ربعالخالی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
رُبعالخالی منطقهای بیابانی و شنی گستردهای است در جنوب شرقی شبه جزیره عربستان، مردم محل آن را به «ربع عرب الخالی » مینامند اما بیشتر مردم آن را به نام « رُبعالخالی» میشناسند. باور مردم بر آن است که ربعالخالی تنها از گرما و خشکی و تپههای شنی ایجاد شدهاست. منطقهای بسیار گستردهای است که قسمت بزرگی از خاک کشورهای: عربستان سعودی، یمن ، عمان و امارات متحده عربی را در بر گرفتهاست، و یکی از بزرگترین صحراهای شنی دنیا به شمار مى آید، ویکی بزرگترین صحراهای جزیره عرب است وتا امتداد جنوب شرقی خاک عربستان سعودی ادامه دارد، وقسمت گستردهای از خاک کشورهای ذکر شده زیر پوشش دارد.
نخستین اروپایی که ربعالخالی را پیاده پیمود ویلفرد تزیجر بود. او شرح سفر خود را در کتاب شن های عربی نوشتهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] مساحت رُبعالخالی
مساحت ربع الخالی: در حدود ۱۰۰۰ کیلومتر طول ، و ۶۰۰ کیلومتر عرض، ومساحت اجمالی آن در حدود ۶۴۰٫۰۰۰ کیلومتر مربع میباشد. به دلیل وسعت زیاد و نداشتن چشمه و چاه آب وگرمای شدید، از نظر کویر نوردان این ریگزار ناحیهای صعب العبور است، به همین دلیل تا امروز کسی به قلب صحرای ربع الخالی نرسیدهاست، وقلب این صحرای موحش رملی و گسترده مجهول باقی ماندهاست. وتمام کوششها در اطراف وگوشههای صحرای ربع الخالی پایان یافتهاست. حتی کوچگردان (بَدویان) نیز هنگام رَحل والتِرحال از گوشه وکنار صحرا میگذرند. البته ماهم دوباره شانس خودمان آزمایش نمودیم وتا حدودی در این صحرای وحشت ناک پیش رفتیم و چیزهایی از این صحرای مترامی الأطراف آموختیم. بار أول دوسال پیش از جانب حدود امارات وارد رُبعالخالی شدیم ، أما این بار از جانب عربستان سعودی و دقیقاً از قسمت منطقهٔ نجران در ناحیهای بنام « لعروق المندفن » که در شرق نجران واقع شدهاست وارد ربع الخالی شده أیم. در ابتداء مدت این عبور به دو روز پیش بینی شده بود أما به دلایلی فنی به یک روز کاهش یافت. در این سفر کوتاه که از ۶ صبح آغاز شد توانستیم بیش از ۱۰۰ کیلومتر به دورن صحرای ربع الخالی راه را طی کنیم.
[ویرایش] محدودهٔ رُبعالخالی
این صحرای گسترده یک سوم از خاک شبه جزیره عربستان را در بر گرفتهاست، ازشمال عربستان سعودی ، از جنوب كشور عمان ، از مغرب امارات متحده عربی ، واز سمت مشرق به یمن محدود میگردد.
[ویرایش] تپههای شنی رُبعالخالی
تپههای بزرگ شنی و تلماسهها بلند که گهگاهی به ارفاع برج ایفل وشاید هم بلندتر از دور نمايان است، ودر اطراف اين صحراى بزرگ دیده میشود، در بعضی جاها تپهها شنی به ارتفاه ۳۳۰ متر میرسد. و بعضی از تپههای شنی در ربعالخالی تا ارتفاع ۲۴۰ متر نیز وجود دارد، و گستره این تپهها تا مسافت ۵۰ کیلومتر ادامه یافتهاست. ربعالخالی در روزهای تابستان جایی بسیار گرم است و دمای هوا آن در تابستان تا حدود ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتیگراد میرسد. أما در شب به اندازهای سرد میشود که حتی زیر صفر هم میرسد. در این وقت از سال کوچگردان (بَدویان) ساکن ربعالخالی از آنجا کوچ میکنند و به نزدیک دریا میروند و از گرمای شدید و هوای خشک ربعالخالی دور میشوند، چونکه در نزدیکی دریا هوا لطیف تر است از هوای خشک و باد سوزان صحراى ربعالخالى. اما در زمستان دمای هوا در ربعالخالی گهگاه به ۱۰ درجه سانتیگراد زیر صفر در روز نیز میرسد و سرمایش استخوانسوز است. ربعالخالی مشهور است به باد و طوفانهای بسیار قوی و شدید در زمستان و تابستان، بنا براین در تمام سال در ربعالخالی گرد و خاک برپاست وآن تپههای ریگ روان و تلماسهها در حال حرکت میباشند در اثر این بادهای موسمی. همچنین این بادهای شدید از گرمای تابستان کاهش میدهد و به سرمای زمستان افزایش. در ربعالخالی باران خیلی کم میبارد. اما در فصل زمستان بعضی از گلهای بهاری و درختان کوچک میروید ولی در اثر گرما و کم آبی بزودی خشک میشود و در اثر خشکی که سرتاسر ربعالخالی را فرا گرفتهاست.
[ویرایش] خزندگان وحشرات در رُبعالخالی
با این دما و هوا نامناسب در این منطقه خشکزار وصحرایی ، رُبعالخالی بازهم از حیات وزندگی خزندگان وحشرات خالی نیست، وحشراتی مانند: پشه ، مگس ، خرمگس ، ملخ ، مارمولک ، سوسمار ، مار ، عنکبوت ، عقرب ، واز بعضی درختان کوچک در اطراف ربع الخالی ودر سبخات گوشه وکنار این صحرای گسترده وجود دارد. گویند در دوران بسیار دور منطقهٔ خوش آب وهوا بوده، ودر هزاره أخیر کاروانهای تجارت بخور از منطقه عبور میکردهاست، قبل از اینکه به منطقهای موحش وخطرناک وصعب العبور تبدیل گردد در سال ۳۰۰ میلادی، گویند شهر عبار که اعتقاد میرود إرم ذات العماد مفقود كه در قرآن ذكر آن آمده است، در زیر این صحرای شنی مدفون است. در برسیهای جیولوجی واستکشافات جدید آمدهاست که ربع الخالی یکی از غنی ترین مناطق نفطی دنیاست، واکتشاف اولین چاه نفت از زیر شن وتلماسهها رُبعالخالی بنام « حقل شیبة» معروف است که مرکز رئیسی انتاج نفت خفیف در عربستان است، همچنین بزرگترین چاه نفت در دنیا « حقل الغوار» نام دارد ، که تا قسمت شمالی رُبعالخالی میرسد.
[ویرایش] نگارههایی از ربعالخالی
 یک تلماسه |
 رهگذری تنها در شنزار |
 تپهماهورهای شنی |
 پوشش گیاهی بسیار اندک |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 ربع الخالى |
 شنهای روان |
 ربع الخالى |
 شتر و ساربان - ربعالخالی |
 ربع الخالى |
[ویرایش] منبع
- کتاب: «شبه الجزيرة العربية» نوشته: دکتر السید عبدالعزیز سالم.
- استاد.دکتر: الجرو، سعید، اسمهان، ، (دراسات فی التاریخ الحضاری للیمن القدیم) ، دار الکتاب الحدیث، چاپ عدن، ۲۰۰۳ میلادی به (عربی).
- ترجمه نوشتار و همچنین نگارهها از: محمد محمدیان کوخِردی .
