ارنست بلوخ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اِرْنْسْت بلُخ

ارْنْسْت بلُخ (به آلمانی: Ernst Bloch) (زادهٔ ۸ ژوئیهٔ ۱۸۸۵ در لودویگزهافن آلمان — درگذشتهٔ ۴ اوت ۱۹۷۷ در توبینگن) فیلسوف مارکسیست آلمانی بود.

زندگی[ویرایش]

ارنست بلوخ در لودویگزهافن راين‌لند آلمان به دنيا آمد، او يگانه فرزند خانوده‌اي يهودي بود و پدرش در بخش اداري راه‌آهن آلمان كار مي‌كرد. او در دانشگاه مونيخ، فلسفه و روان‌شناسي و در دانشگاه ورتزبورگ فلسفه، سياست و موسيقي خواند. در مونيخ شاگرد تئودور ليپز بود و در 1908 رساله پايان‌نامه‌اش را درباره هاينريش ريكرت و گرايش نوكانتي نوشت. در 1912 به برلين رفت و درس‌هاي گئورك زيمل شركت كرد. آنجا با جرج لوكاچ دوست شد و با هم به هايدلبرگ رفتند و با ماكس وبر ملاقات كردندو آن‌ها تا 1914 ذر آن شهر ماندند. بلوخ با آغاز جنگ جهاني اول از آلمان گريخت و به برن در سوئيس رفت. آنجا با عقايد رزا لوكزامبورگ آشنا شد، صلح‌طلبي او را مي‌ستود اما هنوز توجهي به ماركسيسم نداشت و با پايان جنگ به آلمان برگشت و در دانشگاه لايپزيك به تدريس فلسفه پرداخت.

بلُخ در میان فیلسوفانی که در زمان هیلتر از آلمان به آمریکا مهاجرت کردند، تنها فیلسوف مهمّی بود که به جای آلمان غربیْ آلمان شرقی را انتخاب کرد. وی مدّتی در آنجا بود تا این که امکان ادامهٔ کار برایش فراهم نشد، چون فیلسوفی بود که مواضع حزبی رسمی را برنمی‌تابید. پس دوباره به غرب برگشت.[۱]

فیلسوف امید[ویرایش]

در نگاشته‌های سیاسی و اخلاقی ارنست بلُخ «امید»، نقشی اساسی ایفا می‌کند. او در مفهوم امید در واقع همان حرف مارکس را می‌زند که وظیفهٔ اصلی، نه فقط تفسیر، بلکه تغییر جهان است . ارنست بلُخ می‌گفت فلسفه باید راه خروج از بحران را به انسان مدرن نشان دهد تا سرنوشت خود را در دست گیرد و با ازخودبیگانگی، گسیختگی و بی ریشگی مبارزه نماید

در کتاب (دائرةالمعارف) «اصل امید» می‌نویسد، در دوران کودکی، تنها وطن رؤیایی‌اش امید بود و بس. امید به آینده، امید به یک اتوپی. ناکجاآباد و مدینهٔ فاضله‌ای که گرچه هنوز وجود ندارد ولی امکان به وجود آمدن و رسیدن به آن هست.

او لغت اتوپیا را در معنایی مثبت به کار می‌بُرد و معتقد بود آنچه می‌گوید «اتوپی مشخص» است نه اتوپی انتزاعی.

صفت «مشخص» را به آن شیوه‌ای به کار می‌برد که هگل و مارکس به کار برده‌اند. به عبارت دیگر به رؤیاپروری در معنی منفی کلمه اعتقاد نداشت.

همانگونه که فلسفه هگل به شرح ادیسه</ref>][۲] و سفر پرماجرای روح در تاریخ و فرهنگ می‌پردازد، ارنست بلُخ جنبه‌ها و صور تجلی امید را در مسیر تاریخ ردیابی می‌کند.[۳]

از دیدگاه ارنست بلُخ، امید در معنای ساده آن یعنی حالت عاطفی موجود در زندگی روزانه به کار نرفته است، چنین امیدی در فلسفه او، یک مقوله هستی‌شناسانه در جهت آشکار سازی باطن گزاره‌هاست.

ارنست بلُخ مبتکر و تدوین کننده اولیه اندیشه‌ای بود که خودش آن را «جریان گرم مارکسیسم» می‌نامید. وی در کنار «گئورگ لوکاچ،[۴] جامعه‌ای که فاشیسم را در دامان خود پرورش داد به نقد کشید و تأثیر فراوانی بر «آدورنو[۵] «ماکس هورکهایمر[۶] و مکتب فرانکفورت[۷] داشت. البته او برای خودش یک مکتب بود و مکتب فرانکفورت [۵] جایگاه اصلی زندگیش نبود[۸]

ارنست بلُخ با جنبش جوانان، و با «رودی دوچکه»[۹] از رهبران جنبش دانشجویی آلمان، صمیمی بود.

آثار بلُخ[ویرایش]

بلُخ دو-سه کتاب مهم دارد، خصوصاً یک کتابش به نام ذهن – عین (به آلمانی: Subjekt – Objekt) که تفسیر اساسی از هگل است و در آن سعی کرده مسئلهٔ نسبت ذهن و عین را در فلسفهٔ هگل توضیح بدهد. البته کتاب بلُخ شاید به زبان ما قابل ترجمه نباشد زیرا وی نسبت عجیبی با زبان آلمانی داشته و نوشته‌هایش از نظر نگارش در حد نثر کتاب مقدّس است. جواد طباطبایی نقل می‌کند همسر بلُخ نقل می‌کرد که بلُخ در تمام سال‌هایی که در آمریکا بودیم حتیٰ یک کلمه انگلیسی حرف نزد مبادا به زبان آلمانی وی آسیب برسد.[۱]

منابع[ویرایش]

  • مقاله بابك احمدي در نشريه شماره 33 انديشه پويا، ويژه نوروز 1395

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «بحثی دربارهٔ روح و جایگاه آن در کاخ فلسفی هگل»(فارسی)‎. 
  2. Ὀδύσσεια
  3. اُدیسه سرگذشت بازگشت یکی از سران جنگ ترواست؛ که با ماجراهای مختلف و خطیری روبرو می‌شود
  4. » György Lukács
  5. Theodor Adorno
  6. Max Horkheimer
  7. Frankfurter Schule
  8. . تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر، دو فیلسوف - جامعه‌شناس نئومارکسیست آلمانی بودند که با انجام پژوهش‌ها و نگارش آثار انتقادی خویش، مکتب فرانکفورت را در مؤسسه تحقیقات اجتماعی شهر فرانکفورت بنیان گذاشتند.
  9. Rudi Dutschke