گندواش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گندواش
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): نهان‌دانگان[۱]
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو[۲]
(طبقه‌بندی‌نشده): آستریده[۳]
راسته: راسته گل مینا
تیره: گل‌ستاره‌ای‌ها
سرده: درمنه‌ها
گونه: Artemisia annua
(به اختصار: A. annua)
نام علمی
Artemisia annua
.L

گَندِواش یا کینگو یا خاراگوش چینی (با نام دوجمله‌ای Artemisia annua) یک گونهٔ گیاهی است از دولپه‌ای‌های نو (Eudicots)، از راسته گل مینا (Asterales)، تیره گل‌ستاره‌ای‌ها (Asteraceae)، سرده درمنه‌ها (Artemisia).

نام گندواش به معنی علف گَند است. (واش برابر پارسی و گیلکی علف است). نام کینگو (به انگلیسی:Quingao) تلفظی از نام چینی این گیاه یعنی 青蒿 (چینگهائو qīnghāo) است.

تاریخچه[ویرایش]

خاستگاه این علف غیر مشهود در اروپا و آسیا می‌باشد و از آن زمان تا کنون به شمال آمریکا گسترش پیدا کرده‌است. این گیاه یک علف معمولی است که هم اکنون در سراسر دنیا وجود دارد. گیاه کینگو برگهایی شبیه سرخس (کیلکان)، گلهایی به رنگ زرد روشن و بویی شبیه کافور دارد. این گیاه ۲ متر بلندی با شاخه‌های منشعب و برگهای متناوب که به فاصله ۵/۲ تا ۵ سانتیمتر از هم قرار دارند. این گیاه دوگان (دیپلویید) می‌باشد. عدد کروموزومی این گیاه ۳۶است. ۳۶=۲n. یعنی دارای ۱۸ جفت کروموزوم می‌باشد. این گیاه توسط علف شناسان چین باستان برای درمان تب استفاده می‌شد. اما کاربرد آن منسوخ شد تا اینکه با کشف یک کتاب به زبان چینی نوشته شده در ۳۴۰ سال بعد از میلاد تحت عنوان «مرجع داروهای تجویز شده برای درمان فوری» در سال ۱۹۷۰ کشف شد. این دارونامه شامل دستور تهیه چای از برگهای خشک شده بود. در سال ۱۹۷۱ دانشمندان به این نتیجه رسیدند که عصاره این گیاه در نمونه‌های اولیه آزمایش دارای خاصیت ضد مالاریایی است. همچنین درمتون پزشکی چین باستان مربوط به ۱۵۰ سال قبل از میلاد به استفاده کینگو برای درمان بواسیر اشاره شده‌است. در سال ۱۹۷۲ ماده موثر و فعال این گیاه یعنی آرتمیزینین جدا شد و ساختار شیمیایی آن تشریح شد. آرتمیزینین که در چین به نام کینگوسو نامیده می‌شود توسط یک حلال با نقطه جوش پایین مانند دی‌اتی‌اتر جدا شد. این ماده در ساختمان رشته‌ای غده مانند برگها، ساقه‌ها و گل‌آذین وجود دارد و در سرتاسر گیاه پخش می‌شود. آرتمیزینین به تنهایی یک سزکویی‌ترپن لاکتون می‌باشد. این ماده دارای یک پل پراکسید درونی است و به طور نیمه مصنوعی تولید می‌شود و به عنوان یک داروی ضد مالاریا ئر مناطق گرمسیری استفاده می‌شود. چنانچه ترجیحاً به عنوان قسمتی از یک ترکیب پیش‌دارو مورد استفاده قرار گیرد می‌تواند برای پیشگیری از گسترش مقاومت به انگل مالاریا استفاده شود.

کاربرد[ویرایش]

آرتمیزینین نامحلول می‌باشد و باید به صورت خوراکی مصرف شود. آرتمیزینین به سرعت جذب می‌شود و در عرض ۱ تا ۲ ساعت غلظت آن در پلاسما به حداکثر مقدار می‌رسد. بعد از مصرف آرتمیزینین در طی ۱ تا ۳ ساعت مقدار آن در خون نصف مقدار اولیه موجود در پلاسما می‌شود. لازم به ذکر است که این ماده در آمریکا در دسترس نمی‌باشد. آرتمیزینین شیزونت‌های موجود در خون را از بین می‌برد و تأثیری بر مرحله کبدی انگل پلاسمودیوم ندارد. هنوز مقاومت پلاسمودیوم فالسیپاروم به آرتمیزینین مشخص نشده‌است. بهتر است که آرتمیزینین همراه با داروهایی مانند داکسی‌سایکلین یا فنسیدار مصرف شود. بخاطر نیمه عمر کوتاه آرتمیزینین مصرف آن جهت پیشگیری دارویی مفید نمی‌باشد. چای بدست آمده از خاراگوش جنس گندواشیان (آرتمیزیا آنوآ) می‌تواند برای درمان مالاریا استفاده شود اما تأثیر آن کمتر از فراورده‌های جدید آرتمیزینین می‌باشد. شاید به این علت باشد که غلظت بدست آمده کمتر و عصاره‌گیری اجزا فعال و موثر آن پیشگیری دارویی‌بینی ناپذیر می‌باشد.

همچنین مصالعات لوله‌آزمایش نشان می‌دهد که آرتمیزینین می‌تواند انگل و باکتری را از بین ببرد. همچنین مطالعات اولیه و مطالعات دوسوکور نشان می‌دهد که تزریق یا کاربرد خوراکی آرتمیزینین یا ترکیبات مشابه به سرعت و با اثر زیادی بیماران مبتلا به مالاریا را درمان می‌کند. آزمایش‌ها بر روی انسان نیز نشان می‌دهد که آرتمیزینین مرگ‌ومیر ناشی از مالاریا را تا ۵۰ درصد نسبت به داروهای ضد مالاریای کینولین استاندارد کاهش می‌دهد. هنوز مطالعه‌ای برروی داروهای بدست آمده از آرتمیزینین در پیشگیری از مالاریا نشده‌است.

این گیاه خواص ضد سرطانی نیز دارد. گفته می‌شود که این گیاه توانایی سمیت انتخابی برای سلول‌های سرطانی پستان دارد و نتایج جالبی در بیمارانی که مبتلا به لوکومیا بودند ولی هنوز علایم بیماری ظاهر نشده بود، داشته‌است. روش اثر ترکیبات موثر و فعال این گیاه از طریق واکنش با آهن است، که تولید رادیکال‌های آزاد مضر که به مولکول‌های درشت مانند مولکول‌های موجود در دیواره سلولی آسیب می‌رساند. انگل پلاسمودیوم فالسیپاروم که به طور وسیعی در گلبول‌های قرمز وجود دارد و همچنین سلول‌های سرطانی برای رشد و تکثیر سریع خود نیاز به آهن زیادی دارند و چون در گلبول‌های قرمز یون آهن زیادی وجود دارد بنابراین سلول سرطانی و انگل پلاسمودیوم به راحتی رشد و تکثیر می‌یابند.

لازم به ذکر است که بیماران مبتلا به کم‌خونی داسی‌شکل و تالاسمی در برابر مالاریا مقاومترند. چون در این بیماران زنجیره هموگلوبین رسوب کرده در نتیجه مقدار آهن طبیعی گلبول قرمز کاهش می‌یابد.

عوارض جانبی[ویرایش]

عوارض جانبی شامل اسهال، سرگیجه و استفراغ می‌باشد.

  • حتی‌المقدور از مصرف آرتمیزینین در دوران بارداری باید خودداری کرد.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس‌ها و منابع[ویرایش]

  1. Angiosperms
  2. Eudicots
  3. Asterids
  • دکترحمیدنام‌آور، دکتر محمدجواد ضرابی. فرهنگ پزشکی دورلند. چاپ ۱۳۸۲. انتشارات یادواره کتاب. ISBN 964-5543-28-2. 
  • دکتر منوچهرآریانپور کاشانی. فرهنگ آریانپور کاشانی. چاپ ۱۳۸۴. انتشارات جهان رایانه. ISBN 964-6715-56-7. 
  • ابوالحسن گونیلی. فرهنگ اصطلاحات کشاورزی. چاپ ۱۳۵۲ خورشیدی. انتشارات پیام تهران. 
  • ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه ۲۷ سپتامبر ۲۰۰۶.