هلینا بلاواتسکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
هلنا پتروبلاواتسکی
زادروز ۱۲ اوت ۱۸۳۱(۱۸۳۱-08-۱۲)
یکاترینوسلاف، امپراتوری روسیه
(دنیپروپتروفسک، اوکراین کنونی)
درگذشت ۸ مه ۱۸۹۱ (۵۹ سال)
لندن، بریتانیا
علت مرگ آنفلوآنزا
شناخته‌شده برای موسس انجمن تئوسوفی


هلنا پتروفنا بلاواتسکی (به انگلیسی: Helena Petrovna Blavatsky) با نام اصلی هلنا آندرونا هان(فادیوا) (به انگلیسی: Helena von Hahn) (زاده ۱۲ آگوست ۱۸۳۱ - درگذشته ۸ می ۱۸۹۱) علاقمند به علوم خفیه بود که به همراه هنری استیل الکات در ۱۸۷۵ انجمن تئوصوفیسم را بنیان نهادند.[۱]


بلاواتسکی تئوسوفی را به عنوان آیین حکمت کهن می‌دانست، آموزه باطنی که زمانی در هر کشور باستانی که مدعی داشتن تمدن است، شناخته می‌شد[۲]. پژوهش گسترده بلاواتسکی در سنت‌های معنوی مختلف جهان، به نشر کتابی که امروزه مهمترین اثر ادبی اش در نظر گرفته می‌شود، شد. دکترین مخفی که ماهیت این تعالیم را در ساخت جامعی جمع آوری و سازماندهی می‌کند. بلاواتسکی به خود به عنوان مبلغ این دانش باستانی می‌نگریست و یکی از اهداف اصلی انجمن تئوسوفی "تشکیل هسته برادری جهانی بشریت، بدون تبعیض نژادی، عقیدتی، جنسی، طبقاتی و یا رنگ" بود [۳]. دیگر آثار بلاواتسکی عبارتند از پرده برداری از ایسیس، کلیدی برای تئوسوفی و صدای سکوت.

دوران کودکی و جوانی[ویرایش]

هلنا پتروبلاواتسکی در خانواده ایی با اصل و نصب در در 12 آگوست ۱۸۳۱، در خانواده نویسنده مشهور هلنا آندرونا هان(فادیوا) و افسر توپخانه پتر آلکسیویچ هان در روسیه متولد شد.

بواسطه شغل پدرش، خانواده اغلب محل سکونت خود را تغییر می داد. سال بعد از تولد هلنا، خانواده اش به رومونکوف (Romankovo) (در حال حاضر Dneprodzerzhinsk می نامند) رفت و در ۱۸۳۵ آنها به ادیسا جائیکه خواهر هلنا، ویرا(نویسنده آینده Jelihovsky/ Zhelihovsky) متولد شد، رفتند. در ۱۸۳۸ به همراه مادرش به پتلوا رفتند جائیکه هلنا شروع به فراگیری دروس رقص و آموختن نواختن پیانو که توسط مادرش آموزش داده می شد کرد.[۴] [۵]

متن جایگزین
توضیحات مادر هلنا بلاواتسکی

در جوانی هلنا، زندگی عالی داشت، اغلب در جامعه بود در بال ها می رقصید و در پارتی ها شرکت می کرد. اما وقتی به 16 سالگی رسید، تغییر درونی ناگهانی را تجربه کرد و شروع به مطالعه کتاب هایی از کتابخانه پدربزرگ خود به شکل عمیقی کرد[۶].

متن جایگزین
توضیحات مارگاریتا و مفیستوفلیسٰ 1862 ترسیم توسط هلنا بلاواتسکی بعد از دیدار از اپرای فاوست

در تلاش برای استقلال کامل در زمستان ۱۸۴۸/ ۱۸۴۹ در تفلیس، هلنا به ازدواج ساختگی با معاون فرماندار، اروان نیکیفور ولادیمیرویچ بلاواتسکی که بسیار بزرگتر از او بود، در آمد. در ۷ ژوئن ۱۸۴۹ مراسم ازدواج شان بر‌گزار شد. خیلی زود بعد از ازدواجشان، هلنا از پیش همسرش فرار کرد و به نزد بستگانش برگشت[۷]. علاوه بر این او به ادیسا و با قایق بادی از پوتی به کیرچ سفر کرد. سپس به استانبول رفت. آنجا وی کنتس روسی کیسلاوا را ملاقات کرد و با همدیگر سفری را به مصر، یونان و اروپای شرقی ترتیب دادند[۸].

سفرها[ویرایش]

قسمت بعدی زندگی هلنا بلاوتسکی برای نویسندگان در پرده ابهام قرار دارد زیرا وی خاطرات روزانه خود و اتفاقاتی که برای وی افتاد را یادداشت نمی کرد و کسی هم نیست که این اتفاقات را بازگو کند. در کل ترسیمی از یک مسیر و رشته ایی از مسافرت ها به طور اساسی در خاطر بلاواتسکی هست که که گاهی اوقات همراه با تناقضات زمانی نیز هست. آنچه مشخص است اینست که هلنا بلاواتسکی آلبرت راوسون را در قاهره ملاقات کرد. در آن زمان وی دانشجویی بود که در رشته هنر تحصیل می کرد. بعد از مرگ بلاواتسکی، راوسون که آن زمان دکتری الاهیات و دکتر حقوق در آکسفورد بود دیدار خود را با بلاواتسکی شرح می دهد. بر اساس انچه در خاطرش مانده بود، بلاواتسکی به وی در مورد سهم آینده اش و اینکه روزی جهت آزادی ذهن بشر خدمت خواهد کرد می گفته است. راوسون نوشت:

ارتباطش با ماموریتش به طور زیادی غیر شخصی بود زیرا او اغلب تکرار می کرد: این کار من نیست بلکه اوست که برای من می فرستد.

براساس خاطرات بلاواتسکی بعد از خاورمیانه وی با پدرش به اروپا سفر کرد. در این زمان وی پیانو را از موشیلز آهنگ ساز معروف و پیانیستی خوش قریحه فراگرفت. در 12 آگوست ۱۸۵۱، زمان تولدش، برای اولین بار استادش را در هاید پارک لندن ملاقات کرد. قبلاً او، وی را در رویاهایش دیده بود. کونتس کونستانز واچ میستیر جزئیات این ملاقات را که در آن استادِ بلاواتسکی به وی می گوید در کاری که قصد انجان آن را دارد به کمک بلاواتسکی نیاز دارد، توصیف کرده است. و اینکه به بلاواتسکی می گوید که سه سال را در تبت جهت آمادگی برای انجام این ماموریت مهم زندگی خواهد کرد. بعد از ترک انگلستان، بلاواتسکی به کانادا، سپس مکزیک، آمریکای جنوبی و مرکزی رفت. در ۱۸۵۲ به هند رسید. طبق آنچه هلنا به خاطر می آورد: " من آنجا حدود دوسال زندگی کردم و ماهانه پولی را از فردی ناشناخته دریافت می کردم. من صادقانه به نکات ذکر شده عمل می کردم. نامه هایی را از این "هندو" دریافت می کردم اما در طول این دو سال یکبار هم او را ندیدم.

قبل از ترک هند، بلاواتسکی تلاش کرد که از طریق نپال به تبت برود اما نماینده انگلستان این اجازه را نداد.

از هند بلاواتسکی به لندن برگشت، جائیکه دوباره وی استاد خود را ملاقات کرد. بعد از این ملاقات وی به نیویورک رفت جائیکه بار دیگر راوسون را می بیند. سپس به شیکاگو می رود و مجدداً به همراه کاروان های مهاجران به سمت غرب از مسیر رشته کوه های راکی حرکت می کند. بعد از این وی مدتی را در سانفرانسیسکو می ماند. در ۱۸۵۵ از طریق اقیانوس آرام به شرق دور سفر می کند. سپس از طریق ژاپن و سنگاپور به کلکته می رسد.

در ۱۸۵۶ خاطرات بلاواتسکی در مورد زندگی در هند در کتاب "از غارها و جنگل های هندوستان" منتشر شد. این کتاب در سبکی ادبی سفرهای بلاواتسکی و معلمش را که وی او را "تاکور گولاب سینگ" می نامد توصیف می کند. اگر چه این کتاب به عنوان رمان در نظر گرفته می شد، بلاواتسکی اصرار داشت که اتفاقات و شخصیت هایی که بیان کرده است حقیقی هستند. وی عنوان می کرد که من به سادگی در عرض سه- چهار ماه این اتفاقات و موارد را که در طول چندین سال اتفاق افتاد را همچون بخشی از حادثه هایی که این معلم نشان داده است را جمع اوری کردم.

در فاصله بین ۱۸۵۶ تا ۱۸۶۸ بلاواتسکی به سفرهای خود ادامه داد و مدتی را نیز نزد خانواده خود در روسیه ماند.

در اغاز ۱۸۶۸ وی به فلورانس رفت و سپس به شمال ایتالیا و بالکان و مجدداً به استانبول، هند و تبت رفت.

بعدها وقتی از بلاواتسکی در مورد علت سفرش به تبت پرسیده شد نوشت:

حقیقتاً رفتن به تبت یا هند برای دریافت دانشی یا قدرتی که در هر روح بشری نهفته است بی فایده است؛ اما دستیابی به دانش و قدرتی بالاتر نه تنها به سال های بسیاری جهت مطالعه ایی شدید تحت راهنمایی ذهنی بالاتر همراه با وضوحی که نمی‌تواند توسط هیچ خطری متزلزلل شود و همچنین سال های بسیاری جهت خلوت گزینی نسبی نیاز دارد بلکه در رابطه با شاگردان به سکوت نیز نیاز دارد تنها چیزی که چنین هدفی را متعاقباً در چنین مکانی دنبال می کند. جائیکه هم طبیعت و نوآموز سکون کامل و مداومی را حفظ می کنند! در اینجا هوا تا صدها مایلی توسط هوای مسموم سمی نمی‌شود و در اینجا اتمسفر و مغناطیس انسان کاملاً پاک است و در اینجا خون حیوان هرگز ریخته نمی‌شود.

با توجه به زندگینامه بلاواتسکی مسیر او به صومعه تاشیلونپو Tashilunpo (نزدیک شی گیتس Shigatse) ختم شد. در کتابی "صدای سکوت" که به خواست پانچین لامای نهم در ۱۹۲۷ توسط انجمن چینی جهت مطالعه بودیسم در شهر پکن به چاپ رسید، گزارش می دهد که بلاواتسکی در طول چندین سال در تاشیلونپو مورد بررسی قرار می گیرد و به خوبی توسط پانچین لامای هشتم تینپای وانگ چوگ شناخته می شود. همچنین بلاواتسکی زندگیش را در تاشیلونپو و شی گیتس تائید می کند، وی در نامه ایی گزارشش را از معبد اتفرادی تاشی لاما نزدیگ شیگیتس تشریح می کند.

متن جایگزین
توضیحات محل پانچین لاما در تاشلینپو در شی گیتس

براساس زندگینامه اش آخرین دوره زندگی وی در تبت در خانه معلمش کوت هومی سپری شده است. وی بلاواتسکی را برای کسب چندین لاماسیری lamaseries کمک می کرد جائیکه هیچ اروپایی تا قبل از این نرفته بود. در نامه ایی بلاواتسکی به هیلیز بیلینگ می نویسد که خانه معلم کوت هومی در منطقه رشته کوه های قراقوروم آنسوی لادخ است که در تبت کوچک است(در حال حاضر به کشمیر تعلق دارد.) خانه چوبی بزرگی به سبک چینی همچون پاگودایی بین دریاچه و رودخانه ایی زیبا واقع شده است.

محققان معتقدند در همین دوره اقامت وی در تبت بلاواتسکی شروع به مطالعه متونی که بعداً منجر به کتاب صدای سکوت شد کرد.

در ۱۹۲۷ یکی از جویندگان برجسته تبت و فلسفه اش ایوانز ونتز W.Y. Evans-Wentz در مقدمه ترجمه کتاب "کتاب تبتی مردگان" نوشت: درباره معنای رمزی "روز چهل و نهم از باردو" لطفاً به دکترین راز بلاواتسکی رجوع کنید. اخیراً لاما سامدپو( lama K.D. Samdup) معتقد است که علی‌رغم انتقادهای بدخواهانه از آثار بلاواتسکی این نویسنده اسناد غیرقابل بحثی دارد که نشان می دهد به خوبی با تعالیم بالاترین سطوح لامائیست آشناست و برای این امر او نیاز به دریافت تشرف داشته است. دکتر مالالاسیکیرا Doctor Malalasekera موسس و رئیس بنیاد برادری جهانی بودیست در مورد بلاواتسکی در دانشنامه به یادماندی بودیسم می نویسد: آشنائیش با بودیسم تبتی و همچنین تمارین بودیستی باطنی غیرقابل شک است. بنابراین فیلسوف ژاپنی و بودیسم شناس سوزوکی D. T. Suzuki اظهار می کند که: بدون شک بلاواتسکی به طریقی در آموزش های عمیق تر تعالیم ماهایانه متشرف شده است.

متن جایگزین
توضیحات هلنا بلاواتسکی ۱۸۷۶ - ۱۸۷۸

بعد از سه سال اقامت در تبت بلاواتسکی به خاورمیانه سفر می کند و سپس به قبرس و یونان می رود. در ۱۸۷۱ بلاواتسکی به قاهره رسید جائیکه وی بنیاد انجمن معنویت گرا را با هدف مطالعه پدیده های روانی تاسیس کرد. هر چند به زودی انجمن به مرکزی جهت فساد مالی تبدیل شد و منحل شد.

دوره اصلی خلاقیت[ویرایش]

متن جایگزین
توضیحات هلنا بلاواتسکی

در سال ۱۸۷۳ بلاواتیکی به پاریس و مجدداً به امریکا رفت جائیکه کلنل هنری استیل الکات را ملاقات کرد. در ۱۸۷۵ آنها انجمن تئوسوفی را تاسیس کردند. در ۳ آوریل ۱۸۷۵ در نیویورک بلاواتسکی با مایکل بیتانلی گرجستانی الاصل که در آمریکا زندگی می کرد به طور رسمی ازدواج کرد. این ازدواج چند ماه بیشتر دوام نیاورد. در ۸ ژوئیه، ۱۸۷۸ وی رسماً شهروند آمریکا شد.

در فوریه ۱۸۷۹، بلاواتسکی و الکات به سمت بمبئی آمریکا را ترک کردند. در ۱۸۸۲ آنها ستاد مرکزی انجمن تئوسوفی را در آدیار تزدیک مدرس تاسیس کردند. به زودی آنها الفرد سینت را ملاقات کردند ویراستار روزنامه دولتی الله آباد. سینت به شدت به فعالیت در انجمن علاقه‌مند شد. به استفاده از مدیتیشن بلاواتسکی، او شروع به مکاتبه با مهاتماس کرد. سینت مخالف انتشار نامه ها به صورت کامل بود. وی جهت چاپ بعضی بخش هایی را که تفکرات ماهاتما را به طور دقیقاً کافی نمایش می داد را انتخاب کرد. کل این مکاتبات توسط الفرد بارکر در ۱۹۲۳ بعد از مرگ سینت چاپ شد.

در سال ۱۸۸۵ بلاواتسکی هند را ترک کرد بعد از ان مدتی را در آلمان و بلژیک زندگی کرد سپس به لندن رفت جائیکه بیشتر وقتش به نوشتن کتاب مشغول شد. سپس وی کتاب "صدای سکوت" در ۱۸۸۹، دکترین راز (۱۸۸۹)، کلیدی برای تئوسوفی(۱۸۸۹) را نوشت. در ۸ می ۱۸۹۱ بلاواتسکی بعد از ابتلا به آنفلوآنزا فوت کرد. بدنش سوزانده شد و خاکسترش بین سه مرکز انجمن تئوسوفی لندن، نیویورک و آدیار تقسیم شد.

انجمن تئوسوفی[ویرایش]

بلاواتسکی کمک به تاسیس انجمن تئوسوفی در ۱۸۷۵ در شهر نیویورک با هدف اینکه "هیچ مذهبی بالاتر از حقیقت نیست" کرد[۹]. دیگر اعضای اصلی موسسش عبارت اند: هنری استیل الکات(1832- 1907) و ویلیام کوان جیدج(1851- 1896). بعد از چندین بار تغییر اهداف اصلی آن را به شرح زیر اعلام کردند[۱۰]:

  • 1- شکل دادن به هسته برادری جهانی بشریت بدون تبعیض نژادی، جنسیتی، عقیدتی، طبقه ایی و رنگی.
  • 2- تشویق مطالعه تطبیقی مذهب، فلسفه و علم.
  • 3- بررسی قوانین غیرقابل توضیح طبیعت و قدرت های نهفته در بشر.

انجمن به عنوان یک نهاد غیرتبلیغی و بدون وابستگی فرقه ایی بنیان گذاری شد[۱۱]. بلاواتسکی و الکات(اولین روسای انجمن) از نیویورک به سمت بمبئی در هند در ۱۸۷۸ حرکت کردند. ستاد مرکزی انجمن در نهایت در آدیار هند اطراف شهر مدراس تاسیس شد. به تبع مرگ بلاواتسکی اختلافاتی میان اعضای انجمن بوجود آمد که سبب یکسری جدائی ها در این انجمن و بوجود آمدن چندین سازمان و ارگان تئوسوفی شد. همچنان تا سال 2011 این انجمن به کار خود ادامه می دهد و خدماتی را در بیش از 50 کشور جهان ارائه می کند[۱۲].

تئوسوفی[ویرایش]

بلاواتسکی به جهت گسترش تفکرات تئوسوفی شهرت بسیار دارد، اغلب تحت عناوین مختلف به ان رجوع می شود همانند علوم خفیه، سنت باطنی، حکمت قرون و غیره یا به طور ساده فلسفه باطنی و رمزی یا تئوسوفی.

تئوسوفی از نظر بلاواتسکی به داشتن شالوده و پایه ایی از همه ادیان جهان و فلسفه ها در نظر گرفته می شد[۱۳]. در کتابش کلیدی برای تئوسوفی وی در مورد معنا و منشا این اصطلاح اظهار می دارد که:

سوال. تئوسوفی و دکترینش اغلب به عنوان دینی نوظهور در نظر گرفته می شود. این واقعاً مذهب است؟

تئوسوفیست. نه آن نیست. تئوسوفی دانش بهشتی یا علم بهشتی است.

سوال. معنای حقیقی تئوسوفی چیست؟

تئوسوفیست. حکمت بهشتی، تئوسوفیا Theosophia، یا حکمت خدایان. کلمه تئو به معنای خدا در یونانی است یکی از موجودات بهشتی، به طور مشخصی خدانیست در مفهومی که امروزه از این اصطلاح در سر داریم. بنابراین حکمت خدایان نیست همانطور که بعضی اوقات ترجمه می شود اما حکمت بهشتی همچون آنچه توسط خدایان داراست. این اصطلاح هزاران سال قدمت دارد.

سوال. منشا این نام چیست؟ تئوسوفیست. این اصطلاح به ما از فیلسوفان اسکندریه ، که عاشقان حیقیت نامیده می شدند رسیده است، از واژه فیلالیتین Philaletheians از فیل phil به معنای عشق و aletheia به معنای حقیقت. نام تئوسوفی به قرن سوم عصرمان بر می گردد و با آمونیوس ساکاس و شاگردش که سیستم تئوسوفی التقاطی را آغاز کرد بر می گردد[۱۴].

حیطه عمل تئوسوفی[ویرایش]

به طور وسیعی تئوسوفی جهت تطبیق علوم انسانی، فلسفی و اصول و آداب مذهبی در دیدی واحد تلاش می کند. در همان حال که به طور وسیعی رهیافت ترکیبی را بکار می برند، این امر استفاده وسیعی از کلمات و مفاهیم بسیاری از سنت های فلسفی و مذهبی را موجب می گردد. هر چند این امر همراه با همه دیگر رشته های دانش، بررسی می شود، اصلاح می شود و در چارچوبی باطنی و سری شرح می شود.اغلب در شرح استادانه ایی، دید جامع تئوسوفی توضیحاتی را برای منشا، عملکرد و سرنوشت نهایی جهان و انسانیت ارائه می کند، بنابراین همچنین سیستمی از متافیزیک مطلق نامیده شده است[۱۵] [۱۶].

روش شناسی[ویرایش]

بنا به گفته بلاواتسکی، تئوسوفی نه الهام و نه نوعی تفکر است[۱۷]. آن به عنوان تلاشی در معرفی مجدد تدریجی و ایمانی علم تاکنون پنهانی ترسیم می شود، که در ادبیات تئوسوفی، علم باطنی نامیده می شود. بنا به گفته بلاواتسکی این علم بدیهی توصیفی از واقعیت را نه فقط در سطح فیزیکی بلکه در سطحی متافیزیکی فراهم می کند. این علم باطنی گفته می شود که در سراسر تاریخ به دقت توسط افراد آزموده و منتخب حفاظت می شود و عمل می شود[۱۸]. تئوسوفیست ها مجدداً اعلام می دارند که احکام تئوسوفی و پایه بدیهی اش می تواند با پیروی از دستورالعمل توصیف شده مشخصی که ابزار متافیزیکی حرفه ایی از دانشی را بسط می دهد که از محدودیت های حواس فراتر می رود تایید شود. این امر معمولاً توسط تئوسوفیست هایی که بسیاری از اصول بدیهی تئوسوفیت پایه ایی را که ممکن است علم در آینده بطور تجربی و عملی بر آنها صحه گذارد حفظ می شود. با توجه به این مفهوم، ادبیات تئوسوفیستی بعضی یافته هایی که بعداً بوسیله علم مدرن ثابت می شود را پیش بینی کرده است. برای مثال مدل پذیرفته شده اتمی در قرن 19 همچون یک توپ بیلیارد یا کرده جامد کوچک. تنها در سال 1897 بود که جی جی تامسون J. J. Thomson کشف کرد که الکترون نشان می دهد که اتم ذره ایی تفکیک نا پذیر نیست. نه سال قبل در سال 1888 بلاواتسکی نوشته بود:

اتم انعطاف پذیر است، بنابراین اتم تفکیک پذیر است و بایستی از ذراتی یا زیر اتم هایی تشکیل شود. و این زیراتم ها؟ آنها هم غیر الاستیکی هستند و در چنین مواردی آنها اهمیت پویایی را ارائه نمی‌دهند یا الاستیکی هستند؛ و در آن موارد آنها بیش از حد مشمول تفکیک پذیری هستند. و بنابراین بی پایان هستند. اما تفکیک پذیری بی پایان اتم ها ماده را در مراکز ساده ایی از نیرو حل می کند، و برای مثال از امکان درک ماده به عنوان ماده عینی جلوگیری می کند.

قانون تناظرات[ویرایش]

در دکترین راز، بلاواتسکی از بخشی پایه ایی از کیهان شناسی صحبت کرد که در باستان منعکس شده می گفت:

"مشابه بالا، بنابراین در پایین." این بخش توسط بسیاری از تئوسوفیست ها همانند روشی از مطالعه استفاده می شود و قانون تناظرات نامیده شده است. به طور مختصر، قانون تناظرات بیان می دارد که عالم صغیر نسخه مینیاتوری عالم کبیر است و بنابراین آنچه در پایین یافت می شود اغلب از طریق قیاس در بالا نیز هست. مثال هایی شامل ساختارهای بنیادین ارگانیسم های عالم صغیر، ساختار ارگانیسم های عالم کبیر را انعکاس می دهد(سیستم هفت هفتی را در زیر ببینید). طول عمر یک انسان همانند مسیر فصول زمین، می تواند با قیاس استنباط شود. و در تئوسوفی فرض می شود که فرایند کلی مشابه ایی به یک میزان بر طول عمر سیاره، منظومه شمسی، کهکشان و خود کائنات عمل می کند. از طریق قانون تناظرات، یک تئوسوفیست کشف اولین اصول بنیادین پدیده های مختلف را بوسیله یافتن ماهیت یا ایده مشترک می جوید و بنابراین از جزئیات ویژه به اصول حرکت می کند.

کاربردها[ویرایش]

حکمت خدایان کاربردی یکی از دلایل اصلی تاسیس انجمن تئوسوفی در 1875 بود؛ عمل به تئوسوفی، بخش جدایی ناپذیر ظهور معاصرش در نظر گرفته می شد[۱۹]. روش تئوسوفی شامل مطالعه کردن، انجام مدیتیشن و خدمت که به طور سنتی به عنوان لازمه ایی برای توسعه ایی همه جانبه اش در نظر گرفته می شد، بود. همچنین پذیرش و کاربرد عملی شعار تئوسوفی و سه هدف بنیان گذاریش بخشی از زندگی تئوسوفی گونه بود. تلاش هایی در جهت بکارگیری اصولش از همان اوایل شروع شد. مطالعه و مدیتیشن به طور معمول در فعالیت های انجمن تئوسوفی تبلیغ می شد و در 1908 سازمان خیریه بین‌المللی جهت بهبود خدمات آن با نام سازمان تئوسوفیایی خدمت بنیان شد.

واژگان شناسی[ویرایش]

علی رغم استفاده وسیع بلاواتسکی از واژگان سانسکریت در اثرش بسیاری از مفاهیم تئوسوفی به شکل متفاوتی نسبت به متون اصلی بیان می شوند. لغت نامه تئوسوفی در 1892 جهت ارائه وضوح در زمینه معنای مورد نظر بلاواتسکی منتشر شد یک سال بعد وی فوت کرد. بنا به گفته ویراستار جی آر اس مید (GRS.Mead) در مقدمه لغت نامه، بلاواتسکی می خواست تا به 4 اثر ادای دین کند: دیکشنری سانسکریت- چینی، دیکشنری کلاسیک هندو، ویشنو- پورانا و دائرةالمعارف سلطنتی ماسونی[۲۰].

اصول اساسی[ویرایش]

بلاواتسکی عقاید سازنده کلیدی کیهان شناسی اش را در مهمترین اثر ادبی اش دکترین راز بیان کرد.

سه گزاره بنیادین[ویرایش]

اولین گزاره متضمن حقیقتی غیرمشروط و تفکیک ناپذیر که به طور مختلفی مطلق، ریشه ناشناخته، حقیقت یگانه و ... نامیده می شود. که بی علت و بی زمان است و بنابراین غیرقابل شناخت و غیرقابل توصیف است: آن خالق است به جای مخلوق[۲۱]. هر چند حالات زودگذر ماده و آگاهی در آن متجلی می شوند در درجه مشخصی از لطافت تا تراکم که در نهایت به آنچه سطح فیزیکی می نامیم ختم می شود[۲۲]. براساس چنین دیدی، وجود تجلی تغییر شرایط است[۲۳] و بنابراین، نه نتیجه ایی از خلقت است و نه رویدادی تصادفی است.

هر چیزی در کائنات بوسیله قابلیت هایی که در ریشه ناشناخته مهیا می گردد از خود اگاه می گردد و با درجات مختلف زندگی(یا انرژی)، آگاهی و ماده تجلی می یابد[۲۴].

گزاره دوم، جهان شمولی قانون تناوبی، تغییرات پی در پی، صعود و افول یا جزر و مد است. بر این اساس وجود تجلی به طور ابدی رویدادی با سطح بی نهایتی از تکرار می باشد. زمینی از جهان بی نهایتی از تجلی و ناپدید شدن[۲۵]، هر یک در ارتباط با اثری از گذشته که خود علتی برای جانشین اش می گردد [۲۶] که در عین طولانی بودن بسیار، اما دوره های محدودی از زمان می باشد[۲۷].

با توجه به گزاره های بالا، سومین گزاره عبارت است از: هویت بنیادین همه روح ها در ارتباط با روح بزرگ جهانی ... و سفر واجب برای هر روحی- به عنوان جرقه ایی از آن- از طریق چرخه حلول(یا ضرورت) مطابق با قانون چرخه و کارمیک، در طول این دوره کلی. روح های فردی به عنوان واحدهایی از آگاهی(مونادها) در نظر گرفته می شوند که بخش های ذاتی از فراروح جهانی هستند؛ همچون جرقه های مختلفی که بخشی از آتش هستند. این مونادها فرایند تکاملی را سپری می کنند جائیکه آگاهی آشکار می شود و ماده بسط می یابد. این تکامل تصادفی نیست لیکن توسط هوش و همراه با یک هدف آگاه می شود. تکامل از مسیرهای مجزایی منطبق با قوانین تغییرناپذیر مشخص تبعیت می کند، جنبه هایی از آنچه در سطح فیزیکی قابل ادراک هستند. یکی نمونه از چنین قوانینی، قانون تناوبی و ویژگی تناوبی است دیگری قانون کارما و علت و معلول است[۲۸].

تکامل کیهان[ویرایش]

مباحث کیهان شناسی[ویرایش]

در تکرار دوره سیر تکاملی دکترین راز، بلاواتسکی مختصری از نکات کلیدی سیستم کیهان شناسی اش را ارائه می دهد[۲۹]. این نکات کلیدی همانطور که در زیر اشاره شده عبارتند از:

1- اولین مبحث بر موضع بلاواتسکی تاکید دارد که دکترین راز حکمت انباشته شده قرون را ارائه می دهد سیستمی از تفکری که ضبط پیوسته ایی از هزاران نسلی از روشن بینانی را پوشش می دهد که تجربیات مربوطه را آزمودند و بر سنت هایی صحه گذاشتند که به طور شفاهی توسط نژاد اولیه به دیگری منتقل شد از تعالیم موجودات بالاتر و برتری که در طی دوران کودکی بشریت را حفاظت کردند.

2- دومین مبحث، اولین گزاره بنیادین را مورد تاکید قرار می دهد، که اصل یگانه، قانون بنیادین در آن سیستم(کیهان شناسی) نامیده می شود. اینجا بلاواتسکی از این اصل صحبت می کند که ان اصل جوهری همگن الهی یگانه ایی است، علت بنیادی یگانه ای می باشد... آن اصل جوهری نامیده می شود بخاطر آن ذات به این سطح از کائنات متجلی شده می آید یک توهم، در حالیکه آن یک اصل در انتزاعی بی آغاز و بی پایان، در فضای مرئی و نامرئی باقی می ماند. این واقعیت در همه جا حاضر است: غیر شخصی است زیرا همه و هر چیزی را شامل می شود. غیر شخصی بودنش مفهوم بنیادین این سیستم است. آن در هر اتمی در کائنات نهفته است و خود کائنات است.

3- سومین مبحث بر گزاره دوم صحه می گذارد، در حالیکه بار دیگر آن را تحت تاثیر قرار می دهد کائنات تجلی تناوبی از ذات مطلق ناشناخته است، در حالیکه همچنین در اتباط پیچیده ایی با ایده های سانسکریت در زمینه پارابرهمن و مولاپاراکریت می باشد. این مبحث این ایده را ارائه می کند که اصل مطلق و بی چون چرای یگانه توسط حجابش کاملاً پوشیده می شود، مولاپراکریت، که ذات معنوی برای همیشه بوسیله ذات مادی تحت پوشش قرار می گیرد.

4- چهارمین مبحث ایده شرقی مایا(توهم) است. بلاواتسکی بیان می کند که کل کائنات توهم نامیده می شود زیرا هر چیزی در آن موقتی است، یعنی آغازی و پایانی دارد و بنابراین نسبت به پایداری ابدی اصل یگانه غیرواقعی است.

5- پنجمین مبحث بر گزاره سوم صحه می گذارد، بیان می شود که هر چیزی در این کائنات به نسبت شیوه عمل و سطح درک دارای اگاهی است. بواسطه این فلسفه باطنی بیان می کند که قوانین کور و ناآگاهانه طبیعی وجود ندارد، که همه داری آگاهی هستند.

6- ششمین مبحث ایده ی مرکزی فلسفه تئوسوفی را ارائه می دهد که همانطور که رد بالا اشاره شد و در زیر نیز خواهد امد به عنوان قانون تناظر شناخته می شود فرض پایه ایی آن که وجود هر چیزی در کائنات از درون به بیرون متجلی می شود یا از بالاتر با پایین تر عمل می کند بنابراین پایین تر یا عالم اصغر نسخه ایی از بالاتر عالم اکبر است. همانطور که هر انسانی انگیزش درونی از تفکر، احساس و عمل ر ا به عنوان مقدمه ایی بر هر عمل تجربه می کند به همین ترتیب مقدمه کائنات تجلی یافته، انگیزه ایی از تفکر، احساس و اراده بهشتی می شود. این مبحث سبب گسترش مفهوم رشته های تقریباً بی پایانی از سلسله مراتبی از موجودات حساس می گردد که خودش موجب ایده ی مرکزی بسیاری از تئوسوفیست ها می شود. قانون تناظرات همچنین مرکزی برای روش شناسی بسیاری از تئوسوفیست ها می گردد چرا که آنها تطابق مشابهی را بین جنبه های مختلف واقعیت می جویند برای نمونه تطابق بین فصول زمین و فرایند زندگی بشری فردی از طریق تولد، رشد، بلوغ و افول و مرگ.

سیستم هفت هفتی[ویرایش]

در نگاه تئوسوفیستی همه اشکال اصلی تجلی مجود، از هفت لایه تبعیت می کند: فلسفه‌مان به ما یاد می دهد که هفت نیروی بنیادی در طبیعت وجود دارد و هفت سطح از وجود، بنابراین هفت حالت از آگاهی در آنچه بشر می تواند زندگی کند، فکرکند، به یاد آورد، و وجودش داراست، وجود دارد[۳۰].

هفت سطح کیهانی[ویرایش]

کیهان تنها از سطح فیزیکی که با پنج حس می تواند درک شود، تشکیل نشده، بلکه ردیف هایی از هفت سطح کیهانی وجود، متشکل از فرم های لطیف مضاعفی از ماده انرژی، به نسبت دیگر حالات شناخته شده ایی که می تواند متجلی گردد می باشد. بلاواتسکی سطوحی را براساس این حالات آگاهی توصیف می کند. در این سیستم برای مثالف سطح مادی و ذهن محسوس(پایین تر از سطح ذهنی) به عنوان متفاوت از ذهن وعنوی و کلی(سطح ذهنی بالاتر) طبقه بندی می شود. بعدها تئوسوفیست هایی همچون چارلز وبستر لیدبیتر و آنی بیسانت هفت سطح را براساس نوع ماده لطیفی که انها را تشکیل داده طبقه بندی کردند. از آنجا که هم سطوح ذهنی بالاتر و پایین تر نوع مشابهی از ماده لطیف را فرض می کنند، این دو آنها را به عنوان یک سطح منفرد با دو زیربخش در نظر می گیرند. در این نگاه اخیر هفت سطح کیهانی شامل(از معنوی تا مادی):

- آدی(مافوق، سطح بهشتی ایی که توسط موجودات بشری نمی‌تواند بدان رسید)

- آندوپاداکا(احد(نه زاده و نه زائیده شده)، همچنین سطحی بهشتی خانه ایی از جرقه الهی در موجودات بشری، موناد)

- آتمیک(سطح معنوی از خود بالاتر بشری)

- بودهیک(سطح معنوی از شهود، عشق و حکمت)

- ذهنی(با زیربخش های بالاتر و پایین تر، این سطح بخش معنوی را به شخصی پل می زند)

- عاطفی(سطح شخصی که محدوده ایی از خواسته های پایین تر تا احساسات متعالی را در بر می گیرد)

- سطح فیزیکی(سطح شخصی که خود دوباره دو زیر بخش به لحاظ تراکم دارد یکی بوسیله 5 حس قابل درک است و دیگری اتریک است که فراسوی حواس قرار دارد)

هفت اصل و کالبد[ویرایش]

همانطور که کیهان به بعد فیزیکی محدود نمی‌شود، موجودات بشری نیز ابعاد و کالبدهای لطیف تر دارند. طبیعت هفت هفتی بشر توسط بلاواتسکی در میان دیگر آثار، کلیدی برای تئوسوفی توصیف می گردد که به ترتیب نزولی از ذات معنوی خالص بدیهی(که پرتو مطلق نامیده می شود) تا کالبد فیزیکی را در بر می گیرد[۳۱]. تعالیم تئوسوفی در مورد سرشت بشر در مورد دو چیز متفاوت، اما مرتبط، صحبت می کند، اصول و کالبدها. اصول هفت مولفه اصلی از کائنات هستند که از نظر بلاواتسکی عبارتند از:

1- فیزیکال

2- آسترال(که بعدها اتریک نامیده شد)

3- پرانا(یا حیاتی)

4- کاما(روح حیوانی)

5- ماناس(ذهن، یا روح انسانی)

6- بودهی(روح معنوی)

7- آتما(جان، نفس)

تعالیم بلاواتسکی در مورد کالبدهای لطیف کم بودند و خیلی سیستماتیک نبودند. در مقاله ایی او سه کالبد لطیف را بر می شمرد[۳۲]:

- لینگا شاریرا The Linga Sharira - همزاد یا کالبد آسترال(اختری)

- مایاوی-روپا Mayavi-rupa - کالبد خیالی

- کالبد علی- وسیله ذهن متعال

لینگا شریرا همزاد نامرئی از کالبد بشری است، در جای دیگر به عنوان کالبد اتریک یا همزاد فوق طبیعی یک موجود زنده از آن نام برده می شود و به عنوان مدلی یا ماتریس(قالبی) از کالبد فیزیکی عمل می کند که با این شکل به لحاظ ظاهر و حالت همزادش منطبق است. لینگا ساریرا می تواند در فاصله خیلی محدودی از بدن دور شود. وقتی از بدن جدا می گردد می تواند توسط اشیا تیز مجروح شود. وقتی به پیکره فیزیکی بر می گردد این زخم در بدن(همتای) فیزیکی منعکس می شود، پدیده ایی که "برگشت" نامیده می شود. در هنگام مرگ به همراه کالبد فیزیکی به دور انداخته می شود و در نهایت متلاشی یا تجزیه می شود.

مایاوی-روپا عملکرد و ماهیتی دوگانه ایی دارد: وسیله ایی هم برای تفکر و هم برای خواسته های و تمایلات حیوانی، منقش در یکی و همزمان از پایین ترین ماناس(ذهن) و ارزوی این جهانی، عنصر میل می باشد[۳۳].

بخش بالایی این کالبد عناصر معنوی را در طول زندگی گرد می آورد و بعد از مرگ به طور کاملی در کالبد علی ترکیب می کند؛ در حالیکه در بخش پایینی، ظرف عناصر حیوانی، کاما روپا را شکل می دهد منبعی از شبح ها یا صورت های وهمی مرگ.

بنابراین علاوه بر کالبد متراکم فیزیکی کالبدهای لطیف در وجود بشری عبارتند از:

کالبد اتریک(وسیله پرانا)

کالبد آسترال(اختری) یا عاطفه

کالبد روانی(وسیله ذهن پایین تر یا عینی تر)

کالبد علی(وسیله ذهن انتزاعی یا متعال تر)

این کالبدها به سوی سطح ذهنی متعال حرکت می کنند. دو سرچشمه ی معنوی بالاتر بودهی و آتما کالبدهایی را به طور خاص شکل نمی‌دهند بلکه آنها بیشتر شبیه "پوششی حائل sheaths" هستند.

منابع[ویرایش]

  1. «ماکس مولر و انجمن تئوسوفي». وبگاه عبدالله شهبازی. بازبینی‌شده در ۰۸ مه ۲۰۱۴. 
  2. Volume I, The Theosophist, page 89
  3. 1891 England Census, showing a household including "Constance Wachtmeister Manager of Publishing Office; G.R.S. Mead, Author Journalist; Isabel Oakley, Millener; Helena Blavatsky, Authoress; and others"
  4. Фадеев. Ч.I. C. 129
  5. Sinnet A. P. Incidents in the Life of Madame Blavatsky. p. 28
  6. С. Крэнстон «Е. П. Блаватская…». — 2-е издание, доп. — Рига-Москва: ЛИГАТМА, 1999. — С. 56. — ISBN 5-7738-0017-9
  7. исьмо А. М. Дондукову-Корсакову от 1 марта 1882 года // Блаватская Е. П. «Письма друзьям и сотрудникам». Сборник. Перев. с англ. — М., 2002. — С. 250 ISBN 5-93975-062-1
  8. Sinnet A. P. Incidents in the Life of Madame Blavatsky, p. 57-59
  9. Blavatsky 1888, p. xli [Volume I: Introduction]. "In other words—'THERE IS NO RELIGION (OR LAW) HIGHER THAN TRUTH'—'SATYÂT NÂSTI PARO DHARMAH'—the motto of the Maharajah of Benares, adopted by the Theosophical Society."
  10. Blavatsky 2002, pp. 39–41.
  11. Olcott 1891. "Article I: Constitution: 4. The Theosophical Society is absolutely unsectarian, and no assent to any formula of belief, faith or creed shall be required as a qualification of membership; but every applicant and member must lie in sympathy with the effort to create the nucleus of an Universal Brotherhood of Humanity."
  12. Societies and Organizations include, but are not limited to: The Theosophical Society, Adyar [1], The Theosophical Society, Pasadena [2], The United Lodge of Theosophists [3]
  13. Theosophical Glossary. See Theosophia.
  14. The Key to Theosophy
  15. Wakoff 1998. Multipage Encyclopedia entry includes a concise description of Theosophical philosophy in "[Section:] 2. Theosophy and the Theosophical Society" [pp. 364–365].
  16. Blavatsky stated that in practical terms, her Theosophical exposition concerned itself only "with our planetary System and what is visible around it". Blavatsky 1888, p. 13 [Volume I: "Proem"]. "Bear in mind that the Stanzas given treat only of the Cosmogony of our own planetary System and what is visible around it, .... The secret teachings with regard to the Evolution of the Universal Kosmos cannot be given, .... Moreover the Teachers say openly that not even the highest Dhyani-Chohans have ever penetrated the mysteries beyond those boundaries that separate the milliards of Solar systems from the 'Central Sun,' as it is called. Therefore, that which is given, relates only to our visible Kosmos, ...." However, some of her statements have been unclear or contradictory on the subject and she often stressed, "Everything in the Universe follows analogy. 'As above, so below'". Blavatsky 1888, p. 177 [Volume I].
  17. Blavatsky 2002, pp. 3–4, 7–12, 87 "Faith is a word not to be found in theosophical dictionaries: we say knowledge based, on observation and experience. There is this difference, however, that while the observation and experience of physical science lead the Scientists to about as many 'working' hypotheses as there are minds to evolve them, our knowledge consents to add to its lore only those facts which have become undeniable, and which are fully and absolutely demonstrated. We have no two beliefs or hypotheses on the same subject."
  18. Blavatsky 1888, pp. xxxviii, 272–273 [Volume I]. "It is the uninterrupted record covering thousands of generations of Seers whose respective experiences were made to test and to verify the traditions passed orally by one early race to another, of the teachings of higher and exalted beings, who watched over the childhood of Humanity. That for long ages, the 'Wise Men' of the Fifth Race, ... had passed their lives in learning, not teaching. ... By checking, testing, and verifying in every department of nature the traditions of old by the independent visions of great adepts; i.e., men who have developed and perfected their physical, mental, psychic, and spiritual organizations to the utmost possible degree. No vision of one adept was accepted until it was checked and confirmed by the visions—so obtained as to stand as independent evidence—of other adepts, and by centuries of experiences." [Emphasis in original].
  19. Blavatsky 2002, p. 19. "The Society is a philanthropic and scientific body for the propagation of the idea of brotherhood on practical instead of theoretical lines. The Fellows may be Christians or Mussulmen, Jews or Parsees, Buddhists or Brahmins, Spiritualists or Materialists, it does not matter; but every member must be either a philanthropist, or a scholar, a searcher into Aryan and other old literature, or a psychic student. In short, he has to help, if he can, in the carrying out of at least one of the objects of the programme." [Emphasis in original].
  20. de Zirkoff, Boris. "Who Played That Trick on H.P.B.?: The Puzzle of The Theosophical Glossary."
  21. Blavatsky 1888, p. 14 [Volume I: "Proem"]. "An Omnipresent, Eternal, Boundless, and Immutable PRINCIPLE on which all speculation is impossible, since it transcends the power of human conception and could only be dwarfed by any human expression or similitude."
  22. Blavatsky 1888, pp. 35–85 [Volume I: "Stanza I: The Night of the Universe" through "Stanza III: The Awakening of the Kosmos"].
  23. Blavatsky 1888, pp. 62–63 [Volume I: "Stanza III: The Awakening of the Kosmos"]. "The expansion 'from within without'..., does not allude to an expansion from a small centre or focus, but, without reference to size or limitation or area, means the development of limitless subjectivity into as limitless objectivity. ...It implies that this expansion, not being an increase in size — for infinite extension admits of no enlargement — was a change of condition." Manifest existence is often called "Illusion" in Theosophy, owing to its conceptual and actual differentiation from the only Reality.
  24. Blavatsky 1888, p. 274 [Volume I]. "Everything in the Universe, throughout all its kingdoms, is CONSCIOUS: i.e., endowed with a consciousness of its own kind and on its own plane of perception. We men must remember that because we do not perceive any signs—which we can recognise—of consciousness, say, in stones, we have no right to say that no consciousness exists there. There is no such thing as either 'dead' or 'blind' matter, as there is no 'Blind' or 'Unconscious' Law". [Emphasis in original].
  25. Blavatsky 1888, p. 17 [Volume I: "Proem"].
  26. Blavatsky 1888, p. 43 [Volume I: "Stanza I. 6"]
  27. Blavatsky 1888, p. 206 [Volume I: "Stanza VI – Continued."]. Blavatsky states that each complete cycle lasts 311,040,000,000,000 years.
  28. Blavatsky 1888, pp. 274–275 [Volume I].
  29. The Secret Doctrine, Volume 1, Pages 272-274
  30. Blavatsky 2002, p. 89.
  31. lavatsky 2002, pp. 90–93.
  32. Blavatsky, H.P., Dialogue Between Two Editors on Astral Bodies, or Doppelgangers Collected Writings X, pp. 217-226
  33. H. P. Blavatsky, Astral Bodies, or Doppelgangers Collected Writings X, pp. 217-220