مکعب روبیک

مکعب روبیک در حالت درهم‌ریخته

مکعب روبیک در حالت حل‌شده

مکعب روبیک یک جورچین (پازل) مکانیکی است که در سال ۱۹۷۴ توسط یک مجسمه‌ساز و پروفسور معمار مجارستانی به نام ارنو روبیک ابداع شد. مکعب روبیک مدل‌های بسیاری دارد که از جمله از آنها می‌توان به ۲×۲×۲ (مکعب جیبی)، ۳×۳×۳ (انتقام روبیک)، ×۴×۴، ۵×۵×۵ (روبیک پرفسورها)، ۶*۶*۶،۷*۷*۷ اشاره کرد که این‌ها از روبیک‌های مکعب شکل می‌باشد که البته در اشکال دیگری چون هرمی، ۱۲ وجهی، بشکه‌ایی ساخته شده‌است.

پروفسور ارنو روبیک

پروفسور ارنو روبیک، خالق این مکعب جادویی، در ۱۳ جولای سال ۱۹۴۴، درست یک سال پیش از پایان جنگ جهانی دوم، در بوداپست، پایتخت مجارستان زاده شد. پدراش مهندس پرواز فرودگاه، و مادرش شاعر و هنرمند بود. او که دانش آموختهٔ دانشکدهٔ فنی بوداپست (پایهٔ مهندسی معماری) و دارای مدرک فوق لیسانس در مجسمه سازی و معماری داخلی (۱۹۶۷) است، از واپسین سال‌های دههٔ ۱۹۶۰ به استادی طراحی داخلی و معماری «آکادمی هنری صنایع کاربردی» بوداپست دست یافت. او در آن هنگام آموزشیار رتبهٔ سهٔ آکادمی بود و در ساعت‌های بی کاری‌اش بر روی مدل‌ها و طرح‌های سه بعدی کار می‌کرد، تا آن که سرانجام در سال ۱۹۷۴ ساخت نخستین نمونهٔ مکعب خود را به پایان رساند، و نزدیک به یک سال پس از آن درخواست ثبت طرح خود را به ادارهٔ ثبت اختراعات مجارستان داد. پروفسور روبیک که امروز به سبب همان نوآوری آوازه‌ای جهانی به دست آورده‌است، از سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۵ بیشتر وقتش را به معماری گذراند، ولی از آن پس همهٔ توان خود را بر تدریس در دانشگاه متمرکز ساخت. در آن روزگار، حل معمای طرح شده به هیچ روی آسان نمی‌نمود، و این حرف زبان‌زد همگان بود که خود پروفسور بر سر حل آن یک ماه وقت گذاشته‌است. مکعب روبیک در سال ۱۹۷۷ در کشور مجارستان به تولید انبوه رسید و با آن که بیرون از مرزهای مجارستان برایش هیچ گونه بازاریابی و یا تبلیغاتی صورت نپذیرفته بود، نخستین زمزمه‌های مردم پسندی اش از گوشه و کنار کشورهای اروپایی برخاست. اندکی پس از آن، در سال‌های ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۰ فکر افزار نوبرانهٔ روبیک به ایالات متحدهٔ آمریکا و دیگر کشورهای جهان نیز شناسانده شد. تاریخ دقیقی از راهیابی مکعب روبیک به ایران در دست نیست، ولی آنچه روشن است، این که می‌بایست هم زمان با گسترش جهانی آن در سال‌های پیش از ۱۹۷۹ بوده باشد. بدین سان، مکعب روبیک در سراسر جهان فروشی چند میلیونی یافت و شگفتی ریاضی دانان و دانشوران دیگر حوزه‌های دانشگاهی را نیز برانگیخت. البته تا آن زمان هنوز هیچ راه حل جامع و کاملی برای مکعب به نگارش در نیامده بود و دانش آموختگان و مهندسان، می‌کوشیدند تا روش‌هایی را برای حل معما بیابند. نخستین بار در سال ۱۹۸۱، شیمیدان و ریاضیدانی به نام جیمز جی. نورس، راه حل خود را به نگارش درآورد.

رکوردها

این اسپید کیوبرها به ترتیب رکورداران جهان در مکعب روبیک می‌باشند:

روبیک ۳×۳×۳ :

• Feliks Zemdegs با زمان ۵.۶۶ ثانیه
• Mats Valk با زمان 6.41 ثانیه
• Nipat Charoenpholphant با زمان 6.78 ثانیه

رکورد دارهای ایرانی :

• نفراول ایران Sayyed Mohammad Hossein Fatemi با زمان 11.05 ثانیه و رتبه جهانی 514
• نفر دوم ایران Sepehr Saneii با زمان 12.36 ثانیه و رتبه جهانی 999
• نفر سوم ایران Armin Soleimani با زمان 12.44 ثانیه و رتبه جهانی 1031

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Speedcubing»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ می‌۲۰۱۱).
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Rubik's Cube»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ می‌۲۰۱۱).
• http://www.worldcubeassociation.org/results/events.php
• اسرار مکعب روبیک، دکتر سیاوش شهشهانی، نشر نو، تهران، ۱۳۶۱.
• راه حل ساده برای مکعب روبیک، جیمز جی. نورس، ترجمه محسن کاس نژاد، نشر هزار ققنوس، تهران، ۱۳۸۸.

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با مکعب روبیک موجود است.