اوبونتو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
اوبونتو
Ubuntu-logo-2022.svg
Ubuntu 22.04 LTS Jammy Jellyfish.png
اوبونتو ۲۲.۰۴ ال‌تی‌اس با اسم رمز «عروس دریایی خرشانس»
توسعه‌دهندهجامعهٔ کاربری اوبونتو
خانوادهگنو/لینوکس
وضعیت توسعهفعال
مدل منبعنرم‌افزار آزاد
انتشار پایدار۲۲٫۰۴
۲۱ آوریل ۲۰۲۲ (۴ ماه پیش) (۲۰۲۲-۰۴-21)[۲]
مخزن
بازار هدفرایانه‌های شخصی، کارسازها، ابر رایانه‌ها، رایانش ابری، اینترنت اشیاء
زبان (های) در دسترسبیش از ۵۵ زبان از جمله فارسی
روش روزآمدسازیاپت (apt)، مرکز نرم‌افزار اوبونتو
مدیر بستهگنوم سافت‌ویر، اپت، اسنپ، دی‌پی‌کی‌جی (dpkg)، فلت پک
بن‌سازه رایانش
  • x86-64
  • ARM64
  • RISC-V
  • ppc64le (POWER8 and later)
  • s390x[۳]
  • ARMhf (ARMv7 + VFPv3-D16)[۴]
گونه هستهیکپارچه (کرنل لینوکس)
پیش فرض واسط کاربرگنوم
پروانهنرم‌افزار آزاد (عمدتاً GPL) همراه با برخی درایورهای دستگاه انحصاری
وبگاه رسمی
وضعیت پشتیبانی
فعال

اوبونتو (به انگلیسی: Ubuntu) یک توزیع گنو/لینوکس بر مبنای دبیان است که تقریباً به صورت کامل از نرم‌افزارهای آزاد تشکیل شده‌است. اوبونتو در حال حاضر در نگارش‌های میزکار و کارساز منتشر می‌شود. تمامی نگارش‌ها می‌توانند به تنهایی روی رایانه یا در ماشین مجازی اجرا شوند.

اوبونتو توزیعی با تأکید بر راحتی استفاده برای کاربران، به خصوص کاربران تازه‌کار است که با راحتی و زیبایی خود توانسته رشد بالایی در جذب کاربر داشته باشد. این توزیع، برای آسان کردن کاربرد سیستم‌عامل گنو/لینوکس و نرم‌افزار آزاد برای همهٔ اقشار جامعه تلاش کرده و پشتیبانی نسبتاً خوبی از تمام زبان‌های زنده دنیا از جمله زبان فارسی دارد.[۵]

اوبونتو هر ۶ ماه، یک نگارش پایدار با پشتیبانی ۹ ماهه و هر دو سال یک بار (در ماه چهارم سال‌های زوج میلادی)، نگارشی با پشتیبانی بلندمدت (LTS)[واژه‌نامه ۱] ۵ ساله ارائه می‌کند.

از ۲۱ آوریل ۲۰۲۲، جدیدترین نگارش پایدار با پشتیبانی بلندمدت ۲۲٫۰۴ با اسم رمز «عروس دریایی خرشانس» یا «Jammy Jellyfish» است که تا سال ۲۰۲۷ به صورت عمومی و تا سال ۲۰۳۲ به صورت تجاری پشتیبانی می‌شود.

اوبونتو زیر نظر مارک شاتلورث به دست جامعهٔ کاربری‌اش و با حمایت شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف توسعه می‌یابد.

نام‌گذاری[ویرایش]

اوبونتو فلسفهٔ اخلاق، با تمرکز بر تعلّقات و روابط مردم با یک‌دیگر است. این واژه مربوط به زبان بانتو است که در آفریقای جنوبی است. اوبونتو یک مفهوم کلاسیک آفریقایی است که معادل فارسی آن را می‌توان در این شعر سعدی یافت: «بنی آدم اعضای یک پیکرند، که در آفرینش ز یک گوهرند».

اوبونتو فلسفهٔ اخلاق، با تمرکز بر تعلّقات و روابط مردم با یک‌دیگر است. این واژه مربوط به زبان بانتو است که در آفریقای جنوبی است. اوبونتو یک مفهوم کلاسیک آفریقایی است که معادل فارسی آن را می‌توان در این شعر سعدی یافت: «بنی آدم اعضای یک پیکرند، که در آفرینش ز یک گوهرند». یک فعّال صلح آفریقایی اوبونتو را این چنین ترجمه می‌کند: «چیزی که من هستم، به سبب چیزی است که همهٔ ما هستیم».

نلسون ماندلا، اوبونتو را چنین توضیح داده‌است: «یک جنبه از جنبه‌های اوبونتو این است که مثلاً اگر مسافری در روستایی توقّف کرد، لازم نیست درخواست غذا یا آب دهد. هنگام توقف، مردم به او غذا داده و او را سرگرم می‌کنند. اوبونتو به این معنا نیست که مردم نباید به دنبال ثروت باشند، بلکه به این نکته توجّه دارد که آیا می‌خواهید این کار را به قصد بهبود جامعه انجام دهید یا خیر».

این معنا، چراغ راه اوبونتو و پدید آورندهٔ شعار و فلسفهٔ این توزیع است.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

نام اصلی این پروژه، no-name-yet.com بود[۷] شاتلورث در آغاز پروژه به استفاده از دامنه no-name-yet.com پرداخت. نخستین نگارش اوبونتو در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۴ ارائه شد و به عنوان شاخه‌ای از دبیان گنو/لینوکس با ارائه نگارشی جدید در هر شش ماه، آغاز به کار کرد.[۸] برخلاف برخی از توزیع‌های دیگر دبیان مانند لینسپایر و لیبرانت، اوبونتو به فلسفه دبیان پایبند بوده و تقریباً همیشه به جای تکیه بر نرم‌افزار مالکیتی به عنوان مدل تجاری خود، به فلسفهٔ نرم‌افزار آزاد تکیه می‌کند.[۹]

بسته‌های اوبونتو عموماً معادل با بسته‌های شاخهٔ «ناپایدار» دبیان هستند که برای مدیریتشان از اپت استفاده می‌شود. با وجود اشتراک‌های بسیار در نفرات و کارهای گروه بسته‌بندی دبیان و اوبونتو، بسته‌های این دو توزیع لزوماً با هم سازگار نیستند.[۱۰]

بنا بر اعلام پایگاه وب اوبونتو، هزینه‌های مالی توسعهٔ اوبونتو به دلیل استفاده از افراد داوطلب، صفر بوده و زیرساخت‌های مورد نیاز برای توسعهٔ اوبونتو، عموماً از سمت شرکت کنونیکال اهدا شده یا با حمایت‌های مالی شرکت‌ها و سازمان‌های دیگر تأمین می‌شوند.

ویژگی‌ها[ویرایش]

اوبونتو به‌طور پیش‌فرض دارای دسکتاپ گنوم است و همچنین شامل طیف گسترده‌ای از نرم‌افزار است که شامل نرم‌افزارهای گنوم، مجموعه لیبره آفیس، فایرفاکس، موزیلا تاندربرد، Transmission و چند بازی سبک مانند سودوکو و مین‌روب می‌شود.[۱۱][۱۲] نرم‌افزارهای دیگر می‌توانند از طریق اوبونتو سافت‌ویر (که قبلا مرکز نرم‌افزار اوبونتو بود) و مدیر بسته اپت نصب شوند. مدیر پرونده پیش‌فرض در اوبونتو، مدیر پرونده گنوم (ناتیلوس) است. همچنین تمامی نرم‌افزار های کاربردی نصب شده در اوبونتو به‌صورت پیش‌فرض، نرم‌افزار آزاد هستند و فقط برخی درایورهای دستگاه انحصاری برای کارکرد درست سخت‌افزار در اوبونتو گنجانده شده‌اند.[۱۳] یکی از اهداف مورد توجه در توزیع اوبونتو، تأکید بر دسترسی و جهانی‌سازی است. به همین منظور این توزیع برای بیش از ۵۵ زبان از جمله فارسی موجود است. همچنین کار با اوبونتو راحت است و حتی کاربران ناآشنا هم، به‌راحتی به محیط آن عادت می‌کنند.

سخت‌افزار[ویرایش]

در جدول‌های زیر، سخت‌افزار توصیه‌شده و سخت‌افزار حداقلی برای کارکرد نسخه‌های اوبونتو و طعم‌های آن آورده شده‌اند. همچنین بهتر است که کارت گرافیک انویدیا را به‌دلیل پشتیبانی‌نکردن شرکت سازنده از هسته لینوکس، نداشته باشید چون با مشکلاتی روبرو خواهید شد.

سخت‌افزار توصیه‌شده[ویرایش]

جدول زیر مشخصات سخت‌افزار توصیه شده نسخه‌های اوبونتو و طعم‌های آن را نشان می‌دهد. این مشخصات بهترین عملکرد اوبونتو را ارائه می‌دهند.

× پردازنده حافظه رم حافظه
اوبونتو دوهسته‌ای دوگیگاهرتز یا بیشتر ۴ گیگابایت ۲۵ گیگابایت
اوبونتو سرور یک گیگاهرتز ۱ گیگابایت ۲.۵ گیگابایت
کوبونتو دوهسته‌ای، دوگیگاهرتز یا بیشتر ۴ گیگابایت ۲۵ گیگابایت
زوبونتو ۱.۵ گیگاهرتز ۲ گیگابایت ۲۰ گیگابایت
لوبونتو یک هسته‌ای، ۷۰۰ مگاهرتز ۵۱۲ مگابایت ۵ گیگابایت
اوبونتو ماته Core i3 ۴ گیگابایت ۱۶ گیگابایت

سخت‌افزار حداقلی[ویرایش]

جدول زیر مشخصات سخت‌افزار حداقلی نسخه‌های اوبونتو و طعم‌های آن را نشان می‌دهد. این مشخصات بهترین عملکرد اوبونتو را ارائه نمی‌دهند و ممکن است با کُندی روبرو شوید. نسخه‌هایی که در جدول بالا ذکر شده و در جدول پایین نیست، اطلاعاتی از حداقل‌ترین سخت‌افزار موردنیاز آنها در دسترس نیست.

× پردازنده حافظه رم حافظه
اوبونتو دوهسته‌ای یک‌گیگاهرتز ۱ گیگابایت ۲۰ گیگابایت
اوبونتو ماته Core i2 Dou ۱ گیگابایت ۸ گیگابایت

انتشارها[ویرایش]

طعم‌ها[ویرایش]

طعم در اصطلاح اوبونتو، به هر یک از زیرتوزیع‌های رسمی‌ای می‌گویند که تیم اوبونتو توسعه داده و پشتیبانی کرده، ولی اکثراً به جای میزکار گنوم از میزکارهای دیگری استفاده می‌کند.[۱۴]

طعم‌های رسمی[ویرایش]

طعم توضیحات
Kubuntu Icon.png کوبونتو کوبونتو به‌جای میزکار گنوم از میزکار کی‌دی‌ئی استفاده می‌کند.[۱۵]
Xubuntu Icon.png زوبونتو زوبونتو یک طعم اوبونتو است که از میزکار اکس‌اف‌سی‌ئی استفاده می‌کند و بنابراین سبک‌تر و سریع‌تر است و برای کسانی که رایانه کم‌قدرت دارند و می‌خواهند یک میزکار کارآمد داشته باشند، یک انتخاب ایده‌آل است.[۱۶]
Lubuntu Icon.png لوبونتو لوبونتو از میزکار سبک LXQt استفاده می‌کند و بنابراین سبک‌تر و کم مصرف‌تر است.[۱۷][۱۸][۱۹]
Ubuntu MATE Icon.png اوبونتو ماته اوبونتو ماته از میزکار ماته استفاده می‌کند و این میزکار از میزکار گنوم نسخه ۲ انشعاب یافته‌است.[۲۰]
Ubuntu and Ubuntu Server Icon.png اوبونتو سرور اوبونتو سرور یا اوبونتوی کارساز[۲۱][۲۲]، یک نسخه از اوبونتو است و تنها فرق آن با اوبونتوی میزکار عدم وجود محیط گرافیکی و میزکار است (اگرچه می‌توان دستی آن را نصب کرد) و همچنین در فرآیند نصب برخی تغییرات انجام داده شده‌است.[۲۳] اوبونتو سرور به‌جای فرآیند نصب گرافیکی، از یک فرآیند رابط گرافیکی به‌صورت متنی و کاراکتری استفاده می‌کند.
اوبونتو کور اوبونتو کور میزکاری ندارد و فقط می‌توان با SSH به آن وصل شد. تمرکز این طعم بر روی اینترنت اشیاء و سامانه‌های توکار است و همچنین از مدیربسته apt استفاده نمی‌کند و به اسنپ متکی است.[۲۴]
Ubuntu Budgie Icon.png اوبونتو بودگی اوبونتو بودگی از میزکار بودگی استفاده می‌کند.
Ubuntu Kylin Icon.png اوبونتو کیلین اوبونتو کیلین یک طعم است که بازار هدف آن چین است.
Ubuntu Studio Icon.png اوبونتو استودیو اوبونتو استودیو یک طعم برای ارائه و ایجاد پرونده‌های چندرسانه‌ای صوتی و تصویری است و این ابزارها را از پیش نصب دارد. این طعم از میزکار کی‌دی‌ئی پلاسما ۵ استفاده می‌کند و قبلا از اکس‌اف‌سی‌ئی استفاده می‌کرد.[۲۵]

همچنین اوبونتو چند طعم رسمی مانند ادوبونتو داشت که اکنون متوقف شده‌اند. بعضی از طعم‌ها هم قبلاً توسط شرکت کنونیکال پشتیبانی می‌شدند، مانند اوبونتو تاچ که اکنون توسط جامعه UBports نگهداری و پشتیبانی می‌شود.

طعم‌های غیررسمی[ویرایش]

طعم‌های غیررسمی طعم‌هایی هستند که هنوز در مرحله و انتظار به رسمیت شناخته شدن به عنوان طعم‌های رسمی هستند.[۲۶][۲۷]

طعم توضیحات
لوگوی سینامون اوبونتو سینامون رِمیکس یک طعم غیررسمی اوبونتو است که از میزکار سینامون استفاده می‌کند.[۲۸]
لوگوی اوبونتو یونیتی اوبونتو یونیتی یک طعم غیررسمی اوبونتو است که از میزکار یونیتی استفاده می‌کند.[۲۹]

طعم‌های متوقف شده[ویرایش]

طعم توضیحات
لوگوی ادوبونتو ادوبونتو ادوبونتو یک طعم با هدف استفاده در مدارس بود که شامل نرم‌افزارها و بازی‌های مناسب کودکان بود. هدف اصلی ادوبونتو آماده کردن افراد برای کار با رایانه یا استفاده از آن مطابق با نیازهای تحصیلی بود. این طعم همچنین به معلمان اجازه می‌داد که یک کلاس درس کامل را سریع و آسان راه‌اندازی کنند. نسخۀ نهایی ادوبونتو، ۱۴.۰۴ بود که تا آوریل ۲۰۱۹ پشتیبانی می‌شد.
گوبونتو گوبونتو یک طعم از اوبونتو بود که تماماً از نرم‌افزار آزاد تشکیل می‌شد.
لوگوی میس‌بونتو میس‌بونتو (Mythbuntu) میس‌بونتو یک سیستم‌عامل مرکز رسانه (Media Center) برای نرم‌افزار مرکز رسانۀ MythTV بود و شامل کل نرم‌افزارهای اوبونتو نبود.
Kubuntu logo.svg کوبونتو نت‌بوک رِمیکس کوبونتو نت‌بوک رِمیکس طعمی از اوبونتو بود که دارای میزکار کی‌دی‌ئی پلاسما ۴ بهینه شده برای نت‌بوک‌ها بود.
Kubuntu logo.svg کوبونتو موبایل کوبونتو موبایل طعمی از اوبونتو بود که دارای میزکار کی‌دی‌ئی برای تلفن‌های همراه بود.
Ubuntu GNOME.png اوبونتو گنوم اوبونتو گنوم طعمی از اوبونتو بود که از میزکار گنوم ۳ خالص استفاده می‌کرد.

توسعه[ویرایش]

قله توسعه دهندگان اوبونتو نسخه ۱۲٫۰۴ ال‌تی‌اس

قله توسعه دهندگان اوبونتو یا (UDS) جمعی از توسعه دهندگان نرم‌افزار هستند که برای تصمیم‌گیری دربارهٔ نسخه جدید اوبونتو دور هم جمع می‌شوند. در شروع یک سیکل توسعه‌ای جدید، توسعه دهندگان اوبونتو از سرتاسر جهان جمع می‌شوند تا به بررسی شکل و هدف نهایی نسخه بعدی اوبونتو کمک کنند. قله توسعه‌دهندگان اوبونتو به روی عموم باز است، اما این یک کنفرانس، نمایشگاه یا رویداد شنونده محور نیست. بلکه یک فرصت برای توسعه‌دهندگان اوبونتو (که معمولاً به صورت بر خط (به انگلیسی: online) مشارکت می‌کردند) است تا با همدیگر بر روی کارهای خاص کار کنند.

پذیرش و برخورد[ویرایش]

نصب‌شده از اول[ویرایش]

کریس کِنیون، نایب رئیس او ایی اِم (به انگلیسی: OEM) در شرکت کنونیکال گفت که به خاطر نبود ثبت نام، هر عدد تهیه شده برای استفاده اوبونتو حدسی می‌باشد. در ژوئن سال ۲۰۰۹، زد دی نِت (به انگلیسی: ZDNet) گزارش داد، «در سر تا سر جهان، اوبونتو با ۱۳ میلیون کاربر فعال سریعتر از هر توزیع دیگری در حال رشد است». در پاییز ۲۰۱۱ کنونیکال برآورد کرد که اوبونتو بیش از ۲۰ میلیون کاربر در سرتاسر جهان دارد.

در یک نظرسنجی برخط برای توزیع‌های لینوکس در سال ۲۰۱۲، اوبونتو و مشتقاتش بیش از ۵۱ درصد آرای کلی را دریافت کرد که زیر شاخه‌های لینوکس مینت کمتر از ۱۶٪ آرا را به خود نسبت دادند.[نیازمند منبع] شمارش مرورگرها نشان می‌دهد که اوبونتو محبوبترین توزیع لینوکس برای کلاینت‌های وب می‌باشد که بین ۰٫۵ تا ۰٫۷۲ از ترافیک اینترنت را تولید می‌کنند. به هر حال این اندازه‌گیری‌ها هدفی برای نمونه سازی خطا و انحراف (به انگلیسی: Bias) هستند.[نیازمند منبع]

محبوبیت اوبونتو در بین سرویس دهنده‌های وب به سرعت در حال افزایش است. به طوری که در ژوئیه ۲۰۱۲، اوبونتو سومین توزیع محبوب لینوکس در فروشگاه‌ها پس از سنت‌اواس و دبیان (که اوبونتو بر پایه آن است) است. نظر به اینکه در سال ۲۰۱۲، صفحه اوبونتو در دیستروواچ دومین صفحه پر بازدید در بین صفحات توزیع‌های لینوکس پس از صفحه لینوکس مینت است. هر چند، دیسترو واچ معیار معتبری برای سهم توزیع‌ها یا کیفیت آن‌ها نمی‌باشد.[نیازمند منبع]


انتقادات به اوبونتو[ویرایش]

جست‌وجوی آمازون در اوبونتو[ویرایش]

در پی فعال بودن پیش‌فرض لنز جست‌وجوی آمازون یونیتی در واسط کاربری اوبونتو ۱۲٫۱۰، ریچارد استالمن اوبونتو را در پایگاه وب بنیاد نرم‌افزارهای آزاد دارای «مشکل جاسوسی» دانست و از خوانندگان خواست آن را از توزیع‌های پیشنهادیشان حذف و در گردهمایی‌های نصب و جشن‌های آزادی نرم‌افزار، اوبونتو را نصب یا پیشنهاد نکرده، در عوض بگویند که از اوبونتو به دلیل جاسوسی باید دوری کرد. نوشتهٔ استالمن، واکنش جونو بیکن مدیر وقت جامعه کاربری کنونیکال را به دنبال داشت که نوشتهٔ او را انتشار «ترس، تردید و شک» دانست.[۳۰]

یک سال و نیم بعد و در جریان انتشار اوبونتو ۱۴٫۰۴، این ویژگی به صورت پیش‌گزیده خاموش شد و تیم اوبونتو به خاطر روشن بودن بدون اجازهٔ این ویژگی از کاربران اوبونتو عذرخواهی کرد. با تغییر رابط کاربری پیش‌گزیدهٔ اوبونتو از یونیتی به پوستهٔ گنوم در اوبونتو ۱۸٫۰۴، این ویژگی به طور کامل از اوبونتو حذف شد.

طبقه‌بندی بسته‌ها و پشتیبانی از آن‌ها[ویرایش]

سی‌دی اوبونتو ۶٫۰۶

اوبونتو نرم‌افزارها را به چهار دسته تقسیم می‌کند تا تفاوت‌های مجوز و سطح پشتیبانی را نشان دهد:[۳۱]

نرم‌افزار آزاد نرم‌افزار غیرآزاد
پشتیبانی Main Restricted
عدم پشتیبانی Universe Multiverse

نرم‌افزارهای Main و Universe، نیازمندی‌های اجازه‌نامهٔ اوبونتو را برآورده می‌سازند و تقریباً با رهنمودهای نرم‌افزار آزاد دبیان مطابقت دارند.[۳۲]

در دسترس بودن نرم‌افزارهای سوم‌شخص[ویرایش]

برخی از نرم‌افزارهای اوبونتو، به دلیل مشکلات پروانه یا مشکلات قانونی پخش در مناطق خاص، امکان قرارگیری به صورت پیش‌گزیده روی اوبونتو را ندارند. این بسته‌ها در فرابستهٔ افزودنی‌ها-محدودشده-اوبونتو وجود دارند که کاربر می‌تواند به اختیار و با مسئولیت خود، نصبشان کند. از جملهٔ این بسته‌ها می‌توان به تعدادی رمزینهٔ پخش پرونده‌های صوتی و تصویری، قلم‌های شرکت مایکروسافت و استخراج‌کنندهٔ بایگانی‌های فشردهٔ rar اشاره کرد.

جامعه‌های محلی (لوکوها)[ویرایش]

در تلاش برای جلب نظر کاربرانی که کمتر فنی هستند و به منظور ترویج حس پشتیبانی جامعه در اطراف توزیع، جوامع محلی، که به عنوان "LoCos» شناخته می‌شوند، در سراسر جهان ایجاد شده‌اند. در اصل، هر کشور یک تیم LoCo داشت. با این حال، در برخی مناطق، به ویژه ایالات متحده، هر ایالت یا استان می‌تواند یک تیم به پا کند. شورای LoCo تیم‌ها بر اساس تلاش خود برای کمک به توسعه یا ارتقاء اوبونتو تصویب می‌کند.

حمایت فروشنده‌های رایانه[ویرایش]

تعدادی از فروشنده‌های رایانه، رایانه‌هایی با اوبونتوی از پیش نصب شده را ارائه می‌دهند که عبارتند از:

اوبونتو و دبیان[ویرایش]

اوبونتو یک انشعاب از دبیان است و هدف اصلی آن ایجاد یک توزیع به-روزتر و آسان‌تر برای کاربران متوسط و غیر-فنی است. دلیل اصلی آغاز پروژهٔ اوبونتو انتقاد به روند محافظه‌کارانه انتقال بسته‌های نرم‌افزار از شاخه «ناپایدار» دبیان به شاخه «آزمایشی» و در نهایت به شاخه «پایدار» دبیان بود.

بسته‌های نرم‌افزار اوبونتو از شاخهٔ «ناپایدار» دبیان برداشته شده و پس از ایجاد تغییرات مختص اوبونتو و گذراندن مراحل آزمایش، در نسخهٔ پایدار اوبونتو قرار می‌گیرند. به همین دلیل بسته‌های نرم‌افزار اوبونتو عموماً جدیدتر از «دبیان پایدار» هستند.

پشتیبانی فنی[ویرایش]

همانند تمام سیستم‌عامل‌های شبه-یونیکس و بسیاری از پروژه‌های متن-باز، بحث‌های مربوط به توسعه سیستم، شامل اجزای مختلف سیستم و معماری‌های پردازنده تحت پشتیبانی، و همین‌طور پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و مشکلات کاربران، به‌طور اصلی از طریق لیست‌های پست‌سپاری انجام می‌شود:

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "Canonical Ubuntu 22.04 LTS is released". Ubuntu (به انگلیسی). Retrieved 26 June 2022.
  2. [۱]
  3. "Installation". Ubuntu Server Documentation. Canonical Ltd. 2020. Archived from the original on 29 November 2021. Retrieved 1 January 2022. Ubuntu 20.04 Server Edition [...] supports four 64-bit architectures: amd64, arm64, ppc64el, s390x
  4. "Supported platforms". Ubuntu Core Documentation. Canonical Ltd. 2020. Retrieved 1 January 2022.
  5. «صفحهٔ زبان فارسی در پروژه اوبونتو».
  6. «نام‌گذاری اوبونتو در ویکی فارسی اوبونتو».
  7. Hill, Benjamin Mako (۲۶ November 2004). "اوبونتو به دنیا آمد". Ubuntu (A GNU/Linux Operating System): Past Present and Future. Retrieved 2006-10-18. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help)
  8. Shuttleworth, Mark. "پس چه برسر سازگاری دو به دو بین توزیع‌ها می‌آید؟". Edubuntu Wiki. Retrieved 2006-09-18.
  9. «فلسفه اوبونتو». Ubuntu.com. دریافت‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۰۶.
  10. "اوبونتو و دبیان". Ubuntu.com. Retrieved 2006-05-25.
  11. "Games / Native Free Ubuntu Games". Ubuntu Community Help Wiki. Canonical Ltd. 25 June 2011. Archived from the original on 2 May 2014. Retrieved 2 May 2014.
  12. "Apps/Games – GNOME Wiki!". Wiki.GNOME.org. The GNOME Project. 6 December 2013. Archived from the original on 21 August 2018. Retrieved 2 May 2014.
  13. "Licensing". ubuntu.com. Canonical Ltd. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 27 February 2016.
  14. https://wiki.ubuntu.ir/wiki/Flavor
  15. "Kubuntu - Friendly Computing". Archived from the original on 24 December 2018. Retrieved 6 May 2019.
  16. "Xubuntu". xubuntu.org. Archived from the original on 22 January 2012. Retrieved 6 May 2019.
  17. Smart, Chris (May 2009). "Another day, another Ubuntu derivative". Archived from the original on 21 January 2012. Retrieved 21 May 2009.
  18. LXDE (February 2009). "Lubuntu? LXDE Meet up with Mark Shuttleworth in Berlin". Archived from the original on 24 February 2012. Retrieved 21 May 2009.
  19. "lubuntu". lubuntu. Archived from the original on 21 December 2018. Retrieved 6 May 2019.
  20. Sneddon, Joey (1 March 2015). "Ubuntu 15.04 Beta Available to Download, Ubuntu MATE Is Now An Official Flavor". OMG Ubuntu. Archived from the original on 17 March 2015. Retrieved 1 March 2015.
  21. "Ubuntu Server - for scaleout workloads". Archived from the original on 22 May 2019. Retrieved 30 October 2019.
  22. "BionicBeaver/ReleaseNotes". Ubuntu Wiki. Archived from the original on 17 August 2020. Retrieved 30 October 2019.
  23. "Preparing to Install". Ubuntu Official Documentation. Canonical Ltd. Archived from the original on 21 August 2018. Retrieved 11 June 2013.
  24. Proven, Liam (17 June 2022). "Ubuntu releases Core 22: Its IoT and edge distr". The Register.{{cite web}}: نگهداری CS1: url-status (link)
  25. "Ubuntu Studio". Archived from the original on 7 March 2013. Retrieved 17 October 2018.
  26. Pablinux (2019-09-23). "Ubuntu Cinnamon, probably official flavor in the coming months". Linux Adictos (به انگلیسی). Retrieved 2022-01-03.
  27. Nestor, Marius (2021-10-14). "Ubuntu Unity 21.10 Released to Keep the Unity7 Desktop Alive in 2021". 9to5Linux (به انگلیسی). Retrieved 2022-01-03.
  28. "Ubuntu Cinnamon Remix | Ubuntu Cinnamon Remix, traditionally modern". Ubuntu Cinnamon Remix (به انگلیسی). Retrieved 2022-01-03.
  29. "Ubuntu Unity". ubuntuunity.org. Retrieved 2022-01-03.
  30. ساسان (آذر ۱۳۹۱). «ریچارد استالمن: اوبونتو جاسوس افزار است». آزادراه. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۲.
  31. «مولفه‌های اوبونتو». دریافت‌شده در ۱۶ مارس ۲۰۰۶.
  32. «اجازه‌نامه اوبونتو». دریافت‌شده در ۲۹ ژوئن، ۲۰۰۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)

واژه‌نامه[ویرایش]

  1. Long Term Support مخفف: LTS

کتاب‌شناسی[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

مطالعه بیش‌تر[ویرایش]