حالت برایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

حالت برایی حالت دستوری اسم یا گروه اسمی است که دریافت‌کننده را مشخص می‌کند و در زبان فارسی پس از «برای» یا «به» قرار می‌گیرد.[۱]

نمونه‌ها[ویرایش]

زبان انگلیسی امروزی[ویرایش]

در زبان انگلیسی امروزی، یک مفعول غیرمستقیم معمولاً با to یا for بیان می‌شود. اگر با مفعول گروه حرف اضافه‌ای موجود باشد، مفعول غیرمستقیم می‌تواند با قرار گرفتن در میان فعل و مفعول مستقیم (صریح) بیان شود. به‌عنوان نمونه "He gave that to me" و "He built a snowman for me" دقیقاً مانند این است که بگوییم "He gave me that" و "He built me a snowman". در این‌جا ضمیر مفعولی me در یک حالت برایی است.

زبان آلمانی[ویرایش]

به‌طور کلی در زبان آلمانی حالت برایی برای برجسته‌سازی مفعول غیرمستقیم یک جمله بکار می‌رود. مثلاً:

  • Ich schickte dem Mann(e) das Buch. (من کتاب را «به مرد» فرستادم.) – مذکر
  • Ich gab der Frau den Stift zurück. (من خودکار را «به زن» پس‌فرستادم.) – مؤنث
  • Ich überreiche dem Kind(e) ein Geschenk. (من هدیه‌ای «به کودک» دادم.) – خنثی

برخی از حروف اضافه در زبان آلمانی هستند که پس از آن‌ها ۱۰۰٪ حالت برایی استفاده می‌شود. این حروف عبارتند از:

aus, außer, bei, entgegen, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber.

برخی از حروف اضافه هم هستند که ممکن است پس از آن‌ها حالت برایی پیش آید:

an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen.

چنانچه حروف اضافهٔ دستهٔ دوم برای اشاره به سمت جایی باشند (حرکت و فعالیت انجام شود) حالت مفعولی پیش می‌آید (نمونه: Ich lege das Buch auf den Tisch)، و چنانچه به مکان کنونی اشاره داشته باشند، حالت برایی استفاده می‌شود (نمونه: Das Buch liegt auf dem Tisch).

تمام حروف تعریف زبان آلمانی در حالت برایی تغییر می‌کنند:

مذکر مؤنث خنثی جمع
حرف تعریف معین dem der dem den
حرف تعریف نامعین einem einer einem Ø
حرف تعریف منفی keinem keiner keinem keinen

برخی افعال آلمانی برای مفعول مستقیمشان به حالت برایی نیاز دارند. برخی از نمونه‌های رایج عبارتند از: folgen، helfen، و antworten.

حالت برایی برای افعال بازتابی (sich) هم استفاده می‌شود. نمونه:

  • Ich wasche mich. - حالت مفعولی (خودم را می‌شویم.)
  • Ich wasche mir die Hände. - حالت برایی (دست‌هایم را می‌شویم.)

پایان صفت‌ها هم در حالت برایی تغییر می‌کند که به صورت زیر است:

صفت در حالت برایی مذکر مؤنث خنثی جمع
تصریف ضعیف -en -en -en -en
تصریف مختلط -en -en -en -en
تصریف قوی -em -er -em -en

منابع[ویرایش]

  1. «حالت برایی» [زبان‌شناسی] هم‌ارزِ «dative case» مترادفِ: «برایی» هم‌ارزِ واژهٔ بیگانه‌ای دیگر (dative)؛ منبع: گروه واژه‌گزینی، «فارسی»، در دفتر دهم، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۶۱۴۳-۳۴-۷ (ذیل سرواژهٔ حالت برایی)