قیچی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
انواع قیچی: قیچی خیاطی (چپ)، قیچی کاغذ (وسط)، قیچی آشپزخانه (راست).

قِیچی ابزاری است که به وسیله آن پارچه، کاغذ، مو و اشیاء دیگر را می‌برند و دارای دو شاخه بُرنده‌است که از وسط به یکدیگر وصل شده‌اند، قیچی ابزاری آهنین و مرکب از دو تیغه برنده که بواسطه میخ یا پیچی آن دوتیغه روی هم قرار می‌گیرند و هر چیز جامدی را به کمک آن می‌برند.

قیچی از ترکیب دو نوع ماشین ساده یعنی گوه و اهرم تشکیل می‌شود.

نام‌های اصلی فارسی آن دوکارد، گاز و ناخن‌پیرای بوده که مدتی با نام عربی مقراض و در دورهٔ جدید در ایران با نام ترکی قیچی (در اصل قیچا) نامیده می‌شود. البته برخی ریشهٔ این واژه را قی‌چین یعنی ابزاری که قی شمع را می‌چیند دانسته‌اند که فرهنگ معین آن را درست نمی‌داند.[۱]

امروزه به خاطر کاربرد روستایی آن، واژهٔ دوکارد تنها برای اشاره به قیچی پشم‌چین به‌کار می‌رود.[۲] در اصطلاح خیاطان خرده‌پارچه‌هایی را که خیاط پس از برش لباس از پارچه جدا می‌کند و دیگر قابل استفاده نیست «دَم قیچی» می‌نامند. حالت فعلی از نام‌واژه قیچی به کمک فعل‌های کردن و زدن درست می‌شود.[۳]

انواع[ویرایش]

انواع قیچی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

  • قیچی‌های خانگی: این نوع قیچی‌ها تیغه‌هایی با طول کوچک‌تر از ۱۵ سانتیمتر دارند و دسته‌های آن‌ها نیز همین اندازه‌است و جاانگشتی‌های تقریباً‌هم‌پهنا دارد. قیچی‌های سلمانی و آشپزخانه از این نوع هستند.
  • قیچی‌های کار: این نوع قیچی‌ها تیغه‌هایی بلندتر از ۱۵ سانتیمتر دارند و معمولاً سوراخ جاانگشتی یکی از دسته‌های آن‌ها گشادتر است و برای چند انگشت جا دارد در حالی‌که دستهٔ دیگر آن‌ها سوراخی یک‌انگشتی دارد. قیچی‌های باغبانی و صنعتی از این نوع هستند.[۴]

انواع قیچی به طور کل این‌ها هستند: قیچی سلمانی - قیچی خیاطی - قیچی آشپزخانه - قیچی فرش - قیچی پانسمان - قیچی باغبانی - قیچی برقی - قیچی خودتیز - قیچی ورق‌بر - قیچی پشم‌زنی - قیچی قوطی‌بازکن - قیچی هیدرولیک.[۵]

پیشینه[ویرایش]

قیچی در قرن دوم میلادی در آسیای صغیر

قیچی به احتمال زیاد در حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد در مصر باستان اختراع شد.[۶] در خاورمیانه، قیچی از ۳ تا ۴ هزار سال پیش به کار می‌رفته است.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه‌های قیچی و مقراض. با استفاده از: آنندراج و ناظم‌الاطباء.

  1. فرهنگ فارسی معنی، سرواژهٔ قیچی
  2. آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای تهران، بازدید: ۳ اکتبر ۲۰۰۸.
  3. فرهنگ فارسی معنی، سرواژهٔ قیچی
  4. ویکی‌پدیای انگلیسی.
  5. Hall, J. (2000). Hall's Iconografisch Handboek. Leiden: Primavera Pers. ISBN 90-74310-05-2
  6. قیچی را چه کسانی اختراع کردند؟، (به انگلیسی)، بازدید: ۳ اکتیر ۲۰۰۸.