هترا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۳۵′۱۷″ شمالی ۴۲°۴۳′۰۶″ شرقی / ۳۵.۵۸۸۰۶° شمالی ۴۲.۷۱۸۳۳° شرقی / 35.58806; 42.71833

شهر باستانی هترا
Hatra ruins.jpg
اطلاعات اثر
مکان عراق عراق
نوع فرهنگی
معیار ثبت ii, iii, iv, vi
شمارهٔ ثبت ۲۷۷
منطقه آسیا و اقیانوس آرام
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۱۹۸۵ (طی نشست نامشخص)
منطقهٔ بر پایهٔ دسته‌بندی یونسکو

هترا[۱][۲][۳][۴] یا حضر (به عربی: الحضر) یا حتره یا حترا[۵] شهری باستانی است که در استان نینوا، عراق قرار دارد. هترا در ۲۹۰ کیلومتری شمال شهر بغداد و ۱۵۰ کیلومتری جنوب غرب موصل قرار دارد. اما در دوران باستان این شهر در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال غرب پایتخت آشور باستان واقع بود. شهر هترا دارای معماری خاصی است که می‌توان سه نوع تمدن ایرانی، یونانی و رومی را در آن دید.

هترا یکی از معدود آثار به جا مانده از دوران اشکانی است. سرستون‌ها و سنتوری یونانی به جا مانده در این بنا می‌تواند نشانهٔ صلح ایران و یونان و تاثیرپذیری اشکانیان از فرهنگ یونانی باشد.

شهر حضر گویا تا زمان شاهپور اول یا اندکی پس از او نقشی در تاریخ بازی کرده است. واژه "حضر" عربی شده‌ی Atra و Atraiدر یونانی، و Hatra در لاتینی و حطرا در کتیبه‌های مکشوف در خرابه‌های حضر است. شهر حضر را نمی‌توان یک شهر کاملاً عرب دانست. بی‌گمان فرهنگ و زبان و ادیان آرامی و ایرانی در آنجا بیشتر از عوامل دیگر رواج داشت. بااین حال هرتسفلد و نولدکه معتقداند که اکثر ساکنان شهر را قبایل عرب تشکیل می‌دادند و این قبایل در سده نخست پیش از میلاد از نزاع میان پارت‌ها و یونانی‌ها استفاده کرده شهر را گسترش و قدرت بخشیدند. مهاجران گوناگونی که در آن ساکن بودند غالباً به بازرگانی می‌پرداختند. دیدگاه این دو خاورشناس اینک توسط کتیبه‌هایی که در خرابه شهر به زبان آرامی کشف شده تایید می‌گردد.

ساختمان‌های این شهر غالباً از سنگ است و اسلوب معماری آن مخلوطی از اسلوب معماری آشوری و اشکانی و یونانی است که اهل حضر به وجود آورده‌اند. القاب و نام‌های امیران حضر بیشتر آرامی و پارسی است. حضر در زمان اشکانیان که آن‌را تحت حمایت خود داشتند وحکومت آن‌ را تقویت می‌کردند، چندین بار مورد حمله رومیان قرار گرفت. تراژان در سال ۱۱۶ م. آنجا را گرفت اما در پایان همان سال که شهر را مجدداً محاصره کرد بدون گرفتن نتیجه‌ای عازم روم شد. سوروس که در سال ۱۹۵ م اشکانیان را شکست داد، اعراب حضر را نیز قلع و قمع کرد اما هم او در حملات و محاصره‌هایی که در سال‌های ۲۰۰ م؛ و ۲۰۱ م. علیه شهر صورت داد موفقیتی به دست نیاورد.

برخلاف پارت‌ها که دولت‌های کوچک را در داخل و در مرزهای خود تحت حمایت خود گرفته و تقویت می‌کردند، ساسانیان به ادامه حیات این دولت‌ها یا نفوذ دولت‌های بیگانه در درون ایران گرایشی نداشتند. به همین جهت بود که تاجران تدمیری و نبطی از شهرهای اطراف فرات بیرون رانده شدند و حکومت کوچک کرخ و حضر از میان رفتند. در آغاز کار ساسانیان، همین که اهالی حضر متوجه سیاست تازه ایشان شدند، کوشیدند با روم روابطی برقرار کنند که ظاهراً مفید نبود. آنها همچنین کوشیدند در برابر سپاه ساسانی به مقابله بپردازند اما این مقاومت به نتیجه نرسید و سرانجام حکومت نیمه مستقل آنها نابود شد.

نویسندگان در مورد فاتح حضر متفق‌القول نیستند. برخی اردشیر و گروهی شاپور یکم و برخی دیگر شاپور دوم را فاتح آن می‌دانند. اما به احتمال قوی شهر در زمان اردشیر فتح شده است. مهم‌ترین بخش این بنا نیایشگاه خورشید است. در زمان اشکانی مرز بین ایران وروم بوده است رومیان به طمع دستیابی به نذری‌های نیایشگاه خورشید بارهابه این منطقه یورش بردند این بناباترکیبی ازایوان های ردیفی ساخته شده است ودرپشت ایوان ها بنایی کوشک ماننددیده می‌شود [۶]

تخریب توسط داعش[ویرایش]

در پی حمله گروه دولت اسلامی (داعش) به شمال عراق و تصرف استان نینوا در سال ۲۰۱۴، داعش در شانزدهم اسفند ۱۳۹۳ (۷ مارس ۲۰۱۵) به محوطه باستانی هترا یورش برد و بخش زیادی از آن را ویران کرد. این اقدام داعش با خشم باستان شناسان مواجه شد.[۷]

منابع[ویرایش]

  1. مبانی تاریخ ساسانی، شیپمان کلاوس
  2. ایران در زمان ساسانیان کریستین سن آرتور، ص ۲۲۸
  3. تاریخ ایران پژوهش دانشگاه کمبریج جلد سوم قست اول
  4. شاهنشاهی ساسانی، دریایی تورج
  5. پیگولوسکایا نینا شهرهای ایران در روزگار پارتی و ساسانی ترجمه عنایت الله رضا
  6. راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی، ص ۱۹۲ تا ۱۹۵
  7. داعش تخریب بقایای شهر باستانی هترا را آغاز کرد بی‌بی‌سی فارسی

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Hatra»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۳ اگوست ۲۰۱۱).