روغن موتور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

روغن موتور از ترکیب روغنهای پایه و ادتیوها (افزودنیها) بدست می آید. روغن‌های پایه روغن استفاده شده در تولید روغن موتور ها انواع مختلفی دارند و میتوان آنها را به پنج گروه دسته بندی کرد. روغن‌های پایه معدنی (مینرال Mineral مثلاً روغن پایه استفاده شده در تولید روغن موتور موتوسل فلای از نوع معدنی میباشد)، روغن‌های پایه سنتتیک (روغن های مصنوعی synthetic, روغن پایه روغن موتور موتوسل 5W-40 SN از نوع سینتتیک میباشد)، روغن‌های نیمه سنتتیک (semi-synthetic که ترکیبی از روغنهای پایه معدنی و روغنهای سنتتیک هستند مثلا روغن پایه موتوسل 10W-40 SM از نوع نیمه سننتیک است)، روغن‌های پایه گروه 3(GIII که به روغن های پایه نسل جدید معروفند و به نوعی از بهینه سازی روغن‌های پایه معدنی بدست می¬آیند و در تولید روغن موتور های جدید از آنها استفاده میشود) و آخرین گروه نیز روغن‌های پایه تصفیه ای هستند که در ایران جهت تولید روغن موتورهای مونوگرید و روغن‌های با سطح کیفیت پایین استفاده میشود در حالیکه روغن‌های پایه تصفیه دوم همانند آهنهای قراضه بوده و در کشورهای فوق صنعتی از قبیل ایالات متحده آمریکا خوراک اصلی شرکتهای تولید کننده روغن موتور میباشند، در کشور ما بدلیل پایین بودن دانش فرآوری روغن‌های پایه تصفیه، جهت تولید روغن‌های موتور با کیفیت بالا از روغن‌های پایه تصفیه اول یا همان پالایشگاهی که از فرآوری نفت خام بدست میاید، استفاده میشود. ضمناً دانش تولید روغن‌های پایه سنتتیک و روغن‌های پایه گروه 3 در کشور ما ضعیف بوده یا هنوز بومی نشده است لذا این نوع روغن‌های پایه معمولاً از کشورهای خارجی وارد میشود.

روغن‌های پایه به تنهایی توانایی محافظت از قطعات موتور و انجام عملیات در موتور را ندارند و اگر فرض کنیم که روغن موتور فقط روغن پایه باشد، کارایی آن بیش از 1500 کیلومتر نبوده و بایستی آن را زود به زود تعویض نمود لذا مواد افزودنی مختلفی اختراع گردید که به روغنهای پایه اضافه شده و سبب بهبود کارایی روغن موتور میشود . میتوان گفت که روغن های پایه همانند زرده تخم مرغ در تولید شامپو بوده و و افزودنیها شامل ویتامینها ، نرم کننده ها ، ضدشوره ها، مواد پروتئینی و کف کننده ها میباشد.لذا روغن موتور به معنی ترکیبی از روغنهای پایه و بسته افزودنی ویژه¬ای میباشد که سبب بهبود عملکرد موتور میشود.

مواد افزودنی روغن موتور انواع مختلفی داشته و متناسب با افزایش تعداد مواد افزودنی ، میزان کیفیت کارایی روغن موتورها افزایش می یابد. پاک کننده¬ها، معلق کننده¬ها، مواد ضدزنگ، مواد ضد سایش، مواد ضدفرسایش موتور، مواد ضد کف، مواد خنک کننده و.. از جمله مهمترین مواد افزودنی هستند که به روغن های موتور افزوده میشود، یک روغن موتور خوب بایستی از تمام افزودنیهای بهینه استفاده نماید تا نیاز به مکملهای روغن کاهش یابد و توصیه میشود تاحدامکان از مصرف مکملهای روغن موتور استفاده نشود.

روغن موتورها از نظر میزان مواد افزودنی و نوع آن براساس سطح کیفی و استاندارد جهانی API که علامت اختصاری موسسه نفت آمریکاست دسته بندی میشوند. دراین دسته بندی روغن موتورها ابتدا به نوع روغن‌های سواری که با علامت اختصاری S=Station به معنی سواری یا بنزین سوز، و روغن موتورهای دیزل یا گازوئیل سوز که با علامت اختصاری C=Commercial تقسیم بندی میشود، پس از آنکه مشخص شد این روغن موتور متناسب با چه نوع سوختی است، از حروف لاتینی استفاده میشود که بیان میکند سطح کیفی این روغن موتور چقدر است. این حروف از A شروع و تاکنون به Nختم میشود.به این ترتیبAPI SA, API SB, …, API SL, API SM, API SN که سطح کیفی API SN بیشتر و بالاتر از روغن موتورهای دیگر است. در زمینه روغن موتور های دیزل هم مسئله به این صورت میباشد و روغ موتور API CI-4 سطح کیفیت بیشتری از سطح کیفی CH4و سطح کیفی API CF-4 دارد.

یکی از محصولات تقطیر در خلأ برش روغنی است که بعنوان ماده اولیه واحدهای روغن سازی وارد پالایشگاه می‌گردد. این برش روغنی تحت یک سری عملیات پالایش و به روغن پایه تبدیل می‌گردد.

مراحل پالایش برش روغنی در پالایشگاه[ویرایش]

در پالایشگاه های تولیدکننده روغن موتور، برش روغنی بعنوان ماده اولیه واحد روغن سازی به واحد استخراج با فورفورال فرستاده می‌شود که در آنجا مواد آروماتیک و نیز موادی که حاوی ترکیبات حلقوی غیر اشباع (بنزینی) است، از آن زدوده می‌شود. رفینت حاصل که حاوی روغن می‌باشد، به واحد موم گیری با تولوئن و متیل اتیل کتون فرستاده می‌شود تا انواع پارافین و واکس (موم) آن جداسازی گردد. روغن موم گیری شده به واحد تصفیه نهایی توسط هیدروژن ارسال می‌گردد تا روغن پایه نهایی حاصل شود.

ویژگیهای فیزیکی روغن[ویرایش]

گرانروی[ویرایش]

مقاومتی که یک روغن نسبت به جاری شدن بعلت اصطکاک داخلی مولکولهای آن از خود نشان می‌دهد، گرانروی (ویسکوزیته) نامیده می‌شود. گرانروی روغن با تغییر دمای آن، تغییر می‌کند و هر چه روغن گرمتر شود گرانروی آن کمتر می‌گردد. از این رو همواره باید گرانروی همراه با دمایی که گرانروی در آن دما اندازه گیری شده، قید گردد. گرانروی روغن معمولاً در دمای ۴۰ و۱۰۰ درجه سانتی گراد اندازه گیری می‌شود. در موتورهای قدیمی، بدلیل ساختار خاص قطعات موتور و فاصله زیاد بین قطعات نسبت به موتورهای فعلی، نوع گرانروی روغن موتورها نیز بیشتر بود لا مشاهده میگردد که در خودروهای قدیمی، استفاده از روغن موتور با ویسکوزیته مثلاً 50 در فصل گرم توصیه شده است.

شاخص گرانروی[ویرایش]

تغییر گرانروی با تغییرات دما را با شاخص گرانروی می‌سنجند. هر چه رقم شاخص گرانروی روغنی بزرگتر باشد، در اثر تغییر دما گرانروی روغن کمتر تغییر می‌کند و بر عکس. عملاً ان دسته از روغن موتور ها که شاخص ویسکوزیته بالاتری دارند، شل تر بوده و در ماقبل تغییرات دمای محیط، انعطاف پذیری بهتری از خود نشان میدهند بعنوان مثال شاخص ویسکوزیته روغن موتور موتوسل با درجه SAE 10W-40 و API SM برابر 120 میباشد.

نقطه ریزش[ویرایش]

نقطه ریزش، پایین‌ترین دمایی است که روغن در آن هنوز سیال است و جاری می‌شود.

نقطه اشتعال[ویرایش]

بالاترین دمایی است که در آن، روغن به اندازه کافی به بخار تبدیل می‌شود و با هوا یک مخلوط قابل اشتعال می‌سازد، به طوری که با نزدیک کردن شعله آتش، در یک لحظه مشتعل و سپس خاموش گردد. این آزمون برای اندازه گیری میزان آتش گیری و فرّار بودن روغن صورت می‌گیرد.

معرفی مواد افزودنی به روغن[ویرایش]

روغن موتور.

چون روغن پایه که از پالایش نفت خام بدست می‌آید، هنوز ویژگیهای لازم برای استفاده در موتور خودروهای مدرن و ماشین آلات صنعتی را به طور کامل دارا نیست، بسته به نوع وظیفه‌ای که از آن انتظار می‌رود، مواد افزودنی مختلف به آن افزوده می‌شود تا در روغن مقاومت لازم برای شرایط سنگین کار، حرارت و فشار زیاد موتور به طور بهینه ایجاد شود.

بنابراین در ابتدا با افزودن پلیمر ویسکوزیته روغن را به میزان لازم رسانده و سپس از هر یک از مواد ذیل به میزان لازم به منظور تأمین ویژگیهای مناسب افزوده می‌گردد.

ازجمله مواد افزودنی عبارتند از:

  • ۱- پاک کننده‌ها و معلق کننده‌ها
  • ۲- بهبوددهنده شاخص گرانروی
  • ۳- مواد ضد اکسیداسیون
  • ۴- مواد ضد سائیدگی
  • ۵- مواد ضد کف
  • ۶- مواد ضد خوردگی و ضد زنگ زدگی
  • ۷- مواد پایین آورنده نقطه ریزش

منابع[ویرایش]