خزه پوده‌زار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

خزه پوده‌زار
Sphagnum.flexuosum.jpg
Sphagnum flexuosum
رده‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
شاخه: Bryophyta
رده: Sphagnopsida
زیررده: Sphagnidae
راسته: باتلاقی
تیره: خزگان تورب
سرده: Sphagnum
L.
گونه‌ها

Sphagnum affine
Sphagnum angustifolium
Sphagnum girgensohnii
Sphagnum magellanicum
Sphagnum novo-caledoniae
Sphagnum russowii
for more species see text.

خزه پوده‌زار یا پیت‌ماس (به انگلیسی: Sphagnum)، نوعی از خزه‌ها است که نزدیک به ۳۸۰ گونهٔ پذیرفته‌شده دارد. از آنجا که این خزه معمولاً در خاک‌های توربدار (دارای زغال‌سنگ نارس) می‌روید به نام خزه تورب‌دار نیز نامیده شده ‌است. در انگلیسی واژه Peat moss و در فارسی واژه پیت‌ماس نیز در بین مردم برای برای اشاره به این خزه کاربرد دارد؛ و بیشتر به انبوه خشک‌شده و مردهٔ این خزه اشاره می‌کند که برای یکی از ترکیبات خاک گلدان به کار می‌رود.[۱]

پراکندگی جغرافیایی[ویرایش]

خزه تورب عمدتاً در شمالِ نیم‌کره شمالی در سرزمین‌های بسیار مرطوب توندرا مانند سرزمین‌های منتهی به اقیانوس منجمد شمالی مانند نروژ و استونی پدید می‌آید که گیاهان بزرگ‌تر به دلیل سرمای شدید و شرایط سخت محیط فرصت رشد در آن پیدا نمی‌کنند. همچنین در نیم‌کرهٔ جنوبی در کشور نیوزلند، جزایر تاسمانی، جنوب شیلی و آرژانتین که دارای تنوع گونه‌ای بسیار کمتری هستند رشد می‌کند.

تعدادی از کشور های دارای معادن پیت ماس[ویرایش]

کاربردهای خزه پوده‌دار[ویرایش]

کود این خزه که پیت‌ماس (Peat moss) هم نامیده شده به ماده‌ای خشک‌شدهٔ خاک‌مانندی گفته می‌شود که از برگ‌های خشک‌شده و مردهٔ گیاه آماده می‌شود و در مصارف عمومی باغبانی، گلخانه‌ای و پرورش گل کاربرد دارد. در حال حاضر بیشتر تولیدکنندگان این ماده، در کنار مواد تشکیل‌دهنده پایه و اصلی خزه پوده‌زار از مقادیری نیترات، پتاسیم و کلسیم برای غنای بیشتر و تبدیل آن به نوعی کود بهره می‌گیرند. از نشانه‌های کیفت این ماده یکی کیفیت و کمیت عناصر تشکیل‌دهنده آن و مقادیر نسبی آن‌ها و دیگری ریزتر بودن دانه‌های آن می‌باشد. در ایران رنگ سیاه و تیره این ماده بیشتر مقبولیت دارد.[نیازمند منبع]

فواید کاربرد این خزه در خاک گلدان[ویرایش]

در مرحله‌ای از چرخهٔ عمر خزه پوده‌زار یا خزه تورب که به صورت پوسیده و گیاه‌خاک در آمده بعد از فشرده شدن به عنوان بهبوددهندهٔ خاک و بسترهای کشت مورد استفاده قرار می‌گیرد که ظرفیت آبگیری و همچنین ظرفیت جذب مواد مغذی را بالا می‌برد. همچنین برای خاکِ گیاهانی که برای رشد به رطوبت بالاتری احتیاج دارند مانند بنفشه آفریقائی و در خاک یا بستر کشتی که شن و ماسه بالایی در آن وجود دارد برای بالا بردن میزان ذخیره آب در خاک کاربرد دارد؛ زیرا که بافت‌های الیاف گیاه آب را در خود به مدت بیشتری نگه داشته و خاک را در مجموع مرطوب نگه می‌دارد. فهرستی از سودمندی‌های به‌کارگیری خزه پوده‌زار اینها هستند:

  1. افزایش ماده آلی خاک: درصد ماده آلی در خزه پوده‌زار بالاست و باعث بهبود ساختمان خاک می‌گردد.
  2. نگهداری رطوبت: خزه پوده‌زار قادر است تا۲۰ برابر وزن خشک خودش آب نگه دارد و به تدریج آن را در اختیار گیاه قرار دهد.
  3. هواگیریِ خاک‌های سنگین: استفاده از خزه پوده‌زار در خاک‌های سنگین و رسی به نرم و سست شدن خاک و رشد بهتر ریشه کمک می‌کند.
  4. به‌هم‌پیوستگیِ خاک‌های سبک و شنی
  5. نگهداری کود و جلوگیری از آب‌شویی آن
  6. حفاظت از خاک در برابر فرسایش

خزهٔ پوده‌زار را در کمپوست به‌کاررفته برای پرورش میسلیوم (بافت مولد قارچ) نیز می‌افزایند. همچنین به خاک گلدان که برای پرورش گیاهان خانگی به کار می‌روند افزوده می‌شود.

کاربرد در جمع آوری آلودگی های نفتی[ویرایش]

پیت ماس به علت سبک بودن به راحتی روی سطح آب قرار می گیرد و به دلیل توانایی آن در جذب مایعات جهت جمع آوری آلودگی های نفتی از روی سطح دریا ها و اقیانوس ها مورد استفاده قرار می گیرد.[۲]

درجات و دسته بندی ها[ویرایش]

پیت ماس موجود در معادن دارای درجات و اندازه های مختلفی می باشد. برخی فروشنگان، پیت ماس را غربال کرده و بر حسب اندازه های 0 تا 100 میلیمتری در بازار به فروش می رسانند که هر کدام دارای کاربردی متفاوت است. همچنین معدن های پیت ماس را معمولا از H1 تا H10 دسته بندی می کنند که به مقیاس ون پست مشهور است. H1، رویی ترین قسمت معدن و شامل پیت ماس سفید و تجزیه نشده است و H10، پایین ترین قسمت معدن و شامل پیت ماس سیاه رنگ (بلک پیت ماس) می باشد و کاملا تجزیه شده است.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. "Sphagnum Moss Vs. Sphagnum Peat Moss: Are Sphagnum Moss And Peat Moss The Same".
  2. «کاربرد پیت ماس در جمع آوری آلودگی های نفتی».
  3. «درجات مختلف پیت ماس».