آرچ لینوکس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آرچ لینوکس
Archlinux-official-fullcolour.svg
توسعه‌دهندهاِیرون گریفین(Aaron Griffin) و دیگران[۱]
خانوادهشبه-یونیکس
وضعیت توسعهفعال
مدل منبعنرم‌افزار آزاد و متن‌باز
انتشار پایدارانتشار غلتان/رسانه نصب ۲۰۲۰/۰۳/۰۱
مخزن
روش بروزرسانیپَک‌من
مدیر بستهپَک‌من
نوع هستهیکپارچه (هسته لینوکس)
پروانهنرم‌افزار آزاد (GNU GPL و پروانه‌های دیگر)
وبگاه رسمی
وضعیت پشتیبانی
فعال

آرچ لینوکس (یا فقط آرچ) یک توزیع لینوکس برای کامپیوترهای با معماری x86-64 است.

آرچ با هدف سبک بودن و ساده بودن ساخته شده‌ است. رویکرد طراحی تیم توسعه بر روی «ساده‌گرایی»، ظرافت، صحت کد و کوچک بودن آن گذاشته شده‌است. «سادگی» بر مبنای تعریف آرچ، «فاقد افزونه‌ها، تغییرات و پیچیدگی‌های غیرضروری بودن» است؛ و از دیدگاه توسعه‌دهنده/برنامه‌نویس تعریف می‌شود نه از دیدگاه کاربر.

تاریخچه[ویرایش]

با الهام از توزیعات ساده‌گرای دیگر مانند CRUX، جاد وینت (Judd Vinet) توسعهٔ آرچ‌ لینوکس را در مارس ۲۰۰۲ شروع کرد. اولین نسخه ی رسمی آرچ لینوکس 0.1 در یازدهم مارس ۲۰۰۲ منتشر شد. آرچ از Slackware, BSD, PLD Linux, و CRUX الهام گرفته بود اما در آن زمان مثل همه‌ی آنها از نبود برنامه‌ی مدیر بسته رنج می‌برد. وینت توزیع خودش را بر همان اصول توزیع‌های ذکر شده ساخت. اما او همچنین برنامه ی مدیریت بسته‌ی پک‌من را هم نوشت تا به صورت خودکار نصب، حذف و به روز رسانی بسته‌ها را کنترل کند. وینت رهبری پروژه را تا اول اکتبر ۲۰۰۷ بر عهده داشت، و زمانی که او دیگر وقت کافی برای این کار نداشت، کنترل و مدیریت پروژه را به ایرون گریفین (Aaron Griffin) منتقل کرد.

در 24 فوریه سال 2020 ایرون گریفین مدیریت پروژه را به لِوِنت پولیاک(Levente Polyak) واگذار کرد.

در ژانویه 2017 آرچ پایان پشتیبانی از پلتفرم i686 را اعلام کرد و آخرین نسخه ISO با پشتیبانی از i686 در فوریه همان سال منتشر شد.[۲]

امنیت مخازن[ویرایش]

تا زمان انتشار پک‌من نسخه 4.0.0 مدیریت بسته آرچ قابلیت پشتیبانی از بسته های امضا شده را نداشت. بسته ها و متا‌دیتا‌ی آنها زمان دانلود و نصب تایید نمیشد و این باعث میشد تا بسته های دستکاری شده یا میرور های غیر رسمی مخازن توانایی آلوده کردن سیستم را داشته باشند.[۳]

پک‌من نسخه 4.0.0 قابلیت امضا کردن بسته ها را اضافه کرد اما به صورت پیش فرض خاموش بود. در نوامبر 2011 امضا شدن بسته ها توسط توسعه دهنده ها اجباری شد و از تاریخ 21 مارس 2012 تمامی بسته ها امضا میشوند, از تاریخ ژون 2012 این امکان به صورت پیشفرض فعال شد.[۴]

طراحی و اصول[ویرایش]

آرچ به‌طور گسترده‌ای برپایهٔ بسته‌های دودویی است. بسته‌های دودویی در این توزیع با هدف معماری‌های x86-64 ساخته می‌شوند، تا سیستم مدرن بهینه‌ای را بسازند. یک سیستم اتوماتیک برای کامپایل و ساخت بسته‌ها برای معماری‌های دیگر وجود دارد، که به نام ABS یا (Arch Build System) شناخته می‌شود.

سادگی[ویرایش]

تمرکز آرچ بر روی سادگی و اقتصادی بودن سیستم برای توسعه‌دهنده‌ها است و تمرکز بر روی ساخت یک محیط سر راست و نسبتاً آسان برای درک مستقیم کاربر است، تا به جای ارائه ابزارهای مدیریت گرافیکی با سبک اشاره و کلیک. برای مثال مدیر بستهٔ آرچ (پک‌من) هیچگونه واسط گرافیکی رسمی‌ای ندارد؛ ولی توجه بیشتر روی ساختن و آماده کردن فایل‌های تنظیمات تمیز با حاشیه‌نویسی خوب که مرتب شده‌اند برای دسترسی سریع و ویرایش و همین‌طور استفادهٔ بهینه از خط فرمان است. این مسئله باعث شد که آرچ به عنوان یک توزیع برای «کاربران متوسط و حرفه‌ای که از کار با خط فرمان نمی‌ترسند» معروف گردد.[۵]

"اعتماد کردن به ابزارهای پیچیدهٔ مدیریت و ساختن سیستم، باعث صدمه زدن به کاربر نهایی می‌گردد. [...] «اگر شما برای مخفی کردن پیچیدگی سیستم تلاش کنید، به یک سیستم پیچیده‌تر خواهید رسید.» لایه‌های انتزاعی که باعث مخفی کردن داخل می‌گردند، هیچگاه چیز خوبی نبوده‌اند. در مقابل، مسائل داخلی باید به نحوی طراحی گردند که به هیچ‌گونه مخفی‌سازی نیاز نباشد."

— ایرون گریفن[۶]


نصب[ویرایش]

وب‌سایت آرچ‌لینوکس یک فایل ISO در اختیار کاربران قرار می‌دهد که میتواند برای اجرا از فلش درایو و CDیاDVD استفاده شود.پس از پارتیشن بندی و فرمت کردن درایو توسط کاربر یک اسکریپت ساده (pacstrap) قسمت اصلی سیستم را نصب میکند. نصب به صورت پیش‌فرض تنها یک محیط پایهٔ لینوکس را فراهم می‌کند. نصب برنامه های دیگر (مانند رابط گرافیکی کاربری) را میتوان با استفاده از pacstrap یا پس از راه اندازی دوباره با استفاده از پک‌من انجام داد.


یک روش جایگزین برای استفاده از USB یا CD استفاده از نسخه استاتیک مدیر بسته پک‌من از درون یک سیستم عامل مبتنی بر لینوکس دیگر است.[۷]در این روش کاربر میتواند پس از mount کردن درایو فرمت شده‌ با استفاده از pacstrap (یا پک‌من به همراه سوئیچ خط فرمان مناسب) قسمت اصلی سیستم عامل و بسته های جانبی مورد نیاز را در مسیر درایو جدید mount شده نصب کند. این روش برای زمانی مفید است که کاربر قصد نصب آرچ روی فلش درایو یا درایو mount شده متعلق به یک سیستم دیگر را دارد.

صرف نظر از نوع نصب ، قبل از آماده شدن سیستم جدید برای استفاده ، باید اقدامات بیشتری انجام شود ، مهمترین آنها با نصب بوت لودر ، ایجاد initramfs و پیکربندی سیستم جدید است.[۸]

آرچ لینوکس بروزرسانی را برای تاریخ های خاص برنامه ریزی نمی کند بلکه از سیستم "Rolling Release" استفاده می کند به این صورت که بسته های جدیدی در طول روز ارائه می شوند و مدیر بسته پک‌من اجازه می دهد تا کاربران به راحتی سیستم را به روز کنند.[۹]

گاهی اوقات مداخلات دستی در سیستم به روزرسانی رخ میدهد که راهنمایی های لازم مربوط به آنها در قسمت news وبسایت آرچ قابل دسترس است.[۱۰]

مدیریت بسته[ویرایش]

تنها پلتفرم پشتیبانی شده آرچ x86_64 است. مخازن بسته رسمی و مخزن کاربران (AUR) شامل 58000 بسته باینری و سورس هستند که به 68000 بسته دبیان لینوکس نزدیک است. با این حال ، رویکردهای دو توزیع در بسته بندی متفاوت است ، و مقایسه مستقیم را دشوار می کند.

پک‌من(Pacman)[ویرایش]

همه بسته‌ها از طریق مدیر بسته پک‌من مدیریت می‌شوند. پک‌من نصب بسته‌ها، به‌روزرسانی، حذف یا بازگردانی بسته‌ها را انجام می‌دهد و توانایی تشخیص خودکار وابستگی‌ها را نیز دارد. بسته‌های آرچ لینوکس از مخازن بسته‌های آرچ تأمین و برای معماری x86-64 بهینه‌سازی شده‌اند. پک‌من در نصب نرم‌افزارها بر اساس بسته‌های با فرمت tar.gz یا tar.zst طراحی شده‌است.

مخازن[ویرایش]

در حال حاضر ۴ مخزن رسمی وجود دارد:

  • هسته (Core)، که شامل همهٔ بسته‌های مورد نیاز برای نصب سیستم پایه است.
  • اضافی (Extra)، که شامل بسته‌هایی است که برای نصب سیستم پایه ضروری نیستند، مثل میزکار و سایر برنامه‌ها.
  • جامعه کاربری (Community)، که مخصوص بسته‌های ساخته یا پیشنهاد شده توسط جامعه کاربری است و شامل بسته‌هایی است که رای کافی از طرف کاربران کسب کرده و از طرف یک کاربر مورد اطمینان تأیید شده‌اند.
  • چند کتابخانه‌ای (Multilib)، یک مخزن متمرکز برای کاربران x86_64 که برای آسانی بیشتر در حمایت از برنامه‌های کاربردی ۳۲ بیتی در محیط ۶۴ بیتی است.

علاوه بر این، همچنین مخازن آزمایشی‌ای موجودند که دارای بسته‌های آزمایشی نامزد برای دیگر مخازن هستند. در حال حاضر مخازن زیر وجود دارد:

  • آزمایشی (Testing)، یک مخزن خاص که شامل بسته‌هایی است که نامزد اضافه شدن به مخزن اضافی یا هسته هستند.
  • آزمایشی-جامعه کاربری (community-testing)، شامل بسته‌هایی است که نامزد اضافه شدن به مخزن جامعه کاربری است.
  • چند کتابخانه‌ای-تستی (multilib-testing)، شامل بسته‌هایی است که نامزد اضافه شدن به مخزن چند کتابخانه‌ای است.

مخزن ناپایدار (Unstable) در ژوئیه ۲۰۰۸ کنار گذاشته شده و بیشتر بسته‌های آن به مخازن دیگر منتقل شدند. علاوه بر مخازن رسمی، تعدادی مخازن غیررسمی کاربران (AUR) هم وجود دارند.

Arch Build System (ABS)[ویرایش]

برنامه‌ای مشابه Ports است که قادر به کامپایل کردن سورس‌ها به بسته‌های باینری قابل نصب توسط Pacman است. ABS یک شاخه از شل اسکریپت‌ها به نام PKGBUILD فراهم می‌کند که می‌تواند تمام بسته‌های رسمی آرچ را تغییر دهد و کامپایل کند. بازسازی کل سیستم با استفاده از کامپایلر فلگ‌های اصلاح شده هم توسط ABS پشتیبانی می‌شود. ابزار makepkg هم برای ایجاد بسته‌های pkg.tar.gz از سورس‌های غیررسمی قابل استفاده است. بسته های جدید نیز قابلیت نصب و مدیریت با پک‌من را دارند.[۱۱]

Arch User Repository (AUR)[ویرایش]

علاوه بر مخزن‌های رسمی آرچ، AUR اسکریپت‌های PKGBUILD ساخته شده توسط کاربران را برای بسته‌هایی که در مخازن رسمی وجود ندارند را فراهم می‌کند.این اسکریپت‌های PKGBUILD نصب از سورس را با چک کردن وابستگی‌ها و لیست کردن آنها و تنظیم سازگاری با معماری سیستم آسانتر می‌کنند.[۱۲] برنامه‌های راهنمای AUR هم می‌تواند روند دانلود و نصب بسته‌ها را باز هم آسانتر کند. با وجود این این‌گونه ابزارها به دلیل خطرات احتمالی امنیتی هیچ‌گاه در مخازن رسمی قرار نمی‌گیرند.به همین دلیل توسعه دهندگان آرچ هیچگاه اینگونه ابزار را در مخزن اصلی قرار نمیدهند.

AUR بسته‌هایی را برای کاربران فراهم می‌کند که به دلایل زیر در مخازن رسمی وجود ندارند.

  • مشکل مجوزها. نرم‌افزارهای که رایگان هستند اما نمی‌توان آن‌ها را بازتوزیع کرد، می‌توانند در AUR قرار گیرند. به صورتی که تنها چیزی که در وب‌سایت آرچ لینوکس میزبانی می‌شود یک شل اسکریپت است که نرم‌افزار اصلی را از جای دیگری دانلود می‌کند. نمونه‌هایی از این نرم‌افزارهای انحصاری رایگان، google earth و RealPlayer هستند.
  • بسته‌های رسمی بهینه شده. AUR همچنین شامل بسیاری از نسخه‌های ناپایدار مثل نسخه‌ای بتا از نرم‌افزارهایی است که نسخه پایدار آن‌ها در مخازن رسمی وجود دارد.

کاربران می‌توانند برای هر نرم‌افزاری PKGBUILD ایجاد کنند و هر PKGBUILD که به دلیل مجوزها به AUR محدود نمی‌شوند می‌توانند با رای کاربران به مخزن جامعه کاربری راه یابند.

نسخه‌ها[ویرایش]

انتشارهای غلتان[ویرایش]

همانند جنتو، و برخلاف بقیهٔ توزیع‌های عمده همانند دبیان، فدورا و بقیه، آرچ لینوکس برای تاریخ انتشارش زمان‌بندی خاصی را مشخص نمی‌کند و در عوض از سیستم انتشار غلتان استفاده می‌کند، همراه با بسته‌های جدیدی که به‌طور روزانه فراهم می‌شود. سیستم مدیریت بسته‌بندی‌اش به کاربران اجازه می‌دهد تا به راحتی سیستمشان را به روز نگه دارند.[۱۳] نسبت به آنکه کاربران را تشویق به حرکت بین انتشارهای جدا از هم بکند، انتشارهای آرچ لینوکس به سادگی فقط یک تصویر لحظه‌ای از مجموعه بسته‌های کنونی آن است، و گاهی اوقات همراه با نرم‌افزارهای نصبی مورد تجدید نظر قرار گرفته شده؛ بنابراین هیچ فرقی نمی‌کند که از کدام انتشار، آرچ نصب شود اگر به روز رسانی‌های بعد از آن، نصب شود. در نتیجه آرچ هرگز نیازی به نصب مجدد برای به روز رسانی‌ها یا داشتن ویژگی‌های جدید، ندارد.

از ورژن ۲۰۰۹٫۰۲ هدف فراهم آوردن انتشارهای هماهنگ شده‌ای است که ریتم انتشارهای هسته را دنبال کند، برای فراهم کردن پشتیبانی سخت‌افزاری بهینه، این یعنی در هر ۳ یا چهار ماه یک انتشار داشته باشیم. برای آن دسته از کامپیوترهای رومیزی و لپ‌تاپ که پردازشگر سازگار با ۶۴-بیت دارند مثل:AMD64/x۸۶–۶۴؛ توصیه می‌شود تا از نسخه‌ای از آرچ لینوکس استفاده کنند که برای سیستم‌های ۶۴-بیت کامپایل شده‌است.

تاریخچه انتشارها[ویرایش]

رنگ معنا
زرد نسخه قدیمی
سبز نسخه فعلی
ابی نسخه آینده
نسخه نام رمز روز یادداشتها
۰٫۵[۱۴] Nova ۲۰۰۳-۰۷-۲۱ پشتیبانی از PAM, LVM, GRUB.
۰٫۶[۱۵] Widget ۲۰۰۴-۰۳-۰۱ پشتیبانی از JFS و اضافه شدن XFS.
۰٫۷[۱۶] Wombat ۲۰۰۵-۰۱-۲۴
۰٫۸[۱۷] Voodoo ۲۰۰۷-۰۳-۳۱
۲۰۰۷٫۰۵[۱۸] Duke ۲۰۰۷-۰۵-۱۷ Pacman
۲۰۰۷٫۰۸[۱۹] Don't Panic ۲۰۰۷-۰۸-۰۵
۲۰۰۸٫۰۶[۲۰] Overlord ۲۰۰۸-۰۶-۲۴ ارائه ایمیج برای USB.
۲۰۰۹٫۰۲[۲۱] ۲۰۰۹-۰۲-۱۶ قرار دادن AIF (ابزار نصب آرچ لینوکس).
۲۰۰۹٫۰۸[۲۲] ۲۰۰۹٫۰۸ ۲۰۰۹-۰۸-۱۰ Pacman ۳٫۳، استفاده از نصاب AIF جدید، بهینه‌سازی شناسایی سخت‌افزار زمان بوت شدن، بهتر شدن تنظیمات روز و زمان، طراحی دوباره روند نصب گراب.[۲۳]
۲۰۱۰٫۰۵[۲۴] ۲۰۱۰٫۰۵ ۲۰۱۰-۰۵-۱۷ اولین انتشار با پشتیبانی از isohybrid، ارائهٔ نسخهٔ dual (۳۲بیتی و ۶۴ بیتی)، استفاده از isolinux و پشتیبانی از pxe
۲۰۱۱٫۰۸٫۱۹[۲۵] ۲۰۱۱-۰۸-۱۹ لینوکس ۳٫۰٫۳، پشتیبانی syslinux از بوت لودر، پشتیبانی آزمایشی از btrfs و nilfs۲
۲۰۱۲٫۰۷٫۱۵[۲۶] ۲۰۱۲٫۰۷٫۲۲ حذف نصاب AIF و جایگزینی با اسکریپت نصب ساده، فقط رسانهٔ نصب netinstall در دسترس است، حذف مخزن هسته از رسانهٔ نصب.
۲۰۱۲٫۰۸٫۰۴[۲۷] ۲۰۱۲-۰۸-۰۴ Grub 2.0 به جای ورژن ۰٫۹ در دسترس است.
۲۰۱۲٫۰۹٫۰۷[۲۸] ۲۰۱۲٫۰۹ ۲۰۱۲-۰۹-۰۷ لینوکس ۳٫۵ (۳٫۵٫۳)، جدیدترین نسخه از systemd, initscripts و netcfg.

جستارهای وابسته[ویرایش]

توزیع‌های مشهور مبتنی بر آرچ:

منابع[ویرایش]

  1. Aaron Griffin. «Lead Developer at ArchLinux».
  2. Bartłomiej Piotrowski (8 November 2017). "https://www.archlinux.org/news/the-end-of-i686-support/". Arch Linux. External link in |title= (help)
  3. cs.arizona.edu (5 September 2010). "Attacks on Package Managers". https://web.archive.org/web/20100905075018/https://www.cs.arizona.edu/stork/packagemanagersecurity/attacks-on-package-managers.html. External link in |وبگاه= (help)
  4. Gaetan Bisson (4 June 2012). "Having pacman verify packages". Arch Linux.
  5. «PolishLinux.org Wiki: Archlinux». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۶ مه ۲۰۰۹.
  6. Aaron Griffin (2007-11-09). "Archway". phraktured.net. Archived from the original on 2015-02-06. Retrieved 2012-01-22.
  7. "Install From Existing Linux". ArchWiki. 21 November 2009.
  8. "Installation guide - ArchWiki". wiki.archlinux.org. 2019-09-13.
  9. "Arch Linux Review". 13 September 2017.
  10. «News». ۱۵ اوت ۲۰۱۸.
  11. "Makepkg". 15 February 2013.
  12. "AUR (en) - Home". 5 February 2014.
  13. «DVD-Guides.com - Arch Linux Review». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ فوریه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۶ مه ۲۰۰۹.
  14. Judd Vinet (2003-07-21) Arch Linux 0.5 Released.
  15. Judd Vinet (2004-03-01) Arch Linux 0.6 Released.
  16. Judd Vinet (2005-01-24) Arch Linux 0.7 (Wombat) Released!
  17. Tobias Powalowski (2007-03-31) 0.8 Voodoo ISOs finally released!
  18. Tobias Powalowski (2007-05-17) 2007.05 Duke ISOs released.
  19. Tobias Powalowski (2007-08-05) 2007.08 Don't Panic ISOs released.
  20. Simo Leone (2008-06-24) 2008.06 Overlord ISOs released.
  21. Aaron Griffin (2009-02-16) 2009.02 ISO Release.
  22. Dieter Plaetinck (2009-08-10) 2009.08 images.
  23. «News - 2009.08». Arch Linux. دریافت‌شده در ۲۰۰۹-۱۰-۱۹.
  24. Dieter Plaetinck. «010.05 snapshots. Less is more». Archlinux. دریافت‌شده در ۲۰۱۰-۰۵-۱۷.
  25. Dieter Plaetinck. «010.05 snapshots. Less is more». Archlinux. دریافت‌شده در ۲۰۱۰-۰۵-۱۷.
  26. Dieter Plaetinck (2010-05-17) snapshots. Less is more..
  27. Pierre Schmitz (2012-08-04) Install media 2012.08.04 available
  28. Dieter Plaetinck. Archlinux https://www.archlinux.org/news/new-install-medium-20120907/ پیوند |نشانی= عنوان ندارد (کمک). دریافت‌شده در ۲۰۱۲-۰۹-۰۷.

پیوند به بیرون[ویرایش]