خاندان محمودی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

خاندان محمودی از خاندان‌های معروف ایرانی دوران قاجار است. اصل این خانواده از مازندران نشات گرفته است و اعضای آن در دربار قاجار دارای مشاغل دیوانی بوده‌اند.

تاریخچه[ویرایش]

نخستین نیای شناخته شده خاندان محمودی، میرزا محمدباقر از اعیان و فضلای بابل بود. او در حدود سال ۱۲۲۲ قمری درگذشت و از خود فرزندانی چند باقی گذاشت، از جمله دختری که یک سال پس از وفات وی به ازدواج ذوالفقارخان سردار سمنانی درآمد و پسری موسوم به میرزا احمد (۱۲۱۲–۱۲۶۱ هجری قمری) که پس از اتمام تحصیل در قم، در حدود سال ۱۲۳۰ قمری به عنوان منشی داخل دستگاه ذوالفقارخان شد.[۱] پس از درگذشت ذوالفقارخان، میرزا احمدخان به تهران رفت و در شمار منشیان دربار درآمد. او رفته رفته نزد فتحعلی‌شاه اعتبار بسیار یافت و مورد اعتماد شاه قرار گرفت تا جایی که در ۱۲۴۸ قمری از جانب وی به حکومت نطنز گماشته شد. او در دوران محمدشاه، چند سال (تا ۱۲۵۴ قمری) به سمت استیفا و تحریرات در خدمت بهمن میرزا حاکم کاشان بود. او سال‌های بعد را به دور از مشاغل دولتی، گاه در تهران و گاه در قم زیست و ۱۲۶۱ قمری در چهل و نه سالگی در قم درگذشت. از هشت فرزند او، چهار تن به سنین بزرگسالی رسیدند که عبارت بودند از: میرزا یوسف، که در ۱۸ سالگی به هندوستان رفت و بازنگشت، میرزا خانلرخان اعتصام‌الملک (۱۲۴۳–۱۳۱۵ قمری) خیرالنساء خانم و میرزا محمودخان مشاورالملک (۱۲۵۰–۱۳۳۸ قمری)[۲]

میرزا خانلرخان اعتصام‌الملک[ویرایش]

از سن پانزدسالگی به اصفهان رفت و تا مرحله اجتهاد تحصیل کرد. او با فوت پدرش به قم بازگشت و کفالت مادر و برادر و خواهرش را برعهده گرفت. وی مدتی در قم به منشی‌گری مشغول بود و پس از آن به مشاغلی از جمله متصدی انشای فرامین خراسان (در حکومت فریدون میرزا) منشی فرامین احکام وزارت امور تجارت و صنایع، مأمور انشای وقایع روزنامه دولتی ایران در لندن رسید. وی به موجب شغل اخیر به مدت چهارده ماه در لندن اقامت کرد و پس از بازگشت، در ۱۲۸۸ قمری به فرمان میرزا حسین‌خان سپهسالار به ریاست اداره انگلیس در وزارت امور خارجه منصوب شد. خانلرخان سه همسر اختیار کرد که دومین آن‌ها «بی‌بی‌جهان» (درگذشته ۱۳۰۲ قمری) از شاهزادگان قاجار و دختر جهانگیر میرزا پسر محمدعلی میرزا دولتشاه بود.[۳] اعتصام‌الملک از سه ازدواج صاحب هفت فرزند بود، از جمله:

    • میرزا حسین‌خان اعتصام‌الملک (۱۲۸۶–۱۳۵۵ قمری) او در ابتدای ورود به وزارت امور خارجه، منشی اداره تحریرات انگلیس بود. سپس به معاونت ژنرال کنسول‌گری قفقاز منصوب شد. در ۱۳۱۷ قمری به ایران بازگشت و نخست به وزارت حاکم خواف و سپس به ترتیب به وزارت سرخس، بیرجند و زاهدان منصوب گشت.[۴]
    • میرزا ابوالحسن‌خان اعتصام‌الممالک (۲۸۸–۱۳۴۹ قمری) او در دارالفنون تحصیل حقوق کرد. سپس به وزارت امور خارجه داخل و مأمور سفارت ایران در روسیه شد. آخرین مقام او نیابت اول سفارت ایران در روسیه بود. او در دوران استبداد صغیر به ایران بازگشت و در رشت مدرسه‌ای دایر ساخت. پس از ورود مورگان شوستر به ایران از طرف دولت به مهمان‌داری وی معین شد و بعد از آن مدت کوتاهی وزارت حکومت قزوین یافت.[۵] اعتصام‌الممالک در ۱۲۳۶ قمری با سلیمه کاردار، دختر یکی از خاندان‌های قدیمی مازندران، ازدواج کرد. سلیمه از طرف مادر خود از خانواده مفتاح بود و دخترخاله نیما یوشیج شمرده می‌شد. از این ازدواج سه دختر و یک پسر حاصل شد، که فرزند پسر پرویز ناتل خانلری ادیب و زبان‌شناس معاصر است.[۶]
    • هما خانم مقالات او در ۱۲۹۹ شمسی در مجله «عالم نسوان» به چاپ می‌رسید.[۷] وی به همسری عباسقلی‌خان مشیرعلوم پسر مشاورالملک درآمد.

میرزا محمودخان مشاورالملک[ویرایش]

آخرین فرزند میرزا احمدخان، در هنگام فوت پدر یازده‌ساله بود. او تحت نظارت اعتصام‌الملک در قم و مشهد تحصیل کرد. سپس در ۱۲۷۲ قمری وارد دارالفنون شد و سه سال بعد جزو چهل و دو نفر محصلینی که بنا به فرمان ناصرالدین شاه به اروپا گسیل داشتند، به پاریس رفت. وی مدت هفت سال در آنجا به تحصیل نجوم اشتغال داشت. در آخرین سال، برای نگارش پایان‌نامه تحصیلی به بلژیک سفر کرد و موفق به کشف و رصد سیاره‌ای شد که در کتب نجوم به نام «سیاره محمودی» ثبت گردیده است. او در زمان صدارت میرزا حسین‌خان سپهسالار به کارپردازی سفارت ایران در طرابوزان مأمور شد و سپس به عنوان کارپرداز به سفارت ایران در بغداد رفت. وی در ۱۳۲۴ قمری در دوره اول مجلس شورای ملی از طرف مردم تهران به نمایندگی انتخاب شد و در ۱۳۳۸ قمری در تهران درگذشت.[۸] او مدتی ریاست محکمهٔ تمیز (دیوان عالی کشور) را عهده‌دار بود. محمودخان از دو ازدواج صاحب نه پسر و یک دختر بود[۹] از جمله:

    • احمدخان کمال‌الوزاره، از پیشگامان نمایش‌نامه‌نویسی ایران
    • عباسقلی‌خان مشیرالعلوم، او نیز تحصیلات ابتدایی را در تهران، در مدرسه آلیانس و سن لویی پایان داد و پس از تحصیل کارمند وزارت خارجه شد. او از همسر خود سکینه مالکی خوزانی دو فرزند به نامهای جهانگیرخان و کامران خان و از همسر دیگر خود به نام هماخانم دختر اعتصام‌الملک (مقالات این خانم در مجله عالم نسوان در سال ۱۲۹۹ به چاپ رسیده است) چهار فرزند به نام‌های منوچهرخان، هوشنگ خان، ملک زمان، تاج زمان است.
    • یحیی‌خان مشاورالوزاره، شهردار مشهد. از او سه دختر باقی ماند: ۱. اقتدارالملوک محمودی، همسر حسینعلی همایون ۲. درخشنده محمودی، همسر میراسماعیل دریابیگی (پسر میرابوطالب دریابیگی از طلعت‌السلطنه دختر معزالدوله) ۳. شمس‌الملوک محمودی، او ابتدا به همسری محمدحسن میرزا (ولیعهد و برادر احمدشاه قاجار) درآمد و صاحب پسری به سلطان رکن‌الدین میرزا شد. این ازدواج پس از مدتی به طلاق انجامید و شمس‌الملوک با غلامحسین میکده (رئیس سازمان آب تهران) ازدواج کرد و از وی یک پسر و دو دختر یافت. یکی از نوادگان او به نام «مریم» با رولف زاکس پسر گنتر زاکس نویسنده و عکاس معروف آلمانی ازدواج کرده است.[۱۰]
    • غلامحسین‌خان سالارانتظام، او تحصیلات ابتدایی را در تهران، در مدرسه آلیانس و سن لویی پایان داد. سپس به کلاس مخصوصی که احمدشاه قاجار در آن درس می‌خواند وارد شد. پس از اتمام این دوره به پاریس اعظام شد و تحصیلات عالی را در مدرسه نظامی سن سیر طی کرد. او پدر کیومرث محمودی، پژوهش‌گر و مجموعه‌دار اسناد و اشیاء قاجار است.[۱۱]
    • محسن محمودی

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]