱۳۱۲
مدت زمان
۹۰ دقیقه
کشورایران
زبانفارسی

دختر لُر یا ایران دیروز و ایران فردا نخستین فیلم ناطق به زبان فارسی است. این فیلم در سال ۱۳۱۲ خورشیدی توسط اردشیر ایرانی در استودیو امپریال فیلم در بمبئی ساخته شد.[۱][۲] این فیلم در بین مردم با نام «جعفر و گلنار» شناخته شد.[نیازمند منبع] این فیلم به صورت سیاه و سفید فیلمبرداری شده‌است.[۳]

در این فیلم سپنتا در کنار روح‌انگیز سامی‌نژاد، هادی شیرازی و سهراب پوری به ایفای نقش پرداختند. فیلمبرداری هفت ماه به طول انجامید، و در ۳۰ آبان سال ۱۳۱۲ به روی پرده سینماهای دیده‌بان (مایاک سابق) و سپه در خیابان لاله‌زار به روی پرده رفت.[۱] در آن زمان که ایرانیان عمدتاً برای تماشای کمدی‌های کوتاه اروپایی و فیلم‌های انیمیشن سیاسی به سینما می‌رفتند، اکران این فیلم موجب شکوفایی صنعت نوپای سینما در ایران شد. از جمله تناقضات موجود در فیلم، وجود لهجه‌ی غلیظ کرمانی سامی‌نژاد بود که در تضاد با شخصیت وی در فیلم که وی را از قوم لر معرفی کرده بود، قرار داشت. با این وجود به دلیل اینکه به نسبت سایر بازیگرهای فیلم که فارسی را با لهجه‌ی هندی ادا می‌کردند، تماشاگران نحوه گفتار وی را پذیرفتند و مورد استقبال قرار گرفت.[۴]

خلاصه داستان[ویرایش]

فیلم داستان گلنار، دختر یک تاجر ثروتمند است که در کودکی و در حمله‌ی قلی‌خان راهزن و ایادیش در غارت شهرشان اسیر دزدان شده و حالا کار وی به رقاصگی در قهوه خانه‌ای بین راهی در خوزستان کشیده شده است. با گذشت سال‌ها و بزرگ شدن گلنار، قلی‌خان به او علاقه نشان می‌دهد. در قهوه خانه، گلنار با جوانی به نام جعفر آشنا می شود، که از طرف دولت برای حل مسئله راهزنان به خوزستان فرستاده شده است. جعفر و گلنار به تدریج به هم علاقه‌مند شده و تصمیم به فرار می گیرند. قلی‌خان از نقشه‌ی آن‌ها مطلع شده و به او پیشنهاد پیوستن به راهزنان را می‌دهد. جعفر پیشنهاد او را رد کرده و توسط قلی‌خان زندانی می‌شود. جعفر به کمک گلنار از چنگ آن‌ها رها شده و با گلنار تصمیم به فرار می‌گیرد. راهزنان به تعقیبشان پرداخته و با آن‌ها درگیر می‌شوند، که در طی آن چند تن از راهزنان از جمله قلی‌خان به دست جعفر کشته می‌شوند. از ترس انتقام باقی راهزنان و بی قانونی ایران در آن زمان، جعفر و گلنار به هند فرار کرده، و در بمبئی زندگی می‌کنند. بعدها که در می‌یابند با آمدن دولت جدید در ایران نظم و قانون دوباره بر پا شده به ایران باز می گردند.

اهمیت سیاسی[ویرایش]

فیلم زمانی را به تصویر می‌کشد که در آن ایران غرق در هرج و مرج ناشی از جنگ جهانی اول، و بویژه پس از انقلاب کمونیستی ۱۹۱۷ روسیه است. فرار زوج فیلم به هند، تصویرگر تجربه‌ی مشترک بسیاری از مهاجران به هند در آن زمان است. بازگشت آن دو به ایران، به انقراض سلسله‌ی قاجار و تاسیس حکومت پهلوی توسط رضا شاه ارتباط داده شده است. بر اساس نقل قولی از سپنتا، دیدگاه میهن‌پرستانه‌ی فیلم برای ایجاد حس غرور در ایرانیانی که در هند و ایران زندگی می‌کردند، بوده است:

از آنجا که این اولین فیلم ناطق ایرانی بود که در جهان پخش می‌شد احساس کردم که باید تصویر روشنی از ایران ارائه دهد، از این رو فیلم تا حدی با تبلیغات حکومتی همسو بود ... با این وجود باید اقرار کرد که فیلم غرور ملی ایرانیان مهاجر را افزایش داد.[۵]

بر اساس گفته‌های حمید دباشی فیلم "در نهایت به سود تبلیغات رضاشاه و حکومت مرکزی وی تمام شد". به بیان پوستری که برای آن منتشر شد "در این فیلم شاهد وضعیت ایران در گذشته خواهید بود و آن را با پیشرفت سریع کشور تحت حکومت شاهنشاه پهلوی مقایسه خواهید کرد".[۶] به باور حمیدرضا صدر فیلم بیانگر هدف کلان‌تر حکومت جدید در سرکوب استقلال فرهنگی و قبیله‌ای محلی بوده است که در آن چارچوب خوزستان در مقابل این رویکرد مرکزگرایانه بیشترین مقاومت را نشان می‌داد.[۷]

مشخصات[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ مسعود محرابی. "تاریخ سینمای ایران".
  2. «چهره به چهره با پسر 78 ساله کارگردان نخستین فیلم ناطق ایران». www.hamshahrionline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۱۴.
  3. «دختر لر». وبگاه سوره سینما.
  4. هشتادمین سالگرد ساخته شدن فیلم دختر لر صدای آمریکا
  5. فرهنگ سنمای جهان: ایران. به کوشش پرویز جاهد.
  6. نمای نزدیک: سینمای ایران، گذشته، حال، و فردا (به انگلیسی). به کوشش حمید دباشی.
  7. سینمای ایران: تاریخ سیاسی. به کوشش حمیدرضا صدر.

پیوند به بیرون[ویرایش]