آگوست دوم، پادشاه لهستان

آگوست دوم
آگوستوس دوم نیرومند
پرترهٔ «آگوست دوم» منسوب به مارچلو باچرلی
انتخابگر زاکسن
سلطنت	۲۷ آوریل ۱۶۹۴ – ۱ فوریه ۱۷۳۳
پیشین	یوهان جرج چهارم
جانشین	آگوست سوم
پادشاه لهستان دوک بزرگ لیتوانی
سلطنت	۵ سپتامبر ۱۶۹۷ – ۱۳ اکتبر ۱۷۰۶
تاج‌گذاری	۱۵ سپتامبر ۱۶۹۷، کلیسای جامع واول (کراکوف، لهستان)
پیشین	ژان سوم سوبیسکی
جانشین	استانیسلاو یکم
سلطنت	۹ اکتبر ۱۷۰۹ – ۱ فوریه ۱۷۳۳
جانشین	استانیسلاو یکم
زاده	۱۲ مهٔ ۱۶۷۰ درسدن، انتخابگرنشین زاکسن، امپراتوری مقدس روم
درگذشته	۱ فوریهٔ ۱۷۳۳ (۶۲ سال) ورشو، مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی
آرامگاه	کلیسای جامع درسدن، درسدن (قلب) کلیسای جامع واول، کراکوف (بدن)
شهبانو	کریستین ابرهاردین از براندنبورگ-بایرویت (ا. ۱۶۸۳–۱۷۲۷)
فرزند(ان) جزئیات	آگوست سوم، پادشاه لهستان فرزندان نامشروع: موریتس زاکسن یوهان گئورگ، شوالیه دو زاکسن فردریک آگوستوس روتووسکی ماریا آنا کاترینا روتوسکا آنا کارولینا اورزلسکا
دودمان	ویتین
پدر	یوهان جورج سوم
مادر	آنا سوفی از دانمارک
امضاء

آگوست دوم (به آلمانی: August II؛ به لهستانی: August II؛ به لیتوانیایی: Augustas II) (زاده ۱۲ مه ۱۶۷۰ در درسدن – درگذشته ۱ فوریه ۱۷۳۳ در ورشو) ملقب به نیرومند و با نام فریدریش آگوست یکم از سال ۱۶۹۴ تا زمان مرگش انتخابگر زاکسن و همچنین پادشاه لهستان-لیتوانی در دو دوره پرفراز و نشیب بود. او یکی از شخصیت‌های کلیدی اواخر قرن هفدهم و اوایل قرن هجدهم اروپا محسوب می‌شود که سیاست‌های او نه تنها سرنوشت آلمان و لهستان، بلکه توازن قدرت در شمال و شرق اروپا را تغییر داد.

القاب و افسانه‌های قدرت بدنی

لقب «نیرومند» (Starke) صرفاً یک عنوان تشریفاتی نبود، بلکه به قدرت بدنی افسانه‌ای او اشاره داشت. معاصران او گزارش دادهند که آگوست می‌توانست نعل اسب‌های آهنی را با دست خالی خم کند، سکه‌های نقره را با انگشتانش لوله کند و در مسابقات تیراندازی، سنگین‌ترین سلاح‌ها را با یک دست شلیک کند. این نمایش‌های قدرت به او کمک کرد تا تصویر یک «هرکول معاصر» را از خود بسازد. در کنار این ویژگی‌ها، زندگی خصوصی او بسیار جنجالی بود؛ او به داشتن روابط عاشقانه متعدد شهرت داشت و گفته می‌شد که پدر بیش از ۳۰۰ فرزند نامشروع است. مشهورترین فرزند او، موریس دو ساکس، به یکی از بزرگ‌ترین نبغه‌های نظامی فرانسه تبدیل شد و تنها فرزند مشروع او، آگوست سوم، جانشین وی در هر دو قلمرو گشت.

صعود به قدرت، تغییر مذهب و تبعات آن

آگوست در سال ۱۶۹۴ پس از مرگ مشکوک برادر بزرگترش، یوهان گئورگ چهارم، انتخابگر زاکسن شد. اما جاه‌طلبی‌های او فراتر از مرزهای آلمان بود. پس از مرگ ژان سوم سوبیسکی در سال ۱۶۹۶، او برای تصاحب تاج‌وتخت لهستان وارد رقابتی سخت شد. آگوست برای غلبه بر رقبای فرانسوی و بومی، دست به اقدامی متهورانه زد و از پروتستانتیسم به کاتولیک گروید. این اقدام او نه تنها همسرش، کریستین آبرهاردین را که یک پروتستان متعصب بود از او دور کرد، بلکه باعث بی‌اعتمادی عمیق رعایای ساکسونی‌اش شد که زاکسن را گهواره اصلاحات مذهبی مارتین لوتر می‌دانستند. با این حال، او با رشوه دادن به اشراف لهستانی و حمایت نظامی، در سال ۱۶۹۷ تاج‌گذاری کرد.

جنگ بزرگ شمالی و نفوذ روسیه

دوران سلطنت او با یکی از طولانی‌ترین درگیری‌های اروپا، یعنی جنگ بزرگ شمالی (۱۷۰۰–۱۷۲۱) گره خورد. آگوست که به دنبال بازپس‌گیری اراضی لیوونی بود، با پتر کبیر متحد شد تا امپراتوری سوئد را شکست دهد. اما اشتباهات محاسباتی او باعث شد تا کارل دوازدهم، پادشاه جوان سوئد، به خاک لهستان و زاکسن تهاجم کند. پس از شکست در نبرد کلیشوو، آگوست مجبور شد طبق پیمان آلترانشتاد از سلطنت کناره‌گیری کند. تنها پس از نابودی ارتش سوئد در نبرد پولتاوا بود که او با تکیه بر سرنیزه‌های روسی به ورشو بازگشت. این بازگشت هزینه‌ی سنگینی داشت؛ لهستان عملاً به زمینی برای تاخت‌وتاز ارتش‌های بیگانه تبدیل شد و نفوذ روسیه بر امور داخلی لهستان به قدری افزایش یافت که در سال ۱۷۱۷ با تشکیل «مجلس خاموش»، حاکمیت ملی لهستان به شدت تضعیف گشت.

میراث فرهنگی و انقلاب صنعتی چینی

علیرغم شکست‌های سیاسی و نظامی، آگوست در زمینه توسعه هنر و صنعت یک پیشرو بود. او شیفته فرهنگ باروک بود و قصد داشت درسدن را به «فلورانس روی رودخانه البه» تبدیل کند. او معماران بزرگی را استخدام کرد تا آثاری چون مجموعه سوینگر و کلیسای کاتولیک دربار را بنا کنند. یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای اقتصادی او، زندانی کردن کیمیاگری به نام یوهان فریدریش بوتگر بود که در نهایت منجر به کشف فرمول ساخت پرسلان (چینی) در اروپا شد. پیش از آن، چینی فقط از شرق دور وارد می‌شد، اما با تأسیس کارخانه چینی مایسن در سال ۱۷۱۰، زاکسن به انحصارگر این کالای لوکس در اروپا تبدیل شد و ثروت سرشاری را نصیب خزانه کرد.

معماری و پروژه‌های ساختمانی

دوران فرمانروایی «آگوست نیرومند»، عصر طلایی شکوفایی معماری و پیدایش سبک متمایز باروک درسدن بود. او با الگوبرداری از پادشاهی فرانسه و شکوه دربار کاخ ورسای، پایتخت خود شهر درسدن را از یک شهر سنتی دوره رنسانس به یکی از مجلل‌ترین پایتخت‌های باروک و مراکز هنری اروپا دگرگون ساخت. شاخص‌ترین بنای این دوره، کاخ تسوینگر نام دارد که به معماری ماتئوس دانیل پوپلمان و با مجسمه‌سازی‌های بالتاسار پرموزر میان سال‌های ۱۷۱۰ تا ۱۷۲۸ میلادی به عنوان یک میدان مشجر و فضای برگزاری جشن‌های باشکوه سلطنتی بنا گردید. افزون بر این، او دستور ساخت قصر ژاپنی را برای نگهداری از کلکسیون گران‌بهای چینی‌های خود صادر نمود و بازسازی و توسعه قصر اقامتی درسدن را از جمله طراحی تالارهای تشریفاتی و خزانه سلطنتی موسوم به تالار سبز تاریخی با جدیّت دنبال کرد.

پروژه‌های عمرانی فراگیر آگوست نیرومند تنها به مرکز شهر محدود نمی‌شد، بلکه وی چندین کاخ ییلاقی و تفریحی باشکوه را در سراسر زاکسن پی‌ریزی کرد. از جمله این شاهکارهای باروک می‌توان به کاخ پیلنیتس در حاشیه رود البه که به سبک معماری شرقی ساخته شد، و همچنین بازسازی بنای رنسانس کاخ موریتسبورگ و تبدیل آن به یک کاخ شکار باروک با دریاچه‌ها و کانال‌های آب متقارن اشاره نمود. او همچنین نقشی محوری در آغاز پروژه ساخت کلیسای مریم مقدس (درسدن) ایفا کرد تا نمادی استوار برای رعایای پروتستان خود بر پا دارد. ساخت پل آگوستوس بر روی رودخانه البه با ماسه‌سنگ‌های مرغوب زاکسن و ایجاد محور شهری نوین در بخش جدید درسدن، ساختار لجستیکی و ژئوپلیتیک پایتخت را دگرگون ساخت و میراثی ماندگار از معماری مطلق‌گرایانه خاندان وتین به یادگار گذاشت.

درگذشت و آغاز بحران جدید

آگوست در ۱ فوریه ۱۷۳۳ در حالی که کشورش از نظر اقتصادی و نظامی ضعیف شده بود، درگذشت. جسد او در کلیسای جامع واول در کراکوف دفن شد، اما قلبش به درسدن بازگردانده شد. مرگ او نه تنها پایان یک دوران پر زرق‌وبرق بود، بلکه بلافاصله منجر به آغاز «جنگ جانشینی لهستان» میان قدرت‌های بزرگ اروپا شد.

منابع

آگوست دوم، پادشاه لهستان دودمان ویتین زادهٔ: ۱۲ مه ۱۶۷۰ درگذشتهٔ: ۱ فوریه ۱۷۳۳
عنوان سلطنتی
پیشین: ژان سوم سوبیسکی	پادشاه لهستان و دوک بزرگ لیتوانی بار نخست: ۵ سپتامبر ۱۶۹۷ – ۱۳ اکتبر ۱۷۰۶ بار دوم: ۹ اکتبر ۱۷۰۹ – ۱ فوریه ۱۷۳۳	پسین: استانیسلاو لیزینسکی
پیشین: یوهان جورج چهارم	الکترول زاکسن ۲۷ آوریل ۱۶۹۴ – ۱ فوریه ۱۷۳۳	پسین: آگوست سوم