آئورت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سرخرگ: آئورت
Aorta scheme noTags.svg
Schematic view of the aorta and a number of its most important branches
لاتین Aorta, arteria maxima
تأمین خون برای: The systemic circulation
(entire body with exception of the respiratory zone of the lung or the pulmonary circulation)
خاستگاه بطن چپ   
شاخه‌ها آئورت صعودی:
شریان های کرونری راست و چپ

قوس آئورت (supra-aortic vessels):

سرخرگ بازویی‌سری
سرخرگ کاروتید مشترک چپ
سرخرگ زیرترقوه‌ای چپ

آئورت نزولی توراسیک:

Left bronchial arteries
Oesophageal arteries to the thoracic part of the مری
Third to eleventh Posterior intercostal arteries, and the Subcostal arteries

آئورت شکمی:

شاخه های پاریتال:
Inferior phrenic arteries
Lumbar arteries
Median sacral artery
شاخه های احشایی:
تنه سلیاک
سرخرگ‌های فوق‌کلیوی میانی
شریان مزانتریک فوقانی
سرخرگ کلیوی
سرخرگ غده جنسی (تخمدانی در زنان و تستیکولار در مردان)
شریان مزانتریک تحتانی

شاخه انتهایی:

سرخرگ ایلیاک مشترک

سیاهرگ سینوس کرونری
بزرگ‌سیاهرگ زیرین[۱]
بزرگ‌سیاهرگ زبرین[۲]
پیش‌ساز Truncus arteriosus

Fourth left branchial artery

Paired dorsal aortae (combine into the single descending aorta)

آئورت خوک بازشده برای نشان دادن برخی از شریانهای منشعب شده.

آئورت (به انگلیسی: Aorta) یا بزرگ‌سرخرگ،[۳] سرخرگ بزرگی است که به بطن چپ قلب متصل است و خون تصفیه‌شده را به تمام بدن می‌رساند.

مهمترین شاهرگ بدن آئورت می‌باشد که خون را از بطن چپ قلب دریافت و به اعضای بدن می‌رساند. آئورت سه لایه داخلی، میانی و خارجی دارد که از کلاژن، الاستین و عضلات صاف ساخته شده‌اند. (این لایه‌ها در واقع سه بافت اصلی پیوندی، ماهیچه‌ای، و پوششی هستند)

در ابتدای محل خروج آئورت از بطن چپ، دریچهٔ سینی شکلی (دریچه آئورت) قرار دارد که یک طرفه می‌باشد و در هنگام انقباض بطن چپ باز و بعد از وارد شدن خون به آئورت بسته می‌شود و اجازهٔ بازگشت خون از آئورت به بطن چپ را نمی‌دهد. دریچهٔ سینی فاقد بافت ماهیچه‌ای می‌باشد و جهت جریان خون آن را باز و بسته می‌کند. (مشابه همین دریچه در ابتدای سرخرگ ششی و بطن راست وجود دارد).

واژه‌شناسی[ویرایش]

نام فارسی این رگ، بزرگ‌سرخرگ،[۳] است و در قدیم در فارسی به آن اَبهَر، رگ جان، رگ هفت‌اندام و ام‌الشرائین هم می‌گفتند و در تعریف آن نوشته می‌شد: رگ پشت به دل پیوسته.[۴]

خاقانی می‌گوید:

دلدل مشتری پیش جفته زد اندر آسمان
آه ز دل کشان زحل گفت قطعت ابهری.

واژه اروپایی آئورت در کتاب‌های قدیم پزشکی ایران از یونانی گرفته شده و به صورت اوُرتا به کار رفته و در کتاب‌های عربی آن را اورطه می‌نوشتند.[۵] در فارسی شکل‌های آورطی و آورتی دیده شده‌است.[۴] اصل یونانی این واژه به صورت Αορτή (آئورته) و در اصل به معنی بند و نواری است که چیزی از آن می‌آویزند. ارسطو این واژه را برای اشاره به بزرگ‌سرخرگ استفاده کرد. آئورته به صورت آئورتا به لاتین و از آن زبان به دیگر زبان‌های اروپایی راه یافت.[۶]

مسیر آئورت[ویرایش]

سرخرگ آئورت پس از خروج از بطن چپ به سه قسمت آئورت صعودی، قوس آئورت، آئورت نزولی تقسیم می‌شود.

رونگاره و شمای قلب

سرخرگ‌های تاجی (شریان‌های کرونری) از ابتدای آئورت (بزرگ‌سرخرگ بالارو) منشأ گرفته و بنابراین اولین شریان‌هایی هستند که خون حاوی اکسیژن زیاد را دریافت می‌دارند. دو سرخرگ تاجی (چپ وراست) نسبتاً کوچک بوده و هر کدام کمتر از ۳ یا ۴ میلیمتر قطر دارند. وظیفهٔ رگ‌های کرونری، تغذیه و خون‌رسانی به قلب می‌باشد.

از قوس آئورت ابتدا سرخرگ بازویی‌سری (براکیوسفالیک)راست جدا می‌شود که این سرخرگ خود به دو شاخه سرخرگ زیرترقوه‌ای (ساب‌کلاوین) راست و کاروتید مشترک راست تقسیم می‌شود. دومین سرخرگ اصلی که از آئورت جدا می‌شود سرخرگ کاروتید مشترک چپ و سومین سرخرگ، سرخرگ زیرترقوه‌ای چپ است.

ادامه آئورت پایین‌رو را در قفسه سینه بخش نزولی آئورت سینه‌ای (توراسیک) و در محوطه شکم آئورت شکمی می‌نامند. شریانهای بین دنده‌ای راست و چپ، برونشی و مری از آئورت سینه‌ای و شریانهای سلیاک، شریان مزانتریک فوقانی ،سرخرگهای کلیوی، شریان مزانتریک تحتانی از آئورت شکمی جدا می‌شوند.

آئورت در انتهای مسیر خود به دو سرخرگ تهیگاهی مشترک (ایلیاک) راست و چپ منشعب شده و به اندام تحتانی خونرسانی می‌کند.

بیماریهای آئورت[ویرایش]

آئورت می‌تواند توسط فرایندهای مختلفی آسیب ببیند که معروفترین آنها آنوریسم، آترواسکلروز، آئورتیت، تروما و دایسکشن و ترومبوز است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

سرخرگ

منابع[ویرایش]

  • سیسیل مبانی طب داخلی. تهران ۲۰۰۴
  • ویکی‌پدیای انگلیسی آئورت
  1. IVC
  2. SVC
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ برابر فرهنگستان زبان فارسی.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ لغتنامه دهخدا: مدخل ابهر.
  5. کیانوش، حسن: واژه‌های برابر فرهنگستان ایران. انتشارت سروش. ۱۳۸۱. تهران. ص۷۲.
  6. Online Etymology Dictionary: Aorta. بازدید: ژوئیه ۲۰۱۷.