وام‌واژه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

وام‌واژه یا واژه عاریتی واژهٔ است که از زبانی به زبان دیگر وارد شده است. برای نمونه واژه های ترومپت، تلفن و اتومبیل از زبان فرانسوی به فارسی راه یافته‌اند و به همان شکل متداول گشته‌اند؛ اتاق از ترکی و چمدان و ترمز از روسی به زبان فارسی راه یافته‌اند.

برخی وام‌واژه‌ها معادل فارسی دارند (مانند دورنگار به جای فکس یا سامانه به جای سیستم)، و برخی ندارند (مانند تلفن و رادیو و تلویزیون).

یکی از راه های تشخیص وام‌واژه‌ها، به ویژه وام واژه های عربی، در فارسی، وجود حروف ث، ح، ص، ض، ط، ظ، ع و ق است که در واژه‌های فارسی به کار نمی‌رود؛ برای نمونه، کلمات صابون، اقیانوس، ثواب، ضابط، مظهر و معبد غیرفارسی است.[۱]

تغییر معنی وام‌واژه‌ها[ویرایش]

وام‌واژه‌ها نسبت به کاربردشان در زبان اول، تغییر مفهوم می‌دهند و لزوماً در همان‌جا و به همان معنی‌ای که در زبان اول بوده در زبانی که آن وام‌واژه را گرفته، بکار نمی‌روند.

نمونه‌هایی از وام‌واژه‌ها[ویرایش]

- سنگ صبور: اصل این واژه تورکی و بصورت صبیرداش (=هم‌صبر) است که واژه‌ی صبیر که در ترکی صبر می‌باشد نیز به اشتباه، صبور عربی فرض شده و پسوند داش/تاش/تای بمعنای هم، بمعنای سنگ فرض شده است، در نتیجه سنگ صبور استفاده می‌شود؛ در صورتی‌که سنگ نیاز به صبر ندارد!

- دوقـُلو: این واژه اصلاً تورکی و بصورت دوغول‌لو/ ائکیز دوغولو (هم زاد) می باشد که حروف "دو..." در ابتدای کلمه بمعنای عدد 2 فرض شده و واژگانی چون سه قولو ، چهار قولو و ... ساخته شده‌اند!

- شنبه: این واژه اصلاً عبری و بمعنای تعطیل است که در فارسی‌دری با اضافه کردن اعداد 5-1 به ابتدای آن، واژگان جدید 1شنبه، 2شنبه، 3شنبه و ... ساخته شده‌اند و «جمعه» نیز عربی است.

- آب افتادن دل: اصل این اصطلاح ترکی و بصورت آغیز سولانماق (=آب‌افتادن دهان یا زبان) می‌باشد ؛ با توجه به اینکه دیل در ترکی به زبان گفته می‌شود و در فارسی‌دری به اشتباه دل (قلب) فرض شده ، در نتیجه آب افتادن دل استفاده می‌شود!

- هفت سین: اصل این اصطلاح تورکی و بصورت یئتدی سین (هفت تایش را .../ هفت مورد را بکار بردن) می‌باشد.

- شیر (شیر آب) : اصل این واژه تورکی و از صدای ریختن آب از ارتفاع گرفته شده است؛ در زبان تورکی به آبشار "شیرشیر/ شورشور/ شارشار" می‌گویند.

- چهار باغ: اصل این اصطلاح تورکی و بصورت چر باغ / چیر باغ (=چراغ باغ) می‌باشد.

- کویر: اصل این واژه تورکی و بصورت کؤ یئر می‌باشد.

- بایر: اصل این واژه تورکی و بصورت بای یئر (=زمین وسیع) می‌باشد.

- گاو خونی: اصل این اصطلاح تورکی و بصورت قوخوننی (=دارای بوی بد) می‌باشد.

- هر دم بیلی: اصل این کلمه تورکی و بصورت هردم بیری (=هر از گاهی یک مورد ، بدون برنامه) می‌باشد.

پیوند به بیرون[ویرایش]

مطالعه بیشتر[ویرایش]

  • واژگان فارسی در انگلیسی: تبادل فرهنگ ها و زبان ها، مولف: احمد میرفضائلیان، فرهنگ معاصر، ۱۳۸۵.

توضیح[ویرایش]

  1. در این مورد چند استثنا هست، مانند کیومرث که در اصل گیومرت بوده است.