دندان عقل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دندان عقل
Weisheitszähne-1.jpg
دندان عقل
3D CT impacted wisdom tooth.Gif
شناسه‌ها
MeSHD008964
TA98A05.1.03.008
TA2911
دندان عقل، آخرین دندان در فک

دندان عقل (به انگلیسی: Wisdom tooth) به آخرین دندان انسان در هر قوس فکی گفته می‌شود که از اواخر دورهٔ نوجوانی تا دوران جوانی و معمولاً از سنین ۱۸ تا ۲۵ سالگی رویش پیدا می‌کنند. این دندان‌ها در افراد مختلف، ممکن است زودتر یا دیرتر از زمان مورد انتظار، ظاهر شوند.[۱]

دندان عقل، سومین و آخرین دندان از دندان‌های آسیای بزرگ است که در دهان انسان می‌روید و دندان‌پزشکان اصطلاحاً آن را دندان آسیای سوم یا سومین دندان مولار (M3) می‌نامند.[۲]

ساختار

دندان‌های عقل، اَشکال بسیار متفاوتی دارند و در فک بالا معمولاً دارای تاج مثلثی شکل و ریشه‌های به هم چسبیده هستند. دندان‌های عقل فک پایین، کوچک‌ترین دندان از دندان‌های دائمی آسیا بوده و دارای ریشه‌های کوچک‌تر از حد معمول است که معمولاً به یکدیگر چسبیده هستند.[۳]

شیوع

معمولاً بزرگسالان، دارای ۲ دندان عقل در فک بالا ،۲ دندان عقل در فک پایین و در مجموع دارای ۴ دندان عقل هستند اما تعداد این دندان‌ها می‌تواند از صفر تا بیش از چهار دندان باشد.[۴] آژنزی و رویش این دندان‌ها در افراد با نژادهای مختلف، متفاوت است؛ مثلاً در بومیان تاسمانی، رویش دندان عقل بسیار نادر است اما بومی‌های مکزیک، همواره دارای دندان عقل هستند. این تفاوت‌ها با ژن‌های PAX1 و MSX1 مرتبط است. زمان رویش این دندان‌ها نیز در افراد مختلف، متفاوت است؛ مثلاً رویش دندان عقل در نژادهای آفریقایی، زودتر از افراد آسیایی یا اروپایی رخ می‌دهد.[۴][۵][۶][۷]

نهفتگی

گاهی به دلایلی از جمله دلایل ارثی، بیماری‌های دوران کودکی (کم خونی، راشیتیسم)، عدم هماهنگی رشد استخوان فک با اندازه دندان‌ها و … این دندان‌ها در داخل فک نهفته می‌مانند. همچنین ممکن است قسمتی از تاج دندان به‌طور ناقص در دهان ظاهر شود، که در این صورت به آن دندان عقل نیمه نهفته گفته می‌شود. دندان نهفته دندانی است که از زمان رویش آن گذشته و به دلایل متعدد قادر نیست که در ردیف مناسب سایر دندان‌ها قرار گیرد. چنین دندان عقلی ممکن است در بافت نرم یا سخت، گیر کرده باشد.

مشکلاتی که دندان‌های عقل نهفته می‌توانند ایجاد کنند عبارت است از التهاب بافت نرم پوشانندهٔ این دندان‌ها مانند بافت لثه و بافت فولیکل دندانی که در اغلب موارد در ارتباط با دندان‌های نیمه نهفته یا رویش‌یافته اتفاق می‌افتد.[۸] پوسیدگی دندان یا پوسیدگی در ناحیه مجاور دندان عقل، خطر صدمه رسیدن به دندان مجاور.[۹]

اهمیت بالینی

Lower mandibular third molar impaction pericoronitis diagram.jpg

از مشکلاتی که دندان‌های عقل روییده، نهفته و نیمه نهفته می‌توانند ایجاد کنند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف. اثر فشاری محدودیت فضا در قوس فکی یا رشد دندان عقل در جهات نادرست موجب مشکلاتی مانند این موارد می‌شود:

  1. تحلیل ریشه دندان آسیای دوم (در صورت الگوی رشدی نادرست دندان (به صورت افقی))
  2. تشکیل کیستها و تومورهای با منشأ دندانی در اطراف دندان عقل نهفته که بسته به نوع ضایعه ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشند.
  3. ایجاد عفونت‌های دهان و دندان مانند پیوره و التهاب مغز دندان و ایجاد ورم و بدبویی دهان
  4. تضعیف استخوان فک توسط یک دندان نهفته و عدم استحکام مکانیکی استخوان فک در برابر ضربه
  5. نامرتب شدن و درهم ریختگی بقیه دندان‌های فک
  6. دشوار شدن حفظ بهداشت دهان و دندان

خارج کردن دندان عقل

دندان عقل، خارج شده از فک

این دندان‌ها نقش چندانی در جویدن غذا ندارند و با توجه به مشکلاتی که ذکر شد، ممکن است لازم باشد توسط دندانپزشک از فَک خارج شوند. البته خارج کردن بدون دلیل آن به خاطر احتمال آسیب به اعصاب توصیه نمی‌شود. بهترین سن برای خارج کردن دندان عقل از دهان، زیر ۲۰ سالگی است. البته در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی هم امکان خارج کردن آن‌ها وجود دارد، ولی پس از ۴۰ سالگی کشیدن دندان عقل دشوارتر می‌شود.

خارج کردن این دندان ممکن است عوارضی مانند خونریزی، آسیب به اعصاب و… داشته باشد.

پیشینه

انسان‌های نخستین به منظور جویدن ریشه گیاهان و برخی میوه‌ها، به دندان عقل که در انتهای ردیف دندان‌ها قرار دارد، احتیاج داشتند اما امروزه با تغییر عادات غذایی بشر، نیازی به دندان عقل نیست. از این رو در بسیاری از مردم این دندان تکامل و رشد پیدا نکرده‌است.

منابع

  1. Swift JQ, Nelson WJ (September 2012). "The nature of third molars: are third molars different than other teeth?". Atlas of the Oral and Maxillofacial Surgery Clinics of North America. 20 (2): 159–62. doi:10.1016/j.cxom.2012.07.003. PMID 23021392.
  2. McCoy JM (September 2012). "Complications of retention: pathology associated with retained third molars". Atlas of the Oral and Maxillofacial Surgery Clinics of North America. 20 (2): 177–95. doi:10.1016/j.cxom.2012.06.002. ISBN 978-1-4557-4788-7. PMID 23021395.
  3. Friedman JW (September 2007). "The prophylactic extraction of third molars: a public health hazard". American Journal of Public Health. 97 (9): 1554–9. doi:10.2105/AJPH.2006.100271. PMC 1963310. PMID 17666691.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Pereira TV, Salzano FM, Mostowska A, Trzeciak WH, Ruiz-Linares A, Chies JA, et al. (April 2006). "Natural selection and molecular evolution in primate PAX9 gene, a major determinant of tooth development". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 103 (15): 5676–81. Bibcode:2006PNAS..103.5676P. doi:10.1073/pnas.0509562103. JSTOR 30050159. PMC 1458632. PMID 16585527.
  5. Bonczek O, Balcar VJ, Šerý O (November 2017). "PAX9 gene mutations and tooth agenesis: A review". Clinical Genetics. 92 (5): 467–476. doi:10.1111/cge.12986. PMID 28155232. S2CID 29589974.
  6. Lidral AC, Reising BC (April 2002). "The role of MSX1 in human tooth agenesis". Journal of Dental Research. 81 (4): 274–8. doi:10.1177/154405910208100410. PMC 2731714. PMID 12097313.
  7. Tallón-Walton V, Manzanares-Céspedes MC, Carvalho-Lobato P, Valdivia-Gandur I, Arte S, Nieminen P (May 2014). "Exclusion of PAX9 and MSX1 mutation in six families affected by tooth agenesis. A genetic study and literature review". Medicina Oral, Patologia Oral Y Cirugia Bucal. 19 (3): e248–54. doi:10.4317/medoral.19173. PMC 4048113. PMID 24316698.
  8. Dodson TB (September 2012). "The management of the asymptomatic, disease-free wisdom tooth: removal versus retention". Atlas of the Oral and Maxillofacial Surgery Clinics of North America. 20 (2): 169–76. doi:10.1016/j.cxom.2012.06.005. PMID 23021394.
  9. "Wisdom tooth". Oxford English Dictionary. Oxford: Oxford University Press. 1989. ISBN 0-19-861186-2.