هیکل سلیمان

برای دیگر کاربردها، سلیمان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

معبد اورشلیم بر اساس روایات کتاب‌های عهد عتیق.

تخریب معبد اورشلیم - اثر: فرانچسکو هایز.

هیکل سلیمان یا هیکل مقدس (به عبری: בית המקדש הראשון تلفظ: بیت همیقداش هاریشون)‏ یا پرستش‌گاه اورشلیم اولین معبد باستانی یهود بوده و ادعا شده که در اورشلیم واقع شده و اکنون ویران شده‌است. البته در کاوشهای انجام شده، هنوز اثری از آن به دست نیامده است. عده‌ای نیز منکر وجود تاریخی معبد در اورشلیم می‌باشند در کتاب مقدس عنوان هیکل برای این بنا به کار رفته‌است. بر باور یهودیان، معبد به دستور خدا و توسط سلیمان ساخته شد.

تاریخچه به روایت عهد عتیق

داود اراده داشت که هیکلی برای خداوند بسازد اما خداوند وعده فرمود پسرش سلیمان آن هیکل را اتمام خواهد نمود. چرا که بر طبق عهد عتیق داود خون بسیار بر زمین ریخته بود. بدین استصواب داود همواره در پی آن شد که اموال بسیاری از برای انجام این مقصود جمع نماید، از آن جمله صدهزار وزنه طلا و یک میلیون وزنه نقره و مس و آهن را بدون وزن فراهم کرد.. و مقدار بسیاری هم چوب سرو آزاد فراهم کرد و هرکس را در هر شغل که استاد بود به کار داشته و برحسب فرمایش خدای تعالی هیکل را طراحی کرده محلش را معین نمود. (یکم پادشاهان، ۵:۳) اما سلیمان در سال چهار سلطت خود بنای هیکل را شروع نمود و ۱۸۳۶۰۰ نفر در آن جا مشغول بود. از این‌ها ۳۰۰۰۰ از یهود بودند که به نوبت کار می‌کردند، یعنی ده هزار نفر در هر ماه و ۱۵۳۶۰۰ از کنعانیان بودند. و چون مدت هفت سال و نیم از این بگذشت، انجام یافته نیکوترین بنای دنیا و فخر اورشلیم گردید.^{[نیازمند منبع]} به تاریخ ۱۵ تیشری ۲۹۳۵ عبری و (۷ اکتبر سال ۸۲۶ پیش از میلاد) مقارن با یازدهمین سال سلطنت حضرت سلیمان افتتاح شد. و ۴۱۰ سال (۹ آو سال ۳۳۳۸عبری برابر ۴۲۲ پیش از میلاد) آباد بود. سی سال بعد از تکمیل بنا شیشق پادشاه مصری بر رحبعام (rahob'am) پسر سلیمان حمله برد و گنجینه‌های هیکل را غارت کرد.^{[نیازمند منبع]}

در سال ۴۲۲ پیش از میلاد زمان حکمرانی صدقیا، نبوزردان امیر جلادنبوکدنصر (بخت‌النصر) به اورشلیم حمله کرده و بنای هیکل را به تمامی ویران ساخت.^{[نیازمند منبع]}

موقعیت مکانی

چاه کنده شده (در سمت چپ دیوار ندبه زیر قوص وینسون) که نشان دهندهٔ اختلاف سطح واقعی کف دیوار(۸متر) از عصر هرودیین تا امروز می‌باشد. در واقع بخشی از دیوار در طی دوران مدفون شده است.

شهر قدیم اورشلیم بعد از خرابی معبد دوم در تاریخ ۶۸ میلای در طی تاریخ و در مسیر ساخت سازها و ویرانی‌های متعدد به عمق ۴۰ تا ۷۰ پا در زیر انبوهی خاک و سنگ مدفون شده و امروز فقط قسمت کوچکی از آن شهر قدیمی بر جای ماده است. معبد یا هیکل سلیمان که بروری صخرهٔ مقدس بنا شد در بلندترین نقطهٔ شهر قرار دارد، اما امروزه سطح معبد و قدس القداس با سطح شهر یکسان شده است.

هیکل سلیمان بر روی تپهٔ موریا قرار داشته است. این تپه همان است که هم‌اکنون مسجدالاقصی و قبه الصخره بر روی آن قرار دارند. دربارهٔ موقعیت مکانی دقیق هیکل بر روی تپه، نظرها متفاوت است. هم‌اکنون سه احتمال برای آن وجود دارد که به ترتیب در صحن شمالی، در محل کنونی قبه الصخره و در صحن جنوبی (بین مساجد الاقصی و صخره) هستند.

اما برپایهٔ آخرین پژوهش‌ها، احتمال سوم از دو احتمال دیگر قوی‌تر دانسته شده است. بر این مبنا، امکان تجدید بنای هیکل سلیمان، در محوطهٔ باز جنب مسجد، و بدون آسیب زدن به هیچ‌یک از مساجد الاقصی و قبه الصخره وجود خواهد داشت.

موقعیت معماری ساختمان معبدی اول (افتتاح از ۸۲۶ تا ۴۲۲ پیش از میلاد)

پلان معبد مقدس؛ نما از روبرو

پلان معبد مقدس؛ نما از سمت بالا و پهلو

نمای پرسپکتیو معبد مقدس

حوضچهٔ برنزی: موسوم به دریای شلومو (سلیمان) (ים של שלמה) حوضچهٔ آب که از آن کاهنان دست و پای خود را قبل از شروع مراسم عبادی می‌شستند. - این حوضچه دارای ۱۲ شیر جهت وضوی دوازده نفر بطور همزمان بود.

هخال:راهروی ورودی محل قدس (قُدش) قُدش (قدس): مکانی قبل از ورود به قدس القداس که در آنجا منورا (شمعدان طلائی میز با ترتیب نان‌ها و قربانگاه طلایی جهت قدیم بخور روزانه (روزی دو با)) قرار داشت.

قُدِش قُداشیم (قدس القداس): مقدس ترین محل بیت مقدس که در آنجا صندوق عهد قرار داشت و تنها کاهن عظم آنهم فقط یک روز در سال اجازه ورود به آنرا داشت.

مراسم عبادی یهودیان در معبد

در زمان آبادی معبد بِیت همیقداش، کاهنان مسول مراسم ترتیب دادن مراسم عبادی بودند که البته بر اساس مناسبتهای مختلف سال ویژگی‌ها و دسته بندی‌هایی داشت.

یوم کیپور

کاهن عظم یهودیان در تمام روز کیپور در محل بِت همیقداش حضور داشت و مراسم خاص آن روز را اجرا می‌نمود. بطور کاملا خلاصه، در این مراسم، کهن گادول (کاهن عظم) در مجموع ۱۵ مرتبه قربانی‌های مختلف (شامل گوسفند، گاو، بز) را تقدیم می‌نمود، سه بار مجموعه عطریات ویژه را بخور می‌کرد، ۵ بار لباسهای مخصوص خود را تعویض می‌نمود، ۳ مرتبه ویدوی (طلب بخشایش) را می‌خواند (۱- در حق خود و خانواده اش، ۲- در حق سایر کاهنان و ۳- در حق تمام جامعه). او ده مرتبه نام اعظم ا-لهی را (که بر زبان جاری ساختن آن برای سایرین اکیداً ممنوع است) بر زبان می‌آورد، و جماعت هر بار شنیدن با آن نام اعظم، سجده کرده و روی خود را بر زمین می‌نهادند و جمله «בָּרוּךְ, שֵׁם כְּבוֹד מַלְכוּתוֹ, לְעוֹלָם וָעֶד» را با صدای بلند بیان می‌کردند. کهن گادول همچنین چهار مرتبه وارد مکان قدس الاقداس (קדש הקדשים) می‌شد، سه مرتبه خون آن قربانیها را بر مذبح و دیگر اجزای آن می‌پاشید. او دوبار دعا می‌خواند، دعای اول را بصورت کوتاه و در مکان קדש הקדשים، و دعای دوم را بطور طولانی تر و قبل از آخرین ورود به قدس الاقداس קדש הקדשים ادا می‌نمود. جماعت در تمام مدت یوم کیپور می‌ایستادند و مراسم را برگزار می‌کردند.

باورهای یهود

امروزه یهودیان سراسر جهان، دیوار غربی (دیوار ندبه) را به عنوان قبله می‌شناسند و بر همین اساس، جهت (سوی) نماز گذاردن و همچنین راستای محراب (هخال) کنیساها و راستای مقبره‌های یهودیان جهان تنظیم شده است.

براساس باور یهود سنگ بنا و پایه دیوار غربی (دیوار ندبه) هیکل سلیمان را پدر حضرت داوود گذاشته است و از آنجایی که صف کنیه آن حضرت جاودانگی و پایستگی است، استناٌ این دیوار همچنان از آسیب بلایای زمانه سالم و پایدار باقی مانده. چنانچه در این رابطه در "رساله برگ" آمده:(داوید برای ساخت بت همیقداش پایه‌های آن را حفاری نمود)

یهودیان باور دارند که بیت همیقداش آینده(معبد سوم) که انتظار آبادی آن را دارند ساخته شده و کامل آن آشکار شده و از آسمان می‌آیدمیقداش (مکان مقدس) را خدایا، دستان تو آراسته می‌سازند

باورهای درباره هیکل

بر باور یهودیان، دیوار ندبه از آخرین باقی‌مانده‌های هیکل سلیمان است

عده‌ای یونانیان منکر وجود چنین پرستشگاهی هستند و از جمله دلایلشان یکی آن است که هرودوت یونانی، پدر تاریخ نویسی، ۱۵۰ سال پس از ویرانی هیکل سلیمان از شهر صور و هیکل اشتارته (عشتورت) دیدن می‌کند، اما کوچک‌ترین اشاره‌ای به هیکل سلیمان نمی‌کند.

مسلمانان عقیده دارند حضرت سلیمان کار ساخت آن جا را با کمک دیوان و جن‌ها به پایان رساند. البته در کتاب عهد سلیمان نیز مفصلا به ساخت هیکل سلیمان توسط دیو اشاره شده است و مذاکرات سلیمان و آنها ذکر شده است.

در وسط هیکل سلیمان فضایی مطهر وجود داشت که به آن قدس الاقداس می‌گفتند و تابوت عهد خداوند در آن جا قرار داشته‌است. تصور بر آن بوده که مکان حضور دایمی خدایی است که معبد متعلق به اوست و یا نیروی الهی او همواره در آن فیضان دارد. حتی کاهن اعظم فقط سالی یک مرتبه در یوم کیپور اجازهٔ ورود به آن فضا را داشته‌است.

در کتاب دوم باروخ(متعلق به قانون سریانی) چنین آمده‌است که این بخت النصر نبود که اورشلیم را تخریب کرد و هیکل را ویران کرد بلکه خدا فرشتگان خود را فرستاد و دیوارهای شهر را فرو ریخته و گنجینه‌های آن را در جائی پنهان کردند.

در برخی احادیث شیعه آمده است که مسجدالاقصی واقعی که در قرآن از آن نام برده شده‌است نه در روی زمین بلکه در آسمان است. و مسیحیان معتقدند در آخرالزمان و در زمان بازگشت مسیح، اورشلیم جدید از آسمان به زمین می‌آید.

جستارهای وابسته

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هیکل سلیمان موجود است.

• دیوار ندبه
• مسجد الاقصی