قنبر راستگو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
قنبر راستگو
Qanbar-Rastgoo.jpg
اطلاعات
نام اصلی قنبر راستگو
نام مستعار خالوقنبر، قنبر احمد
تولد ۱۳۲۴
سرریگان، استان هرمزگان
ملیت  ایران
سبک‌(ها) موسیقی اصیل ایرانی
ساز(ها) جفتی
نوع صوت ساز بادی

قنبر راستگو (زاده ۱۳۲۴، روستای سرریگان میناب)[۱] یکی از نوازندگان مطرح ساز جفتی در ایران و جهان است.[۲]

در پنجمین اجلاس کمیته ثبت میراث ناملموس، شیوه نوازندگی نی جفتی استاد قنبر راستگو در فهرست میراث معنوی کشور ثبت ملی شد.[۳]

زندگی‌نامه[ویرایش]

قنبر راستگو که اهل و ساکن استان هرمزگان در جنوب ایران است در بین نزدیکان و دوست‌دارانش به "خالو قنبر" و "قنبر احمد" هم شناخته می‌شود.[۱]

او نوازنده‌ی "جفتی" و از شروه‌خوانان به نام منطقه ایران است[۴] و گویی پرداختن به مقوله‌ی جفتی به عنوان یکی از سازهای مهم جنوب، با نام خالو قنبر در حافظه‌ی هرمزگانی پیوند خورده است.[۱]

قنبر راستگو ضمن وفاداری به موسیقی منطقه، شاید تنها بازمانده‌ی نسلی است که موسیقی ناب جفتی را سینه به سینه به یکدیگر رسانده‌اند.[۱]

جفتی از سازهای ویژه‌ی منطقه است و به عبارتی صدای جفتی از بارزترین نواهای جنوبی‌ست که در هر نقطه از خطه جنوب اعم از جنوب غربی و شرقی، یا هرمزگان به عنوان مرکزیت جنوب ایران، صدای خود را در اشکال یا ساختارهای مختلف نمایان ساخته است.[۱]

کودکی و نوجوانی[ویرایش]

قنبر راستگو از کودکی تاکنون زندگی سختی گذرانده است. [۵] نواختن جفتی را در ۱۲ سالگی از دایی‌اش آموخته است.

خودش می‌گوید: ما زیر دست دائی (عمه‌ی مادری) بزرگ شدیم و پدر و مادر خود را ندیده‌ایم. دائی ما را به زحمت بزرگ کرد، تا ما هم بعدها بزرگتر شدیم و زمستان‌ها به بندر می‌آمدیم و کار می‌کردیم. روی کشتی، برای ماهیگیری.

از دوازده سالگی آمدیم بندرعباس و همین‌جا ماندیم. از همان سال‌ها تا امروز جفتی زدن برایم کار واجب شده است. ساعت‌ها می‌نوازم و از صدایش دل نمی‌کنم. "[۱] برای خودم و دلم ساز می‌زنم و شروه می‌خوانم و زندگی پرمشغله و سختم را می‌گذرانم. [۵]

جوانی[ویرایش]

«جوانی من به سختی سپری شد. تابستان‌ها در کارخانه پارچه‌بافی میناب کار می‌کردم. زمستان‌ها هم به بندرعباس می‌آمدم و در محله خواجه‌عطاء بشکه‌های نفتی که از آبادان می‌آمد را تخلیه می‌کردم. من آن موقع جزو سرکارگرها بودم. ۱۰ تا ۱۵ تومان هم حقوق می‌گرفتم. زندگی‌ام با کارگری سپری می‌شد.[۵]

شرایط زندگی[ویرایش]

خالو قنبر درباره شرایط زندگی خودش و هنرمندان هم‌دوره‌اش می‌گوید:[۵] «من اجاره‌نشین هستم. هنرمندان و پیشکسوتان بسیاری مثل من هستند که به نان شب محتاج‌اند و کسی سال و ماه سراغ‌شان را هم نمی‌گیرد، مگر وقتی جشنواره یا برنامه‌ای باشد.

دوست دارم به موسیقی هرمزگان خدمت کنم. همه گوشه‌های مقام‌های موسیقی هرمزگان در حال فراموشی هستند، حتی زار هم کمرنگ شده با اینکه خود من هم بابای زار هستم اما می‌بینم این موسیقی هم دارد به فراموشی سپرده می‌شود. امیدوارم به این امر توجه شود و بعد از مرگ به سراغ ما نیایند.»[۵]

 سعی کردم تا جایی که می‌توانم ساز جفتی را به شاگردانم یاد دهم؛ اینکه بتوانند از عهده‌ی کار بربیایند یا نه را نمی‌دانم. باید به داد این موسیقی رسید؛ همه‌ی گوشه‌هایش دارد فراموش می‌شود.»[۶]

ساز جفتی[ویرایش]

" ساز جفتی در هرمزگان عبارت از دو ساقه‌ی نی موازی است که در هفت بند، جفت یکدیگر (با ۱۴سوراخ موازی) قرار گرفته‌اند. این دو نی با موم عسل و در بافته‌هایی محلی به نام "خوس" به یکدیگر چسبانده می‌شود، با دو دهانه برای دمیدن که همزمان با هم نواخته شده و بدین ترتیب با صدایی مضاعف نوای اصلی را برجسته می‌کند. "[۱]

شیونی نواختن جفتی، دل شیونی می‌خواهد و قنبر احمد راستگو آتش به جان گرفته‌ی این کار است. استادی مسلم که در کمال خضوع برای هر گونه همکاری در جهت اشاعه‌ی فرهنگ موسیقی جنوب کوتاهی نمی‌کند.[۱]

قنبر راستگو با وجود سن بالا، ساز نفس‌گیر جفتی را چنان ماهرانه می‌نوازد که شنونده را مجذوب خود می‌کند. شاگردانی را هم تربیت کرده تا این ساز به فراموشی سپرده نشود.[۵]

قنبر راستگو با ۳۳سال سابقه کار در اداره‌کل فرهنگ و ارشاد هرمزگان هم‌اکنون بازنشسته است.[۱]

فعالیت‌های هنری[ویرایش]

قنبر راستگو وقتی که ۲۲ ساله بود با خانه فرهنگ و هنر میناب آشنا شد و آنجا به کارهای هنری‌اش ادامه داد. در آنجا وظیفه‌اش نواختن ساز جفتی و خوانندگی در پشت صحنه تئاتر بود.

سه سال قبل از انقلاب علی‌خان حبیب‌زاده از او دعوت به همکاری کرد و راستگو با او برای اجرا به تهران رفت. حدود ۵سال در گروه موسیقی علی‌خان حبیب‌زاده به نوازندگی ساز جفتی و سازهای کوبه‌ای و ترانه‌سرایی مشغول بود.[۵]

در سال‌های اولیه پس از انقلاب و دوران جنگ تحمیلی راستگو هیچ‌گونه فعالیت موسیقی نداشت. پس از اتمام جنگ گروهی تشکیل می‌دهد به نام کالنگ که در آن هنرمندانی چون احمد عبدالهی (نوازنده کسر)، سلیمان اسلامی (نوازنده پی‌په)، عبدالعلی جمالی (نوازنده دهل) و جعفر روزبازار نوازنده عود همکاری می‌کردند. در این گروه راستگو خوانندگی و نوازندگی جفتی را برعهده داشت.[۵]

قنبر راستگو در سال ۱۳۶۶ مقام اول نوازندگی جفتی را در جشنواره سراسری موسیقی فجر کسب کرد. [۱]

او همچنین در زمینه‌ی موسیقی تئاتر هم فعالیت‌داشته است. از جمله نخستین تئاتری که راستگو در آن همکاری داشته پُتُروک (به معنای جرقه در گویش هرمزگانی) با موضوع زار بود که این تئاتر را در میناب، سیرجان، کرمان، تهران و بندرعباس اجرا کرده‌اند.[۷] همچنین تئاتر موزیکال سبزپری به کارگردانی ابراهیم زارعی که ۱۳۶۷ اجرا شد.[۱]

همکاری با سایر هنرمندان[ویرایش]

قنبر راستگو که نوای سازش شهرت جهانی دارد، در طول دوران فعالیت‌اش با هنرمندان زیادی همکاری داشته است. از چهره‌های مطرح موسیقی پاپ همچون رضا صادقی [۸]تا گروه‌های موسیقی سنتی و تلفیقی همچون داماهی[۹].

در قطعه هیچ جا بندر نابو از آلبوم وایسا دنیا (۱۳۸۵، ایران‌گام) رضا صادقی قنبر راستگو هم نواخته و در بخشی آهنگ می‌خواند. وی همچنین در تک آهنگ بهارنارنج رضا صادقی با او و چند خواننده ی دیگر همکاری و خوانندگی کرده است.

جمعه ۱۳ شهریور ۱۳۹۴ در مراسم رونمایی از آلبوم داماهی اثر گروه داماهی در شهر کتاب فرشته حضور داشت و به اجرای قطعه «محله خاموشان» پرداخت. پس از چند دقیقه تک‌نوازی راستگو، نوازندگان گروه داماهی هم روی صحنه آمدند و در کنار این جفتی‌نواز برجسته جنوبی قرار گرفتند و او را همراهی کردند. [۱۰]

قنبر راستگو تاکنون اجراهای بسیاری در کشورهای اروپایی داشته است.[۷] مرداد ۱۳۹۵ قنبر راستگو در قالب گروه موسیقی لوور با همراهی علیرضا ملاحسینی (نوازنده دف و تامییرا و سرپرست گروه)، امین باصره (نوازنده عود و کسر)، حسین اصیلی (خواننده و دهل‌نواز) و ملیحه شاهین‌زاده دیگر هنرمند هرمزگانی به اجرای برنامه پرداختند. [۱۱]

ثبت در میرات معنوی[ویرایش]

۲۲ اسفند ۹۵ در پنجمین اجلاس کمیته ثبت میراث ناملموس؛ شیوه نوازندگی نی جفتی استاد قنبر راستگو (خالو قنبر) از هرمزگان به همراه شیوه نوازندگی دونلی استاد شیرمحمد اسپندار از سیستان‌وبلوچستان در فهرست میراث معنوی کشور ثبت‌ملی شد.[۳]

در ابتدای این اجلاس از این دو استاد برجسته و پیشکسوت موسیقی سنتی، تجلیل به‌عمل آمد. سپس استاد شیرمحمد اسپندار نوازنده دونلی از استان سیستان‌وبلوچستان و استاد قنبر راستگو نوازنده نی جفتی از استان هرمزگان در حضور اعضای این کمیته پرداختند.[۳]

محمدحسن طالبیان، معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، در این مراسم گفت: «شیوه نوازندگی این دو استاد پیشکسوت و برجسته به‌حدی زیباست که به‌طور حتم، اگر در یکی از اجلاس‌های ثبت‌جهانی میراث ناملموس اجرا می‌شد، بلافاصله در میراث جهانی به‌ثبت می‌رسید.»[۳]

ساخت موزه و فیلم مستند[ویرایش]

در حاشیه اجلاس ثبت میراث ناملموس اشکان مختاری، معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری هرمزگان گفت: « صیانت از آثار استاد قنبر راستگو و ثبت و ضبط شیوه نوازندگی اش تا پایان خرداد 96 موزه استاد قنبر راستگو در استان هرمزگان راه‌اندازی خواهد شد.»[۳]

محسن ضیایی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری هرمزگان، زندگی هم از ساخت یک فیلم مستند با موضوع آثار قنبر راستگو خبر داد.

و هدف از ساخت این فیلم را تلاش برای شناسایی موسیقی جفتی و معرفی و حفظ آن به عنوان یک میراث ناملموس عنوان کرد.[۱۲] هیچ یک از این وعده‌ها تاکنون عملی نشده است.

دعوت از قنبرراستگو در خندوانه[ویرایش]

جناب خان از خواننده بندری بنام قنبر راستگو در خندوانه یاد کرد و رامبد جوان پس اوازخوانی جناب خان به دعوت از این خواننده اشتیاق نشان داد

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ «مثل جرقه‌های آتش؛ گفتگو با قنبر احمد راستگو». حوزه هنری هرمزگان. بازبینی‌شده در 2017-08-28. 
  2. «واگویه‌های نوازنده مطرح جنوب/ با ۲۸ میلیون کجا خانه بخرم». خبرگزاری مهر. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ «شیوه نوازندگی استاد اسپندار از سیستان‌وبلوچستان و استاد قنبر راستگو از هرمزگان ثبت‌ملی شد> خبرگزاری میراث آریا». بازبینی‌شده در 2017-08-28. 
  4. «شروه‌خوانی». رادیو نواحی. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ ۵٫۶ ۵٫۷ «درباره استاد قنبر راستگو، جفتی‌نواز بزرگ جنوب». پرشین پرشیا. 
  6. «نوازندگی نی جفتی قنبر راستگو ثبت ملی شد». موسیقی ما. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «قنبر راستگو مهمان ویژه مراسم رونمایی آلبوم «داماهی» است». موسیقی ما. 
  8. «شاسنام آلبوم وایسا دنیا». رضا صادقی. 
  9. «گروه داماهی - جشنواره موسیقی فجر - مجله فرهنگی اورسی». بازبینی‌شده در 2017-08-28. 
  10. «استاد قنبر راستگو نوازنده برجسته جنوبی از آلبوم داماهی رونمایی کرد». موسیقی ما. 
  11. «Fars News Agency : حضور موسیقی هرمزگان در اتریش». بازبینی‌شده در 2017-08-28. 
  12. «مستند خالوقنبر ساخته می‌شود». رکنا.