تحول انگاره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تغییر الگوواره)
پرش به: ناوبری، جستجو

تحول انگاره (به انگلیسی: Paradigm Shift) غالباً به تغییر اساسی‌ و پارادایم ی در تفکر و الگوهای ذهنی اندیشیدن اطلاق می‌گردد که در نهایت مبنای خرد و کلان یک دیدگاه را متحول می‌کند. تحول انگاره مبحثی در تحول و ثبات فهم است بشرط آنکه در مورد تغییرات پارادایمی بحث کند.[۱]

تعریف[ویرایش]

امروزه تحول و ثبات فهم مبحثی پردامنه در معرفت‌شناسی است که از ثبات و تحول مفاهیم علمی در ذهن بشر بحث می‌کند و ذهن بسیاری از فلاسفه علم را به خود جلب نموده است. [۲][۳] دیدگاه های مختلفی برای توضیح تحولات و معرفتی وجود دارد، اما تحول انگاره فقط نوعی از تحول است که در حوزه ای از معرفت بشری یک پارادایم تغییر کند.

تاریخچه[ویرایش]

تحول انگاره، تعبیری است که نخستین بار توسط توماس کوهن، فیزیکدان آمریکایی، در کتاب تاثیرگذار او با نام «ساختار انقلاب‌های علمی» (۱۹۶۲)[۴] ابداع شد. واژه های پارادایم (Paradigm) و جابجایی پارادایم (Paradigm Shift) از واژه‌های کلیدی در زبان و ادبیات توماس کوهن بود. این واژه توصیف‌گر تغییر در فرضیات بنیادی حاکم بر دانش زمانه است. اگرچه خود کوهن استفاده از این واژه را به علوم دقیقه محدود می‌دانست اما امروزه تحول انگاره در معنای تحول در انگاره‌های بنیادی در مورد بسیاری از دیگر قلمروهای ذهنی انسان (تحول انگاره در طراحی و دکوراسیون ، روانشناسی و...) نیز اطلاق می شود. بنا به معرفی کوهن «یک انگاره دیدگاهی در مورد توصیف واقعیت است که اعضای یک جامعه علمی روی آن توافق نسبی دارند» (کتاب تنش اساسی، ۱۹۷۷). او معتقد بود که تکامل دانش لزوماً خطی و به سمت حقیقت نیست بلکه گاه‌گاهی انقلاب‌هایی پیشرفت علوم را به شدت متحول می‌کنند که از آن انقلاب‌های علمی به تحول انگاره یاد می‌کند. حمید رجایی در دانشنامه رجاء می گوید: تحول انگاره وقتی رخ داده است که در علم دانشسرایی و آکادمیک این تغییر تقریر شده و به صورت متن درآمده باشد. این زمانی است که می توان درباره آن گزارش داد. اما قبل از آن، فقط مبحثی آینده پژوهانه است. [۵] [۶]

مشخصه تحول انگاره[ویرایش]

تحول انگاره اگر چه بحثی معرفت شناختی است [۷] اما هر نوع تحول معرفتی نیست بلکه در تحول انگاره همواره با یک تغییر در پارادایم مواجهیم و اصل موجود و مقبول کنار گذاشته شده و اصل دیگری جایگزین می شود. مثلاً اگر اصول معماری یا مدیریت کلاسیک که کنار گذاشته را با مدیریت مازلویی مقایسه کنیم، تحول انگاره را می بینیم. اما سایر تحولات خردتر در معنایی عامتر در نظریاتی مانند نظریه کهکشان سانی علم، که آن هم تقریری در فلسفه علم و معرفت شناسی است توضیح داده می شود تا هم چرایی و چونی انواع تحول و ثبات فهم و هم علل وقوع تحول انگاره را در علوم بشری توضیح دهد.[۸] این نظریه موظف است علاوه از بحث در باره تحول انگاره به تحولات دیگر نیز بپردازد.زیرا مفاهیم در علوم، هر یک کهکشانی عظیم از مفاهیم را در برمی گیرند که با مفاهیم دیگر در تعامل علم ساختی هستند. [۹] (نگا. تحولات دوازده گانه در فهم ) [۱۰]

منابع[ویرایش]

جستارهای مشابه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. پایگاه علمی طلوع مهر، حمید رجایی، مقاله ثمرات نظریه کهکشان سانی علم 1394
  2. http://www.ensani.ir/storage/Files/20101012112600-محک%20تجربه%20(2).pdf
  3. http://www.ensani.ir/fa/content/92408/default.aspx
  4. "ساختار انقلاب‌های علمی "، توماس کوهن، ترجمه عباس طاهری، نشر قصه، ISBN 964-5776-33-3
  5. http://b2n.ir/82889
  6. حمید رجایی، در تفکر جانبی و باور دینی. تهران: پژوهش صدا وسیما، ۱۳۸۷. صفحهٔ 65
  7. پایگاه علمی طلوع مهر، مصاحبه با استاد رجایی، ثمرات نظریه کهکشان سانی معرفت 1394
  8. https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C
  9. http://yeo.ir/I3P
  10. حمید رجایی. «۳». در تفکر جانبی و باور دینی. تهران: پژوهش صدا وسیما، ۱۳۸۷. صفحهٔ 123.