خمسه (نماد)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از طلسم خمسه)
پرش به: ناوبری، جستجو
خمسه

خمسه یا حمسه (عربی: خمسة٬ عبری: חמסה) نوعی تعویذ و طلسم به شکل کف دست با پنج انگشت باز شده‌است. در گونه‌ای خمسه٬ یک چشم در مر کز آن است. این نماد در کشورهای خاور میانه و شمال افریقا بعنوان نمادی مذهبی٬ دیوارآویز و زیورآلات رواج دارد.[۱][۲]

نماد خمسه جزو نمادهای کهن است که سابقۀ آن به قرن‌ها پیش از اسلام بازمی‌گردد و در بخشهایی از عرفان یهودی نیز، به عنوان یک طلسم در برابر چشم زخم مورد استفاده قرار می‌گیرد[۳]، اما رواج این نماد به نام دست یا پنجه فاطمه دختر پیامبر و ابوالفضل عباس موجب شده که گاهی از نمادهای شیعه پنداشته شود.[۴] این نماد نزد مردم شیعه نیز کاربردهای گوناگونی از جمله در مراسم عزاداری ماه محرم دارد[۵] و نیز در باورهای خرافی عوام از جایگاه مهمی برخوردار است.[۶]


نمادشناسی[ویرایش]

درکوبی بشکل خمسه در مراکش

کهن‌ترین نماد خمسه در بخش‌های تمدن بین‌النهرین در عراق کنونی پیدا شده‌است.[۷]

عدد پنج در اسلام نماد و نشانی از دست گشاده و بخشش، ستاره پنج پر٬ حواس پنج گانه، پنج ستون دین اسلام، پنج مرتبه نمازهای روزانه و دست فاطمه تعبیر می‌شود.[۸][۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Bernasek et al., 2008, p. 12.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Sonbol, 2005, pp. 355–359.
  3. مدخل حمسه. دانشنامه جودائیکا. 
  4. شمیل، ص۷۸، ۷۹، ۹۲؛ لوئیس، ص۲۶، چاپ دوم د. دین و اخلاق ذیل Charm and amulets muhammadan؛ پنج تن، پنج تن در اعتقادات و ادبیات و فرهنگ عامه
  5. ص۵۷، برآبادی - احمد شعیبی. مردم نگاری، مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند. ۱۳۸۱. 
  6. صادق هدایت، (انتظار ظهور پنجه فاطمه روی حلوای نذری). نیرنگستان. ۱۳۲۵. 
  7. Sonbol, 2005,pp. 355–359.
  8. Houtsma, 1993, p. 897.