چتربازی

یک شخص درحال چتربازی

چتربازی گونه‌ای از فعالیت‌های هوایی و ورزشی است که در آن فرد یا گروهی از ارتفاع زیاد (مانند هواپیما، بالگرد، بالن یا بلندی‌های طبیعی) به پایین می‌پرند و برای کاهش سرعت سقوط و کنترل مسیر، از چتر نجات استفاده می‌کنند.

چتربازی علاوه بر کارکرد نظامی و نجات اضطراری، به‌عنوان یک ورزش تفریحی و حرفه‌ای نیز شناخته می‌شود. در شاخه‌های ورزشی آن، شرکت‌کنندگان معمولاً پس از پرش آزاد، پیش از گشودن چتر، برای چند ثانیه یا چند ده ثانیه در حالت سقوط آزاد قرار می‌گیرند.

چتربازی را می‌توان چنین تعریف کرد: پرش کنترل‌شدهٔ انسان از ارتفاع، با بهره‌گیری از چتر نجات برای کاهش سرعت برخورد با زمین و هدایت مسیر فرود.

انواع

چتربازی به چند شاخه تقسیم می‌شود که از جمله:

چتربازی نظامی – برای پیاده‌کردن سربازان و تجهیزات در میدان نبرد.

چتربازی تفریحی – به‌عنوان فعالیت ورزشی و ماجراجویانه.

چتربازی نمایشی – همراه با حرکات گروهی و آکروباتیک در هوا.

دسته‌بندی دیگر:

• چتربازی اتوماتیک

نوعی از چتربازی می‌باشد که در چتر آن به صورت اتوماتیک بعد از پرش چترباز از وسیله پرنده باز شده و چترباز نقشی در باز کردن چتر ندارد. این نوع چتربازی بیشتر کاربرد نظامی دارد ولی بعلت داشتن اشکالاتی، در اکثر نقاط دنیا این روش چتربازی در حال محو شدن است.

• چتربازی سقوط آزاد

نوعی از چتربازی است که شخص چترباز اقدام به بازکردن چتر خود می‌نماید این روش چتربازی به علت داشت کنترل بیشتر بر روی چتر - سرعت بالا - امکان پرش در سرعت بالای باد - امکان سقوط بیشتر برای چترباز (باز کردن چتر در اختیار چترباز است) بیشتر مورد توجه است.

فیزیک چتربازی

سرعت پایانی در سقوط آزاد، به‌عنوان شاخص اصلی در چتربازی شناخته می‌شود و با فرمول زیر بیان می‌شود:

$v_{t}={\sqrt {\frac {2mg}{\rho AC_{d}}}}$

که در آن:

• $v_{t}$: سرعت پایانی
• $m$: جرم فرد (کیلوگرم)
• $g$: شتاب گرانش (m/s²)
• $\rho$: چگالی هوا (kg/m³)
• $A$: سطح مقطع مؤثر (m²)
• $C_{d}$: ضریب پسار

این فرمول نشان می‌دهد که سرعت نهایی سقوط آزاد به جرم فرد، مقاومت هوا، ضریب پسار و سطح چتر بستگی دارد.

تاریخچه

پیشینهٔ چتربازی به چین در سده‌های میانه بازمی‌گردد، جایی که نخستین نمونه‌های ابتدایی وسایل کاهندهٔ سقوط استفاده می‌شد. با این حال، نخستین طراحی مهندسی‌شدهٔ یک چتر نجات را لئوناردو داوینچی در سدهٔ پانزدهم میلادی ترسیم کرد.

اولین پرش چتربازی تاریخ در ۲۲ اکتبر ۱۷۹۷ توسط فرانسوی‌ای به‌نام آندره-ژاک گارنین در بالای پارک مون‌سو در پاریس انجام شد. او با استفاده از یک چتر ابریشمی از ارتفاع حدود ۹۱۰ متر (۳٬۰۰۰ فوت) از بالن هوای گرم فرود آمد.

کاربردها

چتربازی امروزه بیشتر به‌عنوان فعالیت تفریحی و ورزشی شناخته می‌شود و به‌علت ماهیت پرخطرش در دستهٔ ورزش‌های خطرناک قرار دارد. در ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ حدود ۳٫۳ میلیون پرش ثبت شد.

چتربازی نظامی برای پیاده‌سازی نیرو و تجهیزات کاربرد دارد و نیروهای ویژه از پرش آزاد برای نفوذ به مناطق عملیاتی بهره می‌برند. در ایالات متحده برخی آتش‌نشانان جنگلی (Smokejumpers) برای دسترسی به مناطق دورافتاده از چتربازی استفاده می‌کنند.

چتربازی همچنین در گذشته یک روش نجات اضطراری از هواپیما بود. امروزه جایگزین آن در پروازهای نظامی و جنگنده‌ها صندلی پرتاب‌شونده است که خلبان را به‌وسیلهٔ باروت یا راکت از هواپیما پرتاب می‌کند و سپس چتر نجات باز می‌شود.

آموزش

چتربازی را می‌توان با استفاده از تونل باد عمودی و شبیه‌سازهای واقعیت مجازی تمرین کرد. روش‌های آموزش پرش واقعی برای مبتدیان عبارت‌اند از:

تاندِم (Tandem)

در این روش هنرجو توسط یک هارنس به مربی متصل می‌شود و مربی همهٔ مراحل پرش از هواپیما تا باز شدن چتر و فرود را کنترل می‌کند.

خط ثابت (Static line)

در این روش طنابی به بدنهٔ هواپیما وصل است و هنگام پرش چترباز، چتر را به‌طور خودکار باز می‌کند. این روش بیشتر برای آموزش اولیهٔ نظامی یا مبتدیان به‌کار می‌رود.

باز شدن توسط مربی (IAD)

در روش Instructor-Assisted Deployment (IAD) مربی هنگام خروج هنرجو از هواپیما، چتر را دستی پرتاب و باز می‌کند. این روش مشابه خط ثابت است اما بدون اتصال مستقیم به هواپیما.

ایمنی

در دههٔ ۱۹۷۰ در ایالات متحده به‌طور میانگین سالانه ۴۲٫۵ مرگ در چتربازی ثبت می‌شد. این میانگین در دههٔ ۱۹۸۰ به ۳۴٫۱ و در دههٔ ۱۹۹۰ به ۳۲٫۳ مورد در سال کاهش یافت. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ میانگین به ۲۵٫۸ رسید و در هشت سال پس از ۲۰۰۹ به ۲۲٫۴ مورد در سال کاهش یافت (تقریباً ۷٫۵ مرگ در هر یک میلیون پرش).

چتربازان باید دو چتر همراه داشته باشند. چتر ذخیره باید به‌طور دوره‌ای توسط ریگر دارای مجوز بررسی و بسته شود (در آمریکا هر ۱۸۰ روز طبق مقررات FAA). بسیاری از چتربازان از بازکنندهٔ خودکار (Automatic Activation Device یا AAD) استفاده می‌کنند که در صورت باز نشدن چتر اصلی، چتر ذخیره را فعال می‌کند.

مانورهای ناایمن

بخش بزرگی از آسیب‌ها و تلفات زیر چترِ سالم، ناشی از مانورهای خطرناک یا خطای قضاوت است—مانند گردش‌های کم‌ارتفاع و «سووپ» هنگام فرود.

بادها

توربولانس یا باد متقاطع هنگام فرود می‌تواند سرعت و زاویهٔ برخورد را افزایش دهد و خطر آسیب را بیشتر کند.

برخورد چترها

گیر کردن دو یا چند چتر به هم ممکن است باعث فروریزش ناگهانی شود و فرصت کافی برای استفاده از چتر ذخیره باقی نگذارد.

خرابی تجهیزات

تقریباً از هر ۷۵۰ بار گشودن چتر اصلی، یک مورد دچار اشکال می‌شود. در این حالت معمولاً چتر وارد اسپین می‌شود و باید بریده و ذخیره باز شود.

بیس‌جامپینگ

رشته‌هایی مانند بیس‌جامپینگ، وینگ‌سوت و اسکای‌سرفینگ پرخطرترند و بیشتر توسط چتربازان باتجربه انجام می‌شوند.

رایج‌ترین آسیب‌ها

بیشتر آسیب‌ها هنگام فرود رخ می‌دهند. برای کاهش خطر، آموزش «سقوط فرود با چتر» (Parachute Landing Fall یا PLF) و پوشیدن کفش محافظ توصیه می‌شود.

هوا

پرش در شرایط نامناسب جوی (باد شدید، توفان، غبارگردباد) خطرناک است و معمولاً فعالیت‌ها در این شرایط لغو می‌شود. برای هنرجویان تازه‌کار در آمریکا، مقررات USPA سقف سرعت باد را محدود کرده است.

دید

چون چتربازی زیر قوانین «پرواز دیداری» انجام می‌شود، پرش در ابرها معمولاً غیرقانونی است و باید الزامات دید و فاصله از ابرها رعایت شود (طبق ۱۴ CFR بخش ۱۰۵ در آمریکا).

پیوند به بیرون

• https://en.wikipedia.org/wiki/Parachuting
• https://www.topendsports.com/sport/list/parachuting.htm